Արևելյան Հայաստանը Ռուսական կայսրության 1801-1867 թթ. վարչական բաժանումներում (պամագրության հարցեր) / Eastern Armenia in the administrative division of the Russian empire in 1801-1867 (issues of historiography)

Բնապահպանություն

Սևանի ազգային պարկը Հայաստանի Հանրապետության ամենախոշոր պահպանվող բնական տարածքներից է, որը ստեղծվել է Սևանա լճի և նրա շրջակա էկոհամակարգերի պահպանության, վերականգնման և կայուն օգտագործման նպատակով։ Այն ընդգրկում է Սևանա լիճը և հարակից ափամերձ տարածքները՝ ներառելով ջրային, ճահճային և ցամաքային էկոհամակարգերի բազմազան համալիր, որոնք ունեն մեծ գիտական, էկոլոգիական և տնտեսական նշանակություն։ Պարկի հիմնական նպատակն է պահպանել լճի ջրային ռեսուրսները, կենսաբազմազանությունը, ձկնատեսակները և թռչնաշխարհը, ինչպես նաև կանխել էկոլոգիական դեգրադացիան, որը կապված է մարդու գործունեության, ջրօգտագործման և կլիմայական փոփոխությունների հետ։ Սևանի ազգային պարկը կարևոր դեր ունի նաև տարածաշրջանային էկոլոգիական հավասարակշռության պահպանման մեջ, քանի որ Սևանա լիճը հանդիսանում է Հայաստանի խոշորագույն քաղցրահամ ջրային ավազանը և ունի ռազմավարական նշանակություն ջրամատակարարման, ոռոգման և էներգետիկ համակարգերի համար։ Պարկում իրականացվում են բնապահպանական մոնիթորինգի, գիտահետազոտական աշխատանքներ, ինչպես նաև էկոտուրիզմի զարգացման ծրագրեր, որոնք միաժամանակ նպաստում են բնության պահպանությանը և տեղական տնտեսական զարգացմանը։ Սակայն տարածքը բախվում է նաև մի շարք խնդիրների՝ ջրի մակարդակի տատանումներ, աղտոտում, ապօրինի ձկնորսություն և մարդկային ճնշում, որոնք պահանջում են պետական վերահսկողության և պահպանության միջոցառումների շարունակական կատարելագործում։ Ընդհանուր առմամբ, Սևանի ազգային պարկը հանդիսանում է Հայաստանի բնապահպանական համակարգի առանցքային բաղադրիչներից մեկը և ունի մեծ նշանակություն թե՛ էկոլոգիական, թե՛ սոցիալ-տնտեսական տեսանկյունից։

Տնտեսագիտություն

Այս աշխատությունը նվիրված է առևտրային քաղաքականության էությանը և մաքսատուրքերի դերին միջազգային տնտեսական հարաբերությունների կարգավորման համակարգում։ Գրքում ներկայացվում է, թե ինչպես են պետությունները օգտագործում առևտրային քաղաքականությունը՝ ներքին արտադրությունը պաշտպանելու, արտաքին առևտուրը կարգավորելու և տնտեսական շահերը հավասարակշռելու նպատակով։ Հեղինակը անդրադառնում է մաքսատուրքերի հիմնական տեսակներին՝ ներմուծման, արտահանման և տարանցիկ մաքսատուրքեր, ինչպես նաև դրանց հաշվարկման և կիրառման մեխանիզմներին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մաքսային քաղաքականության ազդեցությանը գների ձևավորման, մրցակցության, պետական եկամուտների և սպառողական շուկայի վրա։ Գրքում քննարկվում են նաև պրոտեկցիոնիզմի և ազատ առևտրի քաղաքականությունների առավելություններն ու սահմանափակումները՝ տարբեր երկրների փորձի համատեքստում։ Վերլուծվում է առևտրային քաղաքականության դերը տնտեսական զարգացման, արդյունաբերության խթանման և գլոբալ շուկաներում մրցունակության ապահովման գործում։ Աշխատությունը համադրում է տեսական մոտեցումները և գործնական օրինակները՝ օգտակար լինելով տնտեսագետների, պետական կառավարման մասնագետների, միջազգային առևտրի ոլորտի աշխատողների և ուսանողների համար։

Պատմություն

Աշխատության առանցքում գտնվում է Հայաստանի Առաջին Հանրապետության հռչակում-ը, որը տեղի ունեցավ ծանր պատմական պայմաններում՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմ-ի ավարտի, Հայոց ցեղասպանություն-ի հետևանքների և տարածաշրջանային քաղաքական անկայունության պայմաններում։ Վիրաբյանը մանրամասն նկարագրում է, թե ինչպես ավերված, գաղթականներով լեցուն և տնտեսական ծանր վիճակում գտնվող երկիրը կարողացավ ձևավորել պետական կառույցներ և փորձել կազմակերպել իր քաղաքական ու հասարակական կյանքը։ Գրքում կարևոր տեղ է հատկացվում պետական կառավարման համակարգի ձևավորմանը՝ խորհրդարանի, կառավարության և վարչական մարմինների գործունեությանը։ Հեղինակը ցույց է տալիս, թե ինչպիսի դժվարություններով էին ուղեկցվում պետականաշինության գործընթացները՝ ներքին քաղաքական պայքարներ, կուսակցական հակասություններ, ռեսուրսների սակավություն և արտաքին ճնշումներ։ Միևնույն ժամանակ ներկայացվում է, թե ինչպես էին այդ պայմաններում փորձ արվում ստեղծել իրավական պետություն և կազմակերպել կրթություն, առողջապահություն և տնտեսություն։ Արտաքին քաղաքականությունը գրքի առանցքային թեմաներից է։ Վիրաբյանը վերլուծում է նորաստեղծ հանրապետության հարաբերությունները հարևան երկրների՝ Վրաստանի, Ադրբեջանի և Թուրքիայի հետ, ինչպես նաև մեծ տերությունների հետ կապերը։ Նա անդրադառնում է սահմանային հակամարտություններին, դիվանագիտական բանակցություններին և այն փորձերին, որոնց միջոցով Հայաստանը փորձում էր միջազգային ճանաչում և աջակցություն ստանալ։ Այս համատեքստում հատկապես կարևոր է նաև Սևրի պայմանագիր-ի քննարկումը, որը, թեև մեծ հույսեր էր ներշնչում, իրականում չիրագործվեց։ Գիրքը նաև մանրամասն անդրադառնում է սոցիալ-տնտեսական վիճակին՝ սով, համաճարակներ, գաղթականների խնդիրներ և տնտեսական քայքայում։ Հեղինակը ցույց է տալիս, որ անկախ պետականության պահպանումը ոչ միայն քաղաքական, այլև կենսական խնդիր էր՝ կապված բնակչության գոյատևման հետ։ Այս իրողությունները հաճախ որոշիչ էին քաղաքական որոշումների ընդունման մեջ։

Քաղաքագիտություն

Ադամ Սմիթի ամենահայտնի և կարևորագույն աշխատությունն է, որը համարվում է տնտեսագիտության հիմնադիրը։ Գրքում Սմիթը վերաբերել է ոչ միայն տնտեսության, այլև հասարակական կարգի և մարդկային բնական ձգտումների հետ կապված հարցերին՝ հիմնադրում տնտեսության գիտություն։ Սմիթը դրսևորում է **տնտեսական ազատություն**-ի գաղափարը, որը ներառում է շուկայական համակարգի ինքնակարգավորման սկզբունքը, որտեղ արդյունաբերությունը և առևտուրը լավագույնս զարգանում են, երբ կառավարությունը չմիջամտի։ Նա շեշտում է, որ **աշխատանքի բաժանումը** և **հատկացումը** առաջացնում են խոշոր տնտեսական առավելություններ, որոնք նպաստում են արտադրության աճին։ Սմիթը նաև քննարկում է **փողատիրական շահը**, **հանրային բարիքը**, **մրցակցությունը** և **տնտեսական զարգացման դերերը**՝ պնդելով, որ տնտեսական գործունեությունը չի կարող հաջող լինել, եթե անտեսվեն հասարակության երկարաժամկետ շահերը։ Գիրքը մեծ ազդեցություն է ունեցել առևտրի, բիզնեսի, տնտեսագիտության և քաղաքական տնտեսության գաղափարների զարգացման վրա, ինչպես նաև ոգեշնչել է ժամանակակից ազատ շուկայական տնտեսության սկզբունքները։ Սմիթը ներկայացնում է այն փիլիսոփայությունը, որը հիմք է դարձել ավելի ուշ տնտեսական տեսությունների և քաղաքական համակարգերի կառուցմանը։ «Ոճիրների և ազգերի հարստության բնույթն ու պատճառները» մնում է անփոխարինելի երկ՝ համաշխարհային տնտեսագիտական ավանդի համար, և հանդիսանում է ուսումնական հիմք տնտեսագիտության և քաղաքականության ոլորտներում։ Հրատարակիչ - АСТ Հրատ. տարեթիվ - 2021 ISBN - 978-5-17-117450-7

