Պատրաստի նյութեր

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի պետականության երեք ժամանակաշրջաններում նախաքննություն իրականացնող մարմինների ձևավորման, կազմակերպական կառուցվածքի, իրավական կարգավիճակի և գործունեության զարգացման պատմական ընթացքի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում նախաքննության ինստիտուտի զարգացումը դիտարկվում է Առաջին Հանրապետության, Խորհրդային Հայաստանի և Հայաստանի Երրորդ Հանրապետության պետական ու իրավական համակարգերի փոփոխությունների համատեքստում՝ հնարավորություն տալով բացահայտել տարբեր ժամանակաշրջաններում կիրառված կառավարման և քրեական դատավարության մոդելների առանձնահատկությունները։ Քննության են առնվում նախաքննության մարմինների ստեղծման իրավական նախադրյալները, նրանց իրավասությունների շրջանակը, ենթակայության սկզբունքները, կազմակերպական կառուցվածքը և փոխհարաբերությունները դատախազության, ոստիկանության, դատարանների ու իրավապահ համակարգի մյուս կառույցների հետ։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում Առաջին Հանրապետության տարիներին նորաստեղծ պետական համակարգում քրեական հետապնդման և նախնական քննության կազմակերպման խնդիրներին, համապատասխան իրավական հաստատությունների ձևավորմանը և նախկին իրավակարգից ժառանգված մեխանիզմների վերափոխմանը։ Խորհրդային ժամանակաշրջանի ուսումնասիրության ընթացքում ներկայացվում են պետական և դատավարական համակարգի փոփոխությունները, նախաքննության կենտրոնացված կառավարման առանձնահատկությունները, քննիչների իրավական կարգավիճակի զարգացումը և քրեական դատավարության օրենսդրության ազդեցությունը նախաքննական գործունեության կազմակերպման վրա։ Հետխորհրդային փուլում ուշադրությունը կենտրոնացվում է անկախ պետականության պայմաններում իրավապահ համակարգի վերակազմավորման, նոր օրենսդրական հիմքերի ստեղծման, մասնագիտացված քննչական կառույցների ձևավորման և նախաքննության ինստիտուցիոնալ ինքնուրույնության զարգացման գործընթացների վրա։ Վերլուծվում են տարբեր տարիներին իրականացված իրավական և կառուցվածքային բարեփոխումները, դրանց նպատակները և ազդեցությունը քրեական գործերի քննության կազմակերպման արդյունավետության վրա։ Կարևորվում են քննիչի դատավարական ինքնուրույնության, օրինականության ապահովման, մարդու իրավունքների պաշտպանության, դատախազական վերահսկողության և դատական վերահսկողության հետ կապված հիմնահարցերը։ Երեք պատմական փուլերի համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել նախաքննության համակարգում պահպանված իրավական ավանդույթները, էական փոփոխությունները և ժամանակակից համակարգի ձևավորման վրա ազդեցություն ունեցած պատմական գործոնները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև Հայաստանի իրավապահ համակարգի ինստիտուցիոնալ պատմության ուսումնասիրության համար, քանի որ նախաքննության մարմինների զարգացումը ներկայացվում է պետական կառավարման, օրենսդրության և քրեական արդարադատության ընդհանուր վերափոխումների հետ փոխկապակցված։ Պատմաիրավական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս գնահատել տարբեր ժամանակաշրջանների փորձը, բացահայտել համակարգի զարգացման օրինաչափությունները և առավել ամբողջական պատկերացում կազմել ժամանակակից նախաքննական համակարգի ձևավորման հիմքերի մասին։ Նյութը կարող է օգտակար լինել իրավաբանների, քննիչների, քրեական դատավարության և իրավունքի պատմության մասնագետների, հետազոտողների, դասախոսների և իրավաբանական մասնագիտությունների ուսանողների համար։