Պատրաստի նյութեր

Գիրքը նվիրված է 1917-1923 թվականներին Արցախահայության ազգային-քաղաքական և ազատագրական պայքարի պատմությանը՝ ներկայացնելով այդ ժամանակաշրջանում տարածաշրջանում տեղի ունեցած բարդ ու հակասական քաղաքական, ռազմական և հասարակական գործընթացները։ Ուսումնասիրության առանցքում Արցախում հայ բնակչության ինքնապաշտպանության, անվտանգության ապահովման, քաղաքական իրավունքների պահպանման և սեփական բնակավայրերում ազգային գոյության շարունակականության համար մղվող պայքարն է։ Աշխատությունը պատմական գործընթացները դիտարկում է Ռուսական կայսրության փլուզումից և 1917 թվականի հեղափոխական իրադարձություններից հետո ստեղծված իրավիճակի համատեքստում, երբ նախկին վարչաքաղաքական համակարգի թուլացումը Հարավային Կովկասում առաջ բերեց իշխանության, սահմանների և տարածքային պատկանելության բազմաթիվ խնդիրներ։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում Արցախում հայկական տեղական իշխանության ու ինքնակազմակերպման ձևերին, բնակչության ինքնապաշտպանության կազմակերպմանը, ազգային կառույցների գործունեությանը և տարածաշրջանի քաղաքական ապագայի շուրջ ընթացող պայքարին։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև Արցախում և հարակից տարածքներում տեղի ունեցած ռազմական բախումների, զինված դիմադրության և բնակչության անվտանգության ապահովման խնդիրների վերլուծությունը։ Հեղինակը գործընթացները կապում է ոչ միայն տեղական զարգացումների, այլև Հայաստանի և Ադրբեջանի հարաբերությունների, Հարավային Կովկասում ձևավորված նոր քաղաքական իրադրության, տարածաշրջանում գործող տարբեր ուժերի և արտաքին քաղաքական ազդեցությունների հետ։ 1918-1920 թվականների իրադարձությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես էին պետականության և իշխանության համար պայքարը, ազգային ինքնորոշման ձգտումները և տարածքային վեճերը փոխկապակցվում միմյանց հետ։ Աշխատության կարևոր հատվածներից է նաև 1920-1921 թվականների իրադարձությունների և խորհրդային իշխանության հաստատման գործընթացների դիտարկումը, որի արդյունքում Արցախյան հարցը ստացավ նոր քաղաքական և վարչական ձևակերպումներ։ Մինչև 1923 թվականն ընդգրկող ժամանակագրական շրջանակը հնարավորություն է տալիս հետևելու այն գործընթացներին, որոնք հանգեցրին տարածաշրջանի վարչաքաղաքական կարգավիճակի փոփոխությանը և հետագա տասնամյակների համար կարևոր հետևանքներ ունեցան։ Գիրքը արժեքավոր է Արցախահայության պատմական փորձի, ազգային ինքնակազմակերպման, ինքնապաշտպանության և քաղաքական պայքարի ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն կարող է հետաքրքրել Հայոց պատմությամբ, Արցախի պատմությամբ, ազգային-ազատագրական շարժումներով, Հարավային Կովկասի քաղաքական պատմությամբ և XX դարի սկզբի հայ-ադրբեջանական հարաբերություններով զբաղվող հետազոտողներին ու ընթերցողներին: