Բարձրագույն մաթեմատիկա. Մաս I

Տնտեսագիտություն

Միկրոտնտեսագիտություն աշխատությունը համարվում է ժամանակակից տնտեսագիտության դասական և հիմնարար ուսումնական աղբյուրներից մեկը, որտեղ ներկայացվում են միկրոտնտեսագիտության տեսական հիմքերը և դրանց կիրառությունները շուկայական վարքագծի վերլուծության մեջ։ Հեղինակ Փոլ Ա. Սամյուելսոնը գրքում համակարգված կերպով բացատրում է, թե ինչպես են անհատ սպառողները, ֆիրմաները և շուկաները կայացնում տնտեսական որոշումներ սահմանափակ ռեսուրսների պայմաններում՝ կենտրոնանալով ընտրության, այլընտրանքային ծախսերի և ռացիոնալ վարքագծի սկզբունքների վրա։ Աշխատության մեջ մանրամասն ուսումնասիրվում են պահանջարկի և առաջարկի մեխանիզմները, շուկայական հավասարակշռության ձևավորումը, գների որոշման գործընթացները և տարբեր շուկայական կառուցվածքների՝ կատարյալ մրցակցության, մոնոպոլիայի, օլիգոպոլիայի և մոնոպոլիստական մրցակցության առանձնահատկությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում սպառողի ընտրության տեսությանը, արտադրության և ծախսերի վերլուծությանը, ինչպես նաև արտադրողականության և շահույթի առավելագույնացման խնդիրներին։ Գիրքը նաև անդրադառնում է շուկայի ձախողումներին՝ արտաքին ազդեցություններ, հանրային բարիքներ և տեղեկատվական ասիմետրիա, և բացատրում է պետական միջամտության տնտեսական հիմնավորումները։ Սամյուելսոնի մոտեցումը համադրում է տեսական խստությունը և կիրառական օրինակները՝ հնարավորություն տալով ընթերցողին հասկանալ տնտեսական գործընթացների տրամաբանությունը իրական կյանքում և կիրառել այդ գիտելիքները վերլուծական խնդիրների լուծման մեջ։ Աշխատությունը լայնորեն օգտագործվում է տնտեսագիտության կրթական ծրագրերում և հանդիսանում է կարևոր հիմք միկրոտնտեսագիտության խորացված ուսումնասիրության համար։

Քիմիա

Երկաթը, նիկելը և կոբալտը մետաղական քիմիական տարրեր են, որոնք պատկանում են անցումային մետաղների խմբին և ունեն կարևոր նշանակություն ինչպես արդյունաբերության, այնպես էլ կենսաբանական և տեխնոլոգիական գործընթացներում։ Երկաթը ամենատարածված և լայն կիրառվող մետաղներից է, որն առանձնանում է բարձր ամրությամբ և մագնիսական հատկություններով, և հիմնականում օգտագործվում է պողպատի ու համաձուլվածքների արտադրության մեջ՝ շինարարության, մեքենաշինության և տարբեր ինժեներական կառույցների համար։ Նիկելը հայտնի է իր կոռոզիակայունությամբ և ամրությամբ, հաճախ օգտագործվում է համաձուլվածքներում՝ պողպատին հավելելով դիմացկունություն բարձր ջերմաստիճանների և ագրեսիվ միջավայրերի նկատմամբ, ինչպես նաև կիրառվում է մարտկոցների և էլեկտրատեխնիկական սարքավորումների արտադրության մեջ։ Կոբալտը նույնպես արժեքավոր անցումային մետաղ է, որն ունի մագնիսական հատկություններ և լայնորեն օգտագործվում է բարձրորակ համաձուլվածքների, մշտական մագնիսների և հատուկ տեխնոլոգիական նյութերի ստեղծման մեջ, ինչպես նաև կարևոր դեր ունի կենսաբանական համակարգերում՝ որպես վիտամին B12-ի բաղադրիչ։ Այս երեք տարրերը հաճախ ուսումնասիրվում են միասին, քանի որ ունեն համեմատաբար մոտ ֆիզիկաքիմիական հատկություններ և կարող են ձևավորել կայուն համաձուլվածքներ, որոնք կիրառվում են ավիատիեզերական, ռազմական և բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերություններում։ Նրանց ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև քիմիական ռեակցիաների, էլեկտրաքիմիայի և նյութերի կառուցվածքի հասկացման համար, քանի որ դրանք ցուցաբերում են տարբեր օքսիդացման աստիճաններ և ակտիվ մասնակցություն են ունենում բազմաթիվ արդյունաբերական գործընթացներում։

Պատմություն

«Պատմություն Արարատ երկրի․ մ.թ.ա. IV–I հազարամյակներ» գիրքը գիտական-պատմական ուսումնասիրություն է, որը նվիրված է Հայկական լեռնաշխարհի և Արարատ երկրի ամենահին պատմական փուլերին։ Անժելա Տերյանը ներկայացնում է մ.թ.ա. չորրորդից առաջին հազարամյակների ընթացքում տեղի ունեցած քաղաքական, մշակութային և էթնիկ գործընթացները՝ հիմնվելով հնագիտական, լեզվաբանական և գրավոր աղբյուրների վրա։ Գրքում ուսումնասիրվում են վաղ պետական կազմավորումները, ցեղային միավորումները և դրանց կապը Արարատ երկրի տարածքի հետ։ Հեղինակը հատուկ ուշադրություն է դարձնում Ուրարտուի, նախուրարտական մշակույթների և դրանց ժառանգական կապերի հարցերին։ Աշխատությունը վերլուծում է նաև հնագույն աղբյուրներում Արարատ երկրի հիշատակությունները և դրանց նշանակությունը հայ ժողովրդի ծագման ու պետականության ձևավորման տեսանկյունից։ Գիրքը կարևոր աղբյուր է հնագույն պատմությամբ հետաքրքրվողների, պատմաբանների և հայագիտական ուսումնասիրություններ կատարողների համար՝ առաջարկելով համապարփակ պատկեր Արարատ երկրի վաղ շրջանի մասին։ Հրատարակիչ - Ոսկան Երևանցի Հրատ. տարեթիվ - 2020 ISBN - 978-99930-0-288-8

Տնտեսագիտություն

Մշտական և փոփոխուն ծախսերը ձեռնարկության ծախսերի հիմնական տեսակներն են, որոնք կարևոր են արտադրության և ֆինանսական պլանավորման համար։ Մշտական ծախսերը այն ծախսերն են, որոնք չեն փոխվում արտադրության ծավալից կախված և մնում են համեմատաբար կայուն նույնիսկ այն դեպքում, երբ արտադրությունը չի իրականացվում կամ նվազագույն է։ Դրանց օրինակներ են վարձավճարը, վարչական աշխատավարձերը, ապահովագրավճարները, սարքավորումների ամորտիզացիան և որոշ հարկեր։ Այս ծախսերը ձեռնարկությունը պետք է վճարի անկախ այն բանից՝ ունի վաճառք, թե ոչ։ Փոփոխուն ծախսերը, ընդհակառակը, ուղղակիորեն կախված են արտադրության ծավալից և փոխվում են դրա աճի կամ նվազման հետ։ Դրանք ներառում են հումքի և նյութերի արժեքը, արտադրական աշխատողների աշխատավարձերը, էներգիայի և վառելիքի ծախսերը, ինչպես նաև տեղափոխման որոշ ծախսեր։ Որքան ավելի շատ արտադրանք է թողարկվում, այնքան բարձր են փոփոխուն ծախսերը, և հակառակը՝ արտադրության նվազման դեպքում դրանք կրճատվում են։ Մշտական և փոփոխուն ծախսերի տարբերությունը կարևոր է ձեռնարկության համար, քանի որ այն թույլ է տալիս հաշվարկել ինքնարժեքը, շահույթը և հասկանալ, թե որ պահին արտադրությունը դառնում է շահութաբեր։ Այս բաժանումը օգտագործվում է նաև «բեկման կետը» (break-even point) որոշելու համար, որը ցույց է տալիս այն արտադրության ծավալը, երբ եկամուտները հավասարվում են ընդհանուր ծախսերին։ Մշտական և փոփոխուն ծախսերի ճիշտ կառավարումը օգնում է ձեռնարկություններին բարձրացնել արդյունավետությունը և նվազեցնել ֆինանսական ռիսկերը։

Սոցիոլոգիա

Համակեցությունը հասարակության մեջ մարդկանց և խմբերի միջև խաղաղ, համագործակցային և հարգալից հարաբերություններ հաստատելու և պահպանելու ունակությունն է, որը հիմնված է փոխադարձ հանդուրժողականության, իրավունքի, բարոյական արժեքների և ընդհանուր սոցիալական նորմերի վրա: Այն ընդգրկում է միջանձնային փոխգործակցությունը, կոնֆլիկտների խուսափումը կամ հաշտեցումը, համատեղ նպատակների հասնելու ձգտումը և տարբեր մշակութային, կրոնական կամ սոցիալական տարբերություններում համագործակցելու կարողությունը: Համակեցությունը հանդիսանում է հասարակական կայունության և զարգացման կարևոր հիմք, քանի որ այն նպաստում է վստահության, համագործակցության և միասնության ձևավորմանը, ինչպես նաև նպաստում է անհատական և հավաքական բարօրությանը: Ներկայ ժամանակներում համակեցությունը հատկապես կարևոր է բազմազգ, բազմամշակութային և տեխնոլոգիապես ինտեգրված հասարակություններում, որտեղ մարդկանց փոխադարձ հարգանքը և հանդուրժողականությունը կարևոր դեր են խաղում խաղաղության, սոցիալական արդարության և համընդհանուր զարգացման ապահովման գործում:

Այլ առարկաներ

ՀԷԿ-ի (հիդրոէլեկտրակայանի) կառուցման և շահագործման շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության գնահատումը այն գործընթացն է, որի ընթացքում ուսումնասիրվում են նախատեսվող էներգետիկ օբյեկտի հնարավոր ազդեցությունները բնության, մարդկանց առողջության և սոցիալ-տնտեսական պայմանների վրա՝ սկսած նախագծման փուլից մինչև շահագործման ավարտ, և այն նպատակ ունի կանխել կամ նվազեցնել բացասական հետևանքները՝ ապահովելով կայուն զարգացման սկզբունքների պահպանումը, այս գնահատման ընթացքում վերլուծվում են ջրային ռեսուրսների փոփոխությունները, գետերի հոսքի կարգավորումը, ձկնային պաշարների վրա ազդեցությունը, կենսաբազմազանության հնարավոր կորուստը, հողի էրոզիան, անտառածածկույթի փոփոխությունը, ինչպես նաև աղմուկի, փոշու և շինարարական աշխատանքների հետևանքները տեղական բնակչության համար, իսկ շահագործման փուլում ուշադրություն է դարձվում ջրի մակարդակի տատանումներին, էկոհամակարգերի հավասարակշռության խախտման ռիսկերին և էներգիայի արտադրության երկարաժամկետ ազդեցություններին, միաժամանակ գնահատվում են նաև դրական կողմերը՝ վերականգնվող էներգիայի արտադրությունը, ածխաթթու գազի արտանետումների նվազեցումը և էներգետիկ անկախության բարձրացումը, և այս ամբողջ գործընթացը ուղեկցվում է մեղմման միջոցառումների մշակմամբ, ինչպիսիք են ձկնանցումների կառուցումը, էկոլոգիական հոսքի պահպանումը, անտառվերականգնման աշխատանքները և մշտադիտարկման համակարգերի ներդրումը, որպեսզի հնարավոր լինի հավասարակշռել տնտեսական շահերը և բնապահպանական պահանջները։