Պատրաստի նյութեր

Աշխատությունը նվիրված է XVI–XVII դարերի ռուսական վարքագրական գրականության լեզվի ուսումնասիրությանը՝ ավանդական լեզվական ու ոճական համակարգի պահպանման և նոր արտահայտչամիջոցների ձևավորման փոխհարաբերության տեսանկյունից։ Հետազոտության նյութ են ծառայում Միխայիլ Կլոպսկու վարքի Տուչկովյան խմբագրությունը, Յուլիանիա Լազարևսկայայի, Եպիֆանիոսի և ավագերեց Ավվակումի վարքերը, որոնց համադրական քննությունը հնարավորություն է տալիս հետևել ռուսական վարքագրության լեզվի զարգացման միտումներին և բացահայտել տարբեր ժամանակաշրջանների ու հեղինակային ոճերի առանձնահատկությունները։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այն բանի վրա, թե ինչպես են միջնադարյան գրական ավանդույթին բնորոշ լեզվական կաղապարները, եկեղեցական-գրքային բառապաշարը, կայուն արտահայտությունները և պատումային կառուցվածքները փոխազդում կենդանի խոսքի, կենցաղային բառապաշարի և անհատական հեղինակային արտահայտչաձևերի հետ։ Վարքագրական ժանրը դիտարկվում է որպես կանոնական սկզբունքներով ձևավորված գրական համակարգ, որի հիմնական նպատակներից էր սրբի կյանքի, բարեպաշտության, հոգևոր փորձառության և բարոյական կերպարի ներկայացումը։ Այդ պատճառով տեքստերում ավանդաբար կիրառվում էին որոշակի թեմատիկ կառուցվածքներ, բնորոշ խոսքային բանաձևեր և բարձր գրքային ոճին համապատասխան լեզվական միջոցներ։ Միաժամանակ XVI–XVII դարերի ստեղծագործություններում նկատվող փոփոխությունները վկայում են ժանրի աստիճանական վերափոխման և իրական կյանքի, անձնական փորձի ու անհատական խոսքի առավել ակտիվ ներթափանցման մասին։ Քննության են առնվում բառապաշարային, ձևաբանական և շարահյուսական առանձնահատկությունները, եկեղեցասլավոնական ու արևելասլավոնական լեզվական տարրերի հարաբերակցությունը, ինչպես նաև խոսակցական և ժողովրդական արտահայտությունների գործածությունը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում պատմողի կերպարին և հեղինակային խոսքի անհատականացմանը։ Տարբեր տեքստերի համեմատությունը ցույց է տալիս, թե ինչպես կարող է ավանդական անանձնական կամ կանոնական պատումը աստիճանաբար ձեռք բերել ավելի ընդգծված հեղինակային բնույթ, հուզականություն և ինքնակենսագրական երանգներ։ Այս տեսանկյունից հատկապես նշանակալի է XVII դարի գրական մշակույթում առաջին դեմքով պատմելու, անձնական ապրումների ներկայացման և կենդանի խոսքին մոտ լեզվական կառուցվածքների տարածումը։ Ուսումնասիրվում են նաև ուղիղ խոսքի, երկխոսությունների, կրկնությունների, դիմումների, հուզական արտահայտությունների, գնահատողական բառապաշարի և պատկերավոր միջոցների գործառույթները։ Դրանք հնարավորություն են տալիս բացահայտել, թե ինչպես է վարքագրական պատումը դուրս գալիս խիստ կանոնական սահմաններից և ձեռք բերում գեղարվեստական ու ոճական նոր հատկանիշներ։ Կարևորվում է կենցաղային իրականության նկարագրությունների ընդլայնումը, քանի որ առօրյա կյանքի մանրամասների ներմուծումը տեքստերին հաղորդում է պատմական և սոցիալական լրացուցիչ բովանդակություն։ Ավանդույթի և նորույթի հարաբերակցությունը դիտարկվում է ոչ թե որպես հին ձևերի պարզ փոխարինում նորերով, այլ որպես շարունակական փոխազդեցություն, որի ընթացքում ժանրային կանոնը պահպանվում է՝ միաժամանակ հարմարվելով լեզվի, գրականության և հասարակական գիտակցության փոփոխություններին։ Առանձին ստեղծագործությունների լեզվական համեմատությունը հնարավորություն է տալիս որոշել տարբեր հեղինակների և խմբագրությունների մոտ ավանդական տարրերի պահպանման աստիճանը, ինչպես նաև բացահայտել նոր լեզվաոճական միտումների տարածման առանձնահատկությունները։ Հետազոտությունը կարևոր է նաև ռուս գրական լեզվի պատմության տեսանկյունից, քանի որ ուսումնասիրվող նյութը ներկայացնում է այն ժամանակաշրջանը, երբ գրքային և կենդանի խոսքային լեզվական տարրերի փոխազդեցությունն առավել նկատելի էր դառնում և նախադրյալներ էր ստեղծում հետագա գրական լեզվի զարգացման համար։ Լեզվական նյութի քննությունը միաժամանակ հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալ միջնադարյան ռուսական գրականության ժանրային համակարգի փոփոխությունները, հեղինակային ինքնագիտակցության զարգացումը և ավանդական հոգևոր գրականությունից դեպի առավել անհատականացված պատում անցնելու գործընթացը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել ռուսաց լեզվի պատմության, պատմական ոճագիտության, հին ռուսական գրականության, տեքստաբանության, վարքագրության և միջնադարյան գրական մշակույթի ուսումնասիրությամբ զբաղվող բանասերների, հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։