Պատրաստի նյութեր

Աշխատությունը նվիրված է N- և C-վինիլազոլների սինթեզի արդյունավետ մեթոդների մշակմանը, դրանց պոլիմերացման և համապոլիմերացման գործընթացների ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև արժեքավոր հատկություններով նոր նյութերի ստացմանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում ուշադրություն է դարձվում վինիլազոլային միացությունների ստացման քիմիական եղանակներին, դրանց կառուցվածքի և ռեակցիոնունակության առանձնահատկություններին, ինչպես նաև սինթեզի պայմանների օպտիմալացման հնարավորություններին։ Առանձին կարևորություն է տրվում ստացված մոնոմերների պոլիմերացման օրինաչափությունների բացահայտմանը և համապոլիմերացման ընթացքում դրանց վարքագծի ուսումնասիրությանը, ինչը հնարավորություն է տալիս նպատակային կերպով ձևավորել տարբեր կառուցվածքային և ֆիզիկաքիմիական բնութագրերով պոլիմերային համակարգեր։ Աշխատության մեջ դիտարկվում են ստացված նյութերի հատկությունները և դրանց փոփոխության հնարավորությունները՝ կախված քիմիական կառուցվածքից, պոլիմերացման պայմաններից և համապոլիմերային բաղադրությունից։ Հետազոտության գործնական նշանակությունը պայմանավորված է նոր պոլիմերային նյութերի ստացման հնարավորությամբ, որոնք կարող են ունենալ կիրառական արժեք՝ շնորհիվ հատուկ ֆիզիկական, քիմիական կամ տեխնոլոգիական հատկությունների։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել օրգանական և պոլիմերային քիմիայի մասնագետներին, քիմիական տեխնոլոգների, նյութագիտության ոլորտի հետազոտողների, ինչպես նաև համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների և ասպիրանտների։ Այն համադրում է օրգանական սինթեզի, պոլիմերացման քիմիայի և նոր նյութերի ստացման խնդիրները՝ ընդգծելով նպատակային հատկություններով պոլիմերների ստեղծման գիտական և կիրառական հնարավորությունները։

Աշխատությունը նվիրված է նանոսենսորներում տեղի ունեցող ֆիզիկական երևույթների մոդելավորմանն ու դրանց տեսական ուսումնասիրությանը։ Գրքում դիտարկվում են նանոմասշտաբային համակարգերի աշխատանքի հիմքում ընկած ֆիզիկական գործընթացները, դրանց մաթեմատիկական նկարագրության սկզբունքները և համակարգչային մոդելավորման միջոցով տարբեր երևույթների հետազոտման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն գործընթացներին, որոնք պայմանավորում են նանոսենսորների զգայունությունը, ընտրողականությունը, արձագանքի բնույթը և չափման ճշգրտությունը։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարող են քննարկվել նանոկառուցվածքների էլեկտրական, մեխանիկական, ջերմային, օպտիկական և այլ ֆիզիկական հատկությունները, ինչպես նաև արտաքին ազդեցությունների նկատմամբ դրանց արձագանքի մեխանիզմները։ Մոդելավորման կիրառումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել նանոսենսորների վարքագիծը տարբեր պայմաններում, բացահայտել պարամետրերի միջև փոխկապակցվածությունները և կանխատեսել համակարգի արձագանքը՝ առանց յուրաքանչյուր գործընթացի անմիջական փորձարարական իրականացման։ Աշխատությունը կարևոր է նանոֆիզիկայի, նանոէլեկտրոնիկայի, սենսորային տեխնոլոգիաների և կիրառական ֆիզիկայի տեսանկյունից, քանի որ համադրում է տեսական մոտեցումները և հաշվարկային մեթոդները՝ նանոմասշտաբային սարքերի աշխատանքի ավելի խոր ընկալման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել ֆիզիկոսներին, ինժեներներին, նանոտեխնոլոգիայի մասնագետներին, հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին՝ որպես նանոսենսորների ֆիզիկական գործընթացների ուսումնասիրության և մոդելավորման մեթոդների վերաբերյալ տեղեկատվական աղբյուր։

