Պատրաստի նյութեր

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի պետական սիմֆոնիկ նվագախմբի գործունեության և XX դարի հայկական ազգային երաժշտական-կատարողական մշակույթի փոխհարաբերությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Այն նպատակ ունի լրացնել հայ երաժշտական կատարողական արվեստի պատմության մեջ առկա կարևոր բացը՝ ներկայացնելով սիմֆոնիկ նվագախմբի ձևավորման, զարգացման և ազգային մշակութային գործընթացներում ունեցած դերի ամբողջական պատկերը։ Ազգային գրադարանի շտեմարանի տվյալներով՝ աշխատությունը Նարեկ Վալենտինի Թովմասյանի 2002 թվականի արվեստագիտության թեկնածուի գիտական աստիճանի համար պատրաստված ատենախոսությունն է, որը հրատարակվել է ՀՀ ԳԱԱ Արվեստի ինստիտուտի կողմից։ Հետազոտության հիմնական առանցքը սիմֆոնիկ նվագախմբի և ազգային մշակույթի փոխազդեցությունն ու փոխադարձ ազդեցությունն է։ Աշխատության մեջ նվագախումբը դիտարկվում է ոչ միայն որպես երաժշտական ստեղծագործությունների կատարող կոլեկտիվ, այլև որպես ազգային երաժշտական մշակույթի ձևավորման, պահպանման, տարածման և զարգացման կարևոր հաստատություն։ Հեղինակը ուսումնասիրում է այն պատմական ու մշակութային միջավայրը, որի պայմաններում Հայաստանում ձևավորվել և զարգացել է պրոֆեսիոնալ սիմֆոնիկ կատարողական արվեստը, ինչպես նաև այն դերակատարությունը, որ ունեցել են նվագախմբերը հայկական կոմպոզիտորական դպրոցի ձեռքբերումները հանրությանը ներկայացնելու և ազգային երաժշտության նկատմամբ հետաքրքրություն ձևավորելու գործում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հայ կոմպոզիտորների ստեղծագործությունների կատարմանը և դրանց մեկնաբանության առանձնահատկություններին։ Նվագախմբային կատարումը ներկայացվում է որպես այն միջավայրը, որտեղ ազգային երաժշտական լեզուն կարող է դրսևորվել մեծածավալ սիմֆոնիկ և գործիքային ստեղծագործություններում՝ միաժամանակ մտնելով համաշխարհային դասական երաժշտության հետ ստեղծագործական երկխոսության մեջ։ Հետազոտության կարևոր հատվածներից մեկը նվագախմբի գեղարվեստական ղեկավարների և դիրիժորների գործունեության ուսումնասիրությունն է, քանի որ նրանց մասնագիտական սկզբունքներն էապես ազդել են երկացանկի ձևավորման, կատարողական ոճի և ազգային երաժշտության մեկնաբանման վրա։ Մասնավորապես, ուսումնասիրություններում ընդգծվում է Դավիթ Խանջյանի նշանակալի ներդրումը հայ ժամանակակից կոմպոզիտորների ստեղծագործությունների մեկնաբանման և նվագախմբի գործունեության նոր որակների ձևավորման գործում։ Աշխատությունը կարևորում է նաև ազգային և համաշխարհային երաժշտական ժառանգության համադրությունը։ Սիմֆոնիկ նվագախմբի երկացանկում հայկական ստեղծագործությունների ընդգրկումը դիտարկվում է ոչ թե որպես մեկուսացված ազգային մշակութային դրսևորում, այլ որպես հայ երաժշտության՝ համաշխարհային սիմֆոնիկ ավանդույթի մեջ ներկայանալու միջոց։ Այս տեսանկյունից նվագախմբի գործունեությունը նպաստում է ինչպես ազգային երաժշտության պահպանմանը, այնպես էլ դրա նոր մեկնաբանությունների և կատարողական ավանդույթների ձևավորմանը։ Թեմայի շրջանակում կարևոր է նաև տարբեր ժամանակաշրջանների երաժշտական քաղաքականության և մշակութային միջավայրի ազդեցությունը նվագախմբային կյանքի վրա, քանի որ պետական և մշակութային հաստատությունների գործունեությունը մեծապես պայմանավորել է համերգային կյանքի կազմակերպումը, կատարողների պատրաստումը, երկացանկի ընտրությունը և նոր ստեղծագործությունների ներկայացումը։ Պատմական համատեքստում հարկ է տարբերակել ներկայիս Հայաստանի պետական սիմֆոնիկ նվագախումբը ավելի վաղ գոյություն ունեցած նույնանուն կոլեկտիվներից. ներկայիս նվագախումբը հիմնադրվել է Սերգեյ Սմբատյանի կողմից 2005 թվականին, մինչդեռ խորհրդային շրջանում «Հայաստանի պետական սիմֆոնիկ նվագախումբ» անվանումը գործածվել է այլ նվագախմբի համար։ Ներկայիս կոլեկտիվի պետական կարգավիճակը ձևավորվել է ՀՀ կառավարության 2014 թվականի որոշմամբ, որտեղ նրա գործունեության նպատակների թվում ամրագրված են երաժշտարվեստի նկատմամբ հասարակության հոգևոր պահանջների բավարարումը և ազգային երաժշտական-կատարողական արվեստի ավանդույթների պահպանումն ու զարգացումը։ Աշխատության ընդհանուր նշանակությունն այն է, որ այն հնարավորություն է տալիս սիմֆոնիկ կատարողական արվեստը դիտարկել հայկական մշակույթի ավելի լայն պատմական գործընթացների համատեքստում։ Այն ցույց է տալիս, թե ինչպես է նվագախմբային կատարումը դարձել ազգային կոմպոզիտորական ժառանգության պահպանման և հանրահռչակման կարևոր միջոց, ինչպես են դիրիժորներն ու երաժիշտները մասնակցել ազգային կատարողական դպրոցի ձևավորմանը, և ինչպես է հայկական երաժշտությունը սիմֆոնիկ ժանրի միջոցով հաղորդակցվել համաշխարհային երաժշտական մշակույթի հետ։ Ուսումնասիրությունը հատկապես արժեքավոր է երաժշտագետների, արվեստագետների, երաժշտական բուհերի ուսանողների, կատարողների և հայկական ազգային երաժշտական մշակույթի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար, քանի որ համադրում է պատմական, երաժշտագիտական և մշակութաբանական մոտեցումները և սիմֆոնիկ նվագախմբի գործունեությունը ներկայացնում է որպես ազգային մշակութային ինքնության պահպանման ու զարգացման կարևոր բաղադրիչ։