Պատրաստի նյութեր

Աշխատությունը նվիրված է 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին հայ իրականության մեջ սոցիալական ու ազգային-ազատագրական գաղափարների ձևավորման, զարգացման և փոխազդեցության քննական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմքում այն հասարակական և քաղաքական փոփոխություններն են, որոնք էապես ազդեցին հայ մտավորականության, քաղաքական գործիչների և հասարակական տարբեր շրջանակների աշխարհայացքի վրա և նպաստեցին ազգային իրավունքների, սոցիալական արդարության, ազատության ու հասարակական վերափոխումների վերաբերյալ նոր պատկերացումների տարածմանը։ Ուսումնասիրության ընթացքում դիտարկվում է հայ հասարակության սոցիալական կառուցվածքը, տնտեսական հարաբերությունները, կրթության և մշակույթի զարգացումը, ինչպես նաև Ռուսական և Օսմանյան կայսրությունների քաղաքական միջավայրը՝ որպես գաղափարական գործընթացների ձևավորման կարևոր պայմաններ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ազգային-ազատագրական գաղափարի բովանդակային փոփոխություններին՝ ազգային ինքնության պահպանման, քաղաքական իրավունքների պաշտպանության, ինքնավարության, ազատագրության և պետականության վերականգնման վերաբերյալ տարբեր մոտեցումների համատեքստում։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում է սոցիալական գաղափարների ներթափանցումը հայ հասարակական միտք, մասնավորապես՝ սոցիալական անհավասարության, աշխատանքի, սեփականության, հասարակական արդարության և սոցիալական վերափոխումների վերաբերյալ պատկերացումների զարգացումը։ Աշխատանքի կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ այս երկու գաղափարական ուղղությունները դիտարկվում են ոչ թե մեկուսացված, այլ դրանց փոխազդեցության և երբեմն հակասությունների համատեքստում։ Քննության են առնվում այն հարցերը, թե ինչպես էին ազգային ազատագրության խնդիրները համադրվում սոցիալական վերափոխման ձգտումների հետ, ինչպիսի տարբերություններ էին առաջանում քաղաքական և հասարակական խմբերի միջև, և ինչպես էին միջազգային ու տարածաշրջանային իրադարձությունները ազդում հայ հասարակական մտքի զարգացման վրա։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև ժամանակաշրջանի մամուլին, գրականությանը, հասարակական-քաղաքական հրապարակախոսությանը և կուսակցական ծրագրերին՝ դրանք դիտարկելով որպես գաղափարների տարածման և հասարակական գիտակցության ձևավորման կարևոր աղբյուրներ։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում տարբեր քաղաքական հոսանքների և կազմակերպությունների գաղափարական դիրքորոշումներին, դրանց նպատակների, մեթոդների և սոցիալական հենարանի տարբերություններին։ Քննական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն ներկայացնել տվյալ ժամանակաշրջանի գաղափարները, այլև բացահայտել դրանց ներքին հակասությունները, պատմական պայմանավորվածությունը և հետագա քաղաքական զարգացումների վրա ունեցած ազդեցությունը։ Աշխատության գիտական նշանակությունը կայանում է հայ հասարակական-քաղաքական մտքի կարևոր շրջափուլի համակարգված վերլուծության մեջ, իսկ գործնական արժեքը՝ ազգային և սոցիալական գաղափարների փոխհարաբերությունների պատմական փորձը հասկանալու հնարավորության մեջ։ Այն կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, քաղաքագետներին, սոցիալական մտքի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին, հայագետներին, ուսանողներին և 19-րդ դարի վերջի ու 20-րդ դարի սկզբի հայ հասարակական կյանքի նկատմամբ հետաքրքրություն ունեցող ընթերցողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը հնարավորություն է տալիս խորությամբ հասկանալու հայ հասարակական մտքի գաղափարական վերափոխումները, ազգային ազատագրության և սոցիալական արդարության ձգտումների փոխկապակցվածությունը և այդ գործընթացների ազդեցությունը հայ քաղաքական ու հասարակական կյանքի հետագա զարգացման վրա։