Սոցիալական աշխատանք

Менеджмент социальной работы աշխատությունը սոցիալական աշխատանքի կառավարման ոլորտին նվիրված ուսումնական ձեռնարկ է, որը ներկայացնում է սոցիալական ծառայությունների կազմակերպման, պլանավորման և կառավարման հիմնական սկզբունքներն ու մեթոդները, այն բացատրում է սոցիալական հաստատությունների գործունեության արդյունավետ կազմակերպման ձևերը, մարդկային ռեսուրսների կառավարումը, ֆինանսավորման և ծրագրային պլանավորման գործընթացները, ինչպես նաև սոցիալական ծառայությունների որակի գնահատման համակարգերը, գիրքը անդրադառնում է պետական և ոչ պետական սոցիալական կառույցների համագործակցությանը, սոցիալական քաղաքականության իրականացման մեխանիզմներին և թիրախային խմբերի հետ աշխատանքի կազմակերպմանը, միաժամանակ ընդգծելով ղեկավարության դերը սոցիալական խնդիրների լուծման և համայնքային զարգացման գործընթացներում, ինչը այն դարձնում է կարևոր աղբյուր սոցիալական աշխատանքի մասնագետների և կառավարման ոլորտի աշխատողների համար։

Գրականություն

Հայաստանի ազգային գրադարանի 1998 թվականի աշխատանքային ծրագիրը ձևավորվել է հետխորհրդային շրջանում՝ երբ գրադարանը արդեն գործում էր որպես անկախ Հայաստանի Հանրապետության ազգային գրադարան և վերակազմավորվում էր նոր քաղաքական, տնտեսական և տեղեկատվական պայմաններին համապատասխան։ Այդ տարվա ծրագրի հիմնական նպատակն էր ապահովել գրադարանի կայուն գործունեությունը որպես ազգային մատենագիտական կենտրոն և միաժամանակ սկսել անցում ժամանակակից տեղեկատվական համակարգերի կողմը։ Ծրագրում առանձնահատուկ տեղ էր զբաղեցնում գրքային ֆոնդերի համալրումը՝ ներառյալ պարտադիր օրինակների ընդունումը, հայերեն և օտարալեզու նոր հրատարակությունների ձեռքբերումը, ինչպես նաև գիտական և կրթական գրականության ընտրողական համալրումը՝ հաշվի առնելով գիտական հաստատությունների և համալսարանների պահանջները։ Կարևոր ուղղություն էր նաև ազգային մատենագիտության շարունակական զարգացումը՝ տարեկան մատենագիտական ցուցակների պատրաստումը, հրատարակչական վիճակագրության վարումը և գրադարանային տեղեկատվության համակարգման բարելավումը։ 1998 թվականի ծրագրում մեծ ուշադրություն էր դարձվում գրադարանային սպասարկման որակի բարձրացմանը՝ ընթերցասրահների աշխատանքի կազմակերպման կատարելագործում, օգտվողների սպասարկման արագացում, տեղեկատու ծառայությունների ընդլայնում և գիտական խորհրդատվության զարգացում։ Այդ շրջանում արդեն առանձնահատուկ նշանակություն էր ստանում տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ներդրումը՝ կատալոգների մեքենայացում, էլեկտրոնային տվյալների բազաների ստեղծման նախնական փուլեր և միջազգային գրադարանային ստանդարտների կիրառման փորձեր, որոնք պետք է նպաստեին գրադարանի ինտեգրմանը համաշխարհային տեղեկատվական համակարգերին։ Ծրագրում ներառված էին նաև գիտամշակութային միջոցառումներ՝ գրքային ցուցահանդեսներ, հիշատակի երեկոներ, գիտաժողովներ և համագործակցություն այլ գրադարանների ու մշակութային հաստատությունների հետ, ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ արտերկրում։ Բացի այդ, կարևորվում էր գրքային ժառանգության պահպանությունը՝ հազվագյուտ և հին գրքերի վերականգնում, պահոցային պայմանների բարելավում և երկարաժամկետ պահպանման միջոցառումների իրականացում։ Ընդհանուր առմամբ, 1998 թվականի աշխատանքային ծրագիրը արտացոլում էր գրադարանի անցումը ավանդական վարչական-գրքային համակարգից դեպի տեղեկատվական, թվայնացման և միջազգային համագործակցության վրա հիմնված ժամանակակից ազգային գրադարանային մոդել։