Աշխատությունը նվիրված է Բեսարաբիայի Աքքերման քաղաքում և դրա շրջակայքում պահպանված հայկական հնությունների, պատմամշակութային հետքերի և հայկական համայնքի ժառանգության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում հայկական բնակչության ներկայության պատմությունը, դրա ձևավորման պայմանները և տեղական քաղաքային ու մշակութային միջավայրում թողած հետքն են։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են դիտարկվել Աքքերմանում և հարակից տարածքներում պահպանված հայկական եկեղեցիները, գերեզմանաքարերը, արձանագրությունները, ճարտարապետական մնացորդները, կենցաղային ու նյութական մշակույթի այլ նմուշներ։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում հնագիտական և վիմագրական նյութերին, քանի որ դրանք հնարավորություն են տալիս վերականգնելու հայկական համայնքի պատմական ներկայությունը, սոցիալական կառուցվածքը, կրոնական կյանքը և մշակութային կապերը։ Աշխատությունը կարող է ներառել հուշարձանների ճարտարապետական առանձնահատկությունների, կառուցման ժամանակագրության, շինարարական տեխնիկայի և գեղարվեստական ձևավորման ուսումնասիրություն։ Կարևոր տեղ է հատկացվում հայկական արձանագրությունների վերծանմանը և դրանց պատմական նշանակության բացահայտմանը, քանի որ նման սկզբնաղբյուրները կարող են տեղեկություններ հաղորդել անձանց, համայնքային հաստատությունների, շինարարական գործունեության և տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական կյանքի վերաբերյալ։ Հետազոտության ընթացքում կարող են համադրվել տեղական պատմական աղբյուրները, ճանապարհորդների և հետազոտողների վկայությունները, հնագիտական նյութերը և հայկական գրավոր հիշատակությունները՝ ավելի ամբողջական պատկեր ստանալու նպատակով։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել Աքքերմանի՝ որպես Սև ծովի տարածաշրջանի կարևոր առևտրական և ռազմավարական կենտրոնի դերին, որը նպաստել է տարբեր ժողովուրդների և մշակույթների փոխազդեցությանը։ Այս համատեքստում հայկական համայնքի պատմությունը կարող է դիտարկվել ավելի լայն տարածաշրջանային գործընթացների շրջանակում՝ հաշվի առնելով բնակչության տեղաշարժերը, առևտրական կապերը և մշակութային փոխազդեցությունները։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև հայկական սփյուռքի պատմության տեսանկյունից, քանի որ Բեսարաբիայի հայկական ներկայության նյութական վկայությունները լրացնում են Հայաստանից դուրս հայկական համայնքների պատմության վերաբերյալ պատկերացումները։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել Աքքերմանի հայկական հուշարձանների նույնականացմանը, ժամանակագրական և պատմական մեկնաբանությանը, ինչպես նաև դրանց պահպանության ու գիտական շրջանառության հարցերի ուսումնասիրմանը։ Աշխատությունը կարող է արժեքավոր լինել հայկական պատմամշակութային ժառանգության տարածական տարածման, միջնադարյան և նոր շրջանի հայկական համայնքների պատմության ու տարածաշրջանային մշակութային փոխազդեցությունների ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է հետաքրքրել հայագետներին, պատմաբաններին, հնագետներին, արվեստաբաններին, վիմագրագետներին, ճարտարապետության պատմաբաններին, սփյուռքի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողներին։

Աշխատությունը նվիրված է տեսողության խանգարում ունեցող ուսանողների ֆիզիկական դաստիարակության բովանդակության, կազմակերպման և մեթոդական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը հատուկ ուսումնական բաժանմունքի պայմաններում։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է մշակել կամ հիմնավորել այնպիսի ֆիզիկական դաստիարակության համակարգ, որը հաշվի կառնի տեսողության սահմանափակ հնարավորությունները, ուսանողների անհատական ֆիզիկական վիճակը և շարժողական պատրաստվածության մակարդակը՝ միաժամանակ նպաստելով առողջության պահպանմանը, ֆիզիկական կարողությունների զարգացմանը և սոցիալական հարմարմանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են տեսողության տարբեր աստիճանի խանգարումների ազդեցությունը շարժողական ակտիվության, տարածության մեջ կողմնորոշվելու, հավասարակշռության, կոորդինացիայի, արագության, ճկունության և դիմացկունության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ֆիզիկական վարժությունների ընտրությանը և դրանց հարմարեցմանը սովորողների անհատական հնարավորություններին։ Կարևոր տեղ է հատկացվում դասերի բովանդակության կառուցմանը, վարժությունների կատարման հաջորդականությանը, ծանրաբեռնվածության չափավորմանը և անվտանգության ապահովմանը։ Հատուկ ուսումնական բաժանմունքում ֆիզիկական դաստիարակության գործընթացը կարող է ներառել ընդհանուր զարգացնող, շնչառական, կոորդինացիոն, ուժային, ճկունության և դիմացկունության զարգացման վարժություններ, ինչպես նաև տարածական կողմնորոշմանն ու շարժումների վերահսկմանը նպաստող հատուկ միջոցներ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է դասավանդման մեթոդների հարմարեցումը, քանի որ տեսողության խանգարում ունեցող ուսանողների համար սովորական տեսողական ցուցադրումը կարող է լինել սահմանափակ արդյունավետ։ Այդ պատճառով կարող են կիրառվել բանավոր մանրամասն հրահանգներ, շոշափելի և լսողական ազդանշաններ, անհատական ուղղորդում և վարժությունների աստիճանական յուրացում։ Ուսումնասիրվում է նաև ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության անհատականացման խնդիրը՝ հաշվի առնելով ուսանողների առողջական վիճակը, տեսողության խանգարման բնույթը, ֆիզիկական պատրաստվածությունը և նախորդ շարժողական փորձը։ Կարևոր է պարբերաբար գնահատել ֆիզիկական զարգացման և շարժողական կարողությունների դինամիկան՝ համապատասխանաբար փոփոխելով ուսումնական ծրագրի բովանդակությունն ու ծանրաբեռնվածությունը։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել նաև ֆիզիկական դաստիարակության ազդեցությունը ուսանողների ինքնուրույնության, ինքնավստահության, հաղորդակցական ակտիվության և հոգեբանական բարեկեցության վրա։ Ֆիզիկական ակտիվության ճիշտ կազմակերպումը կարող է նպաստել ոչ միայն օրգանիզմի ֆունկցիոնալ հնարավորությունների զարգացմանը, այլև առօրյա կյանքում ինքնուրույն շարժվելու և սոցիալական միջավայրում ավելի ակտիվ ներգրավվելու կարողությունների ամրապնդմանը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են հիմք հանդիսանալ հատուկ ուսումնական բաժանմունքների համար ֆիզիկական դաստիարակության ծրագրերի կատարելագործման, ուսումնական ծանրաբեռնվածության օպտիմալացման և մեթոդական ցուցումների մշակման համար։ Առաջարկվող մոտեցումները կարող են կիրառվել բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում՝ տեսողության խանգարում ունեցող ուսանողների ֆիզիկական դաստիարակության գործընթացն առավել անվտանգ, մատչելի և արդյունավետ կազմակերպելու նպատակով։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել ֆիզիկական դաստիարակության մասնագետներին, ադապտիվ ֆիզիկական կուլտուրայի և հատուկ մանկավարժության մասնագետներին, դասախոսներին, վերականգնողական ոլորտի աշխատակիցներին, հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողներին։

Աշխատությունը նվիրված է ոչխարների իրանական բելուչի ցեղի մոտ IGF-I, ADRB3 և BMP-15 գեների պոլիմորֆիզմի ուսումնասիրությանը և այդ գենետիկական տարբերակների հնարավոր կապերի բացահայտմանը կենդանիների արտադրողական ու վերարտադրողական հատկանիշների հետ։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է պարզել, թե գեների տարբեր ալելային և գենոտիպային ձևերն ինչպիսի ազդեցություն կարող են ունենալ ոչխարների աճի, զարգացման, մթերատվության և վերարտադրողական ցուցանիշների վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են դիտարկվել նշված գեների կենսաբանական գործառույթները և դրանց մասնակցությունը կենդանու օրգանիզմում աճի, նյութափոխանակության, ճարպային հյուսվածքի ձևավորման, ձվարանների գործունեության և պտղաբերության կարգավորման