Պատրաստի նյութեր

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է Մ. Վոլոշինի քննադատական արձակի առանձնահատկությունների, գրական-գեղագիտական հայացքների և մշակութային մտածողության քննությանը՝ բացահայտելով նրա տեղը XX դարասկզբի ռուսական գրական և մտավոր կյանքում։ Վոլոշինի քննադատական ժառանգությունը կարևոր է նրանով, որ այն չի սահմանափակվում միայն գրական ստեղծագործությունների գնահատմամբ․ նրա հոդվածներում, ակնարկներում և գրականագիտական բնույթի անդրադարձներում միահյուսվում են արվեստի փիլիսոփայությունը, մշակույթի պատմությունը, գեղագիտությունը, հասարակական կյանքի նկատմամբ վերաբերմունքը և ստեղծագործական անհատի դերի մասին պատկերացումները։ Նրա համար գրականությունը և արվեստը հասարակությունից առանձնացված երևույթներ չեն, այլ մարդու և ժամանակաշրջանի հոգևոր կյանքի արտահայտություններ, որոնց միջոցով հնարավոր է հասկանալ տվյալ դարաշրջանի ներքին հակասությունները։ Ուսումնասիրության մեջ առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հեղինակի քննադատական մեթոդին։ Վոլոշինը գրական ստեղծագործությունը դիտարկում է ոչ միայն նրա ձևական հատկանիշների կամ սյուժետային կառուցվածքի տեսանկյունից, այլև փորձում է բացահայտել դրա ներքին գաղափարական և հոգեբանական հիմքերը։ Նրան հետաքրքրում է ստեղծագործության և հեղինակի աշխարհայացքի կապը, արվեստագետի անհատականությունը, ստեղծագործական որոնումների բնույթը և գրական երևույթի տեղը ընդհանուր մշակութային գործընթացում։ Այդ պատճառով նրա քննադատական արձակը հաճախ ձեռք է բերում էսսեիստական բնույթ՝ միավորելով վերլուծությունը, փիլիսոփայական խորհրդածությունը և գեղարվեստական դիտարկումը։ Վոլոշինի քննադատական մտածողության կարևոր առանձնահատկություններից է տարբեր գրական ուղղությունների և գեղարվեստական երևույթների նկատմամբ բաց վերաբերմունքը։ Նա հետաքրքրված էր իր ժամանակի նորարարական գրականությամբ և ձգտում էր հասկանալ նոր գեղարվեստական ձևերի առաջացման պատճառները։ Մոդեռնիստական որոնումները նրա համար միայն ավանդական գրականության մերժում չէին․ դրանք կապված էին մարդու աշխարհընկալման փոփոխության և նոր ժամանակի հոգևոր պահանջների հետ։ Այդ պատճառով քննադատը կարևորում էր գրականության մեջ նոր արտահայտչական միջոցների որոնումը և արվեստագետի անհատական ձայնի պահպանումը։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև արվեստի և իրականության փոխհարաբերության խնդիրը։ Վոլոշինի համար արվեստը իրականության պարզ պատճենը չէ։ Այն վերափոխում է իրականությունը, բացահայտում նրա անտեսանելի կողմերը և մարդուն հնարավորություն տալիս նոր կերպով ընկալելու սեփական գոյությունը։ Այս մոտեցումը նրա քննադատական արձակին հաղորդում է փիլիսոփայական խորություն, քանի որ գրական ստեղծագործության գնահատումը վերածվում է իրականության ճանաչման և մարդու հոգևոր աշխարհի ուսումնասիրության։ Մեծ նշանակություն ունի նաև արվեստագետի պատասխանատվության հարցը։ Վոլոշինի քննադատական հայացքներում ստեղծագործողը դիտվում է որպես իր ժամանակի նկատմամբ պատասխանատվություն կրող անհատ։ Գրականությունն ու արվեստը կարող են արձագանքել հասարակական և քաղաքական ցնցումներին, սակայն արվեստագետի առաքելությունը չի սահմանափակվում անմիջական արձագանքով։ Նա պետք է կարողանա պահպանել ստեղծագործական ազատությունը, ինքնուրույն մտածողությունը և հոգևոր արժեքների նկատմամբ հավատարմությունը։ Այս գաղափարը հատկապես կարևոր է պատմական ճգնաժամերի և մշակութային հակասությունների պայմաններում։ Վոլոշինի քննադատական արձակում կարևոր տեղ ունի նաև մշակութային հիշողության խնդիրը։ Տարբեր ժամանակաշրջանների արվեստագետներին և գրական երևույթներին անդրադառնալով՝ նա ձգտում է դրանք դիտարկել ավելի լայն պատմական համատեքստում։ Անցյալը նրա համար ոչ թե փակ և անփոփոխ համակարգ է, այլ ներկայի մշակութային գիտակցության բաղկացուցիչ մասը։ Դասական և ժամանակակից գրականության երկխոսությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու մշակութային ավանդույթի շարունակականությունը և միաժամանակ հասկանալու նոր գեղարվեստական երևույթների առանձնահատկությունները։ Նրա քննադատական արձակին բնորոշ է նաև լեզվի պատկերավորությունը։ Վերլուծական միտքը հաճախ արտահայտվում է փոխաբերությունների, համեմատությունների և ընդարձակ փիլիսոփայական դիտարկումների միջոցով, ինչի շնորհիվ քննադատական տեքստը մոտենում է գրական էսսեի ձևին։ Այս առանձնահատկությունը Վոլոշինի քննադատությունը դարձնում է ոչ միայն վերլուծական, այլև ինքնուրույն գեղարվեստական արժեք ունեցող արձակ։ Ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ Վոլոշինի քննադատական արձակը կարևոր դեր ունի XX դարասկզբի ռուսական գրական-գեղագիտական մտքի պատմության մեջ։ Նրա աշխատություններում գրական քննադատությունը միավորվում է մշակույթի փիլիսոփայության, արվեստի տեսության և ժամանակակից հասարակության նկատմամբ մտավոր արձագանքի հետ։ Նա գրական ստեղծագործությունը դիտարկում է որպես մարդու հոգևոր կյանքի, պատմական ժամանակի և մշակութային փոփոխությունների արտահայտություն՝ միաժամանակ պահպանելով ստեղծագործական անհատականության և արվեստի ինքնուրույնության արժեքը։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել ռուս գրականությամբ, մոդեռնիզմով, գրական քննադատության պատմությամբ և XX դարի գեղագիտական մտածողությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին՝ օգնելով ավելի խորությամբ հասկանալ Վոլոշինի քննադատական ժառանգության առանձնահատկություններն ու նրա դերը ռուսական մշակույթի զարգացման մեջ։