Պատրաստի նյութեր

Աշխատությունը նվիրված է ժամանակակից ֆրանսերենում քաղաքավարության արտահայտման լեզվական և ոճական միջոցների ուսումնասիրությանը՝ դրանք զուգադրելով հայերենի համապատասխան ձևերի ու հաղորդակցական առանձնահատկությունների հետ։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այն բառային, քերականական, շարահյուսական և ոճական միջոցների վրա, որոնց օգնությամբ հաղորդակցվողները արտահայտում են հարգանք, բարեկրթություն, սոցիալական հեռավորություն, մտերմություն, խնդրանք, շնորհակալություն, ներողություն, համաձայնություն կամ անհամաձայնություն։ Քաղաքավարությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես լեզվական ձևերի համակարգ, այլև որպես հաղորդակցական վարքի կարևոր բաղադրիչ, որի ընտրությունը պայմանավորված է խոսողների փոխհարաբերություններով, տարիքով, սոցիալական դիրքով, հաղորդակցման իրավիճակով և խոսքային նպատակի բնույթով։ Քննության են առնվում ֆրանսերենի դիմելաձևերը, անձնական դերանունների ընտրությունը, պաշտոնական և ոչ պաշտոնական հաղորդակցության տարբերությունները, ինչպես նաև համապատասխան բառապաշարային ու քերականական կառուցվածքների գործածությունը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում ֆրանսերենում «tu» և «vous» դիմելաձևերի հաղորդակցական նշանակությանը, դրանց ընտրության պայմաններին և խոսակիցների միջև սոցիալական հարաբերությունների արտահայտման գործառույթին։ Հայերենի հետ զուգադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտել «դու» և «Դուք» ձևերի կիրառության ընդհանրություններն ու տարբերությունները և պարզել, թե երկու լեզուներում ինչպես են արտահայտվում պաշտոնականությունը, մտերմությունը և հարգալից վերաբերմունքը։ Ուսումնասիրվում են խնդրանքների, առաջարկությունների, հրավերների, խորհուրդների և պահանջների մեղմացման լեզվական միջոցները, որոնց միջոցով խոսողը կարող է նվազեցնել արտահայտության ուղղակիությունը և պահպանել հաղորդակցական քաղաքավարությունը։ Կարևորվում է պայմանական եղանակի, հարցական կառուցվածքների, եղանակավորող բառերի, քաղաքավարական բանաձևերի և անուղղակի խոսքային գործողությունների կիրառությունը։ Առանձին վերլուծության են ենթարկվում ողջույնի, հրաժեշտի, շնորհակալության, ներողության, շնորհավորանքի և բարեմաղթանքի կայուն արտահայտությունները՝ որպես առօրյա հաղորդակցության մեջ քաղաքավարության մշակութային նորմերն արտացոլող լեզվական միավորներ։ Լեզվաոճական տեսանկյունից դիտարկվում է նույն հաղորդակցական նպատակի արտահայտման տարբեր ձևերի ընտրությունը՝ պաշտոնական, չեզոք և խոսակցական միջավայրերում։ Զուգադրական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել այն դեպքերը, երբ երկու լեզուներում ձևով նման արտահայտությունները կարող են ունենալ տարբեր գործածական պայմաններ կամ հաղորդակցական երանգներ։ Հատուկ նշանակություն է տրվում լեզվի և մշակույթի փոխկապակցվածությանը, քանի որ քաղաքավարության նորմերը ձևավորվում են ոչ միայն քերականական համակարգի, այլև հասարակության մեջ ընդունված վարքականոնների, արժեքների և հաղորդակցական ավանդույթների ազդեցությամբ։ Ֆրանսիական և հայկական լեզվամշակութային միջավայրերի համեմատությունը հնարավորություն է տալիս պարզել, թե նույն իրավիճակում ինչպիսի լեզվական ռազմավարություններ են նախընտրում տարբեր լեզուների կրողները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև խոսքային քաղաքավարության խախտման հնարավոր դեպքերին, երբ ոչ ճիշտ ընտրված դիմելաձևը, չափազանց ուղղակի արտահայտությունը կամ տվյալ իրավիճակին անհամապատասխան ոճը կարող են հաղորդակցական թյուրըմբռնման պատճառ դառնալ։ Նման տարբերությունների ուսումնասիրությունը կարևոր կիրառական նշանակություն ունի օտար լեզվի ուսուցման և թարգմանության համար, քանի որ լեզվի քերականական ու բառապաշարային իմացությունը միշտ չէ, որ բավարար է տվյալ մշակույթին համապատասխան հաղորդակցություն ապահովելու համար։ Ֆրանսերեն սովորողների համար քաղաքավարության ձևերի ճիշտ ընտրությունը նպաստում է հաղորդակցական և միջմշակութային կարողությունների զարգացմանը, իսկ թարգմանության ընթացքում զուգադրական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս ընտրել ոչ միայն իմաստային, այլև գործաբանական առումով համարժեք տարբերակներ։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել ֆրանսերենի և հայերենի լեզվաբանության, ոճագիտության, գործաբանության, հաղորդակցական լեզվաբանության, թարգմանագիտության և միջմշակութային հաղորդակցության ոլորտների հետազոտողների, դասախոսների, թարգմանիչների և ուսանողների համար։