գործընթացներին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գենետիկական պոլիմորֆիզմի հայտնաբերմանը և դրա տարածվածության գնահատմանը ուսումնասիրվող ոչխարների պոպուլյացիայում։ Դրա համար կարող են կիրառվել մոլեկուլագենետիկական մեթոդներ, որոնց միջոցով որոշվում են գենոտիպերը, ալելների հաճախականությունները և ուսումնասիրվող գեների տարբերակների միջև հնարավոր փոխկապակցվածությունները։ Կարևոր ուղղություն է նաև գենետիկական տվյալների համադրումը կենդանիների ֆենոտիպային ցուցանիշների հետ։ Արտադրողական հատկանիշների շրջանակում կարող են գնահատվել կենդանի զանգվածը, աճի ինտենսիվությունը, մարմնակազմության և մթերատվության որոշ ցուցանիշներ, իսկ վերարտադրողական հատկությունների դեպքում՝ սեռական հասունությունը, պտղաբերությունը, բազմածինությունը, գառների ստացման ցուցանիշները և վերարտադրողական ցիկլի հետ կապված այլ բնութագրեր։ Առանձին հետաքրքրություն է ներկայացնում BMP-15 գենի հնարավոր կապը ոչխարների ձվազատման և բազմածնության հետ, քանի որ այս գենը կարևոր դեր ունի ձվարանների ֆունկցիայի և ֆոլիկուլների զարգացման կարգավորման գործընթացներում։ IGF-I գենի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու աճի և նյութափոխանակության հետ կապված գենետիկական գործոնների դերը, իսկ ADRB3 գենի տարբերակների վերլուծությունը կարող է տեղեկատվություն տրամադրել էներգետիկ նյութափոխանակության և ճարպային հյուսվածքի կարգավորման հետ հնարավոր կապերի վերաբերյալ։ Հետազոտության կարևոր խնդիրներից է ոչ միայն առանձին գեների ազդեցության գնահատումը, այլև դրանց համակցված կամ ասոցիատիվ ազդեցության ուսումնասիրությունը, ինչը կարող է բացահայտել տարբեր գենետիկական գործոնների փոխկապակցված ազդեցությունը կենդանիների տնտեսական նշանակություն ունեցող հատկանիշների վրա։ Ստացված տվյալների վիճակագրական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս որոշելու այն գենոտիպերը կամ գենետիկական տարբերակները, որոնք կարող են կապված լինել ավելի բարձր արտադրողական կամ վերարտադրողական ցուցանիշների հետ։ Այսպիսի հետազոտությունները կարևոր նշանակություն ունեն մոլեկուլային գենետիկայի և ընտրասերման համար, քանի որ գենետիկական մարկերների հայտնաբերումը կարող է ապագայում օգտագործվել նպատակային սելեկցիոն ծրագրերի մշակման և արժեքավոր գենետիկական հատկանիշների պահպանման ու տարածման համար։ Միաժամանակ անհրաժեշտ է հաշվի առնել միջավայրի, կերակրման, պահվածքի և այլ ոչ գենետիկական գործոնների ազդեցությունը, որպեսզի հայտնաբերված կապերը ճիշտ մեկնաբանվեն և առանձնացվեն շրջակա պայմանների ազդեցությունից։ Աշխատության արդյունքները կարող են նպաստել բելուչի ցեղի գենետիկական առանձնահատկությունների առավել խոր ուսումնասիրությանը, ոչխարների արտադրողական և վերարտադրողական ներուժի գնահատմանը և ցեղի բարելավման գիտականորեն հիմնավորված մեթոդների զարգացմանը։ Հետազոտությունը կարող է հետաքրքրել գենետիկներին, կենդանաբույծներին, անասնաբույժներին, գյուղատնտեսական կենսատեխնոլոգիայի մասնագետներին, սելեկցիոներներին, հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողներին։

Աշխատությունը նվիրված է մոնղոլ ժողովրդի պատմության համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ վաղ շրջանից մինչև մոնղոլական պետականության ձևավորման, հզորացման և հետագա զարգացման փուլերը։ Հետազոտության շրջանակում ներկայացվում են մոնղոլական ցեղերի ծագումն ու բնակության տարածքները, նրանց հասարակական կառուցվածքը, տնտեսական գործունեությունը, կենցաղը, ռազմական ավանդույթներն ու քաղաքական հարաբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում XIII դարի սկզբին տեղի ունեցած ցեղային միավորման գործընթացներին, որի արդյունքում ձևավորվեց կենտրոնացված մոնղոլական պետություն և ստեղծվեցին լայնածավալ նվաճումների համար անհրաժեշտ քաղաքական ու ռազմական նախադրյալներ։ Ուսումնասիրվում է Չինգիզ խանի իշխանության հաստատումը, մոնղոլական հասարակության և բանակի կազմակերպման առանձնահատկությունները, ռազմական կառավարման համակարգը և նվաճողական արշավանքների ընդլայնումը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ Մոնղոլական կայսրության տարածքային ընդարձակմանը դեպի Չինաստան, Կենտրոնական Ասիա, Իրանի և Մերձավոր Արևելքի շրջաններ, ինչպես նաև դեպի Արևելյան Եվրոպա և Ռուսական իշխանություններ։ Կարևոր տեղ է հատկացվում նվաճված տարածքներում ձևավորված վարչական համակարգերին, հարկային հարաբերություններին, տեղական իշխանությունների հետ փոխհարաբերություններին և տարբեր ժողովուրդների ու մշակույթների փոխազդեցությանը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նաև կայսրության կառավարման առանձնահատկությունների և դրա մասնատման գործընթացի ուսումնասիրությունը։ Չինգիզ խանի մահից հետո կայսրության տարբեր հատվածներում ձևավորվեցին առանձին խանություններ և քաղաքական կենտրոններ, որոնցից յուրաքանչյուրն աստիճանաբար ձեռք բերեց ավելի մեծ ինքնուրույնություն։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել Յուան դինաստիայի ձևավորմանը Չինաստանում, Ոսկե Հորդայի, Չաղաթայական խանության և Իլխանության պատմությանը, ինչպես նաև դրանց քաղաքական, տնտեսական և մշակութային զարգացման առանձնահատկություններին։ Աշխատությունը կարող է ուսումնասիրել նաև մոնղոլական տիրապետության ազդեցությունը միջազգային առևտրի, հաղորդակցության և ժողովուրդների միջև մշակութային կապերի զարգացման վրա։ Մետաքսի ճանապարհի տարբեր հատվածների նկատմամբ վերահսկողության հաստատումը նպաստեց Ասիայի և Եվրոպայի միջև ապրանքների, մարդկանց, տեխնոլոգիաների և գաղափարների տեղաշարժի ակտիվացմանը։ Միաժամանակ հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նվաճումների ծանր հետևանքներին՝ բնակչության կորուստներին, քաղաքների ավերմանը, տնտեսական անկայունությանը և սոցիալական փոփոխություններին։ Կարևոր է նաև մոնղոլների կրոնական քաղաքականության և տարբեր կրոնական ավանդույթների նկատմամբ նրանց վերաբերմունքի ուսումնասիրությունը, քանի որ կայսրության տարածքում համակեցության մեջ էին տարբեր հավատային համակարգեր։ Հետազոտության արդյունքները հնարավորություն են տալիս մոնղոլների պատմությունը դիտարկել ոչ միայն որպես ռազմական նվաճումների պատմություն, այլև որպես միջնադարյան Եվրասիայի քաղաքական, տնտեսական և մշակութային զարգացման կարևոր բաղադրիչ։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, միջնադարագետներին, արևելագետներին, մոնղոլագետներին, միջազգային հարաբերությունների պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին, դասախոսներին և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողներին։

Աշխատությունը նվիրված է արևային էներգիայի հարթապանելային ֆոտովերափոխիչների ավտոմատացված նախագծման մեթոդի մշակմանը՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել նախագծման գործընթացի արդյունավետությունը, ճշգրտությունը և արագությունը։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը արևային ճառագայթման էներգիան էլեկտրական էներգիայի փոխակերպող հարթապանելային սարքերի կառուցվածքային և էլեկտրական պարամետրերի հաշվարկի ու ընտրության գործընթացների ավտոմատացումն է։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են ֆոտովերափոխիչների աշխատանքի սկզբունքները, կառուցվածքային տարրերը, էլեկտրական բնութագրերը և դրանց վրա ազդող հիմնական գործոնները՝ արևային ճառագայթման ինտենսիվությունը, ջերմաստիճանը, նյութերի հատկությունները, մակերեսի չափերը և էլեկտրական միացման սխեմաները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նախագծման խնդիրների ձևակերպմանը և այն պարամետրերի որոշմանը, որոնք անհրաժեշտ են սարքի պահանջվող ելքային հզորության, լարման, հոսանքի և էներգետիկ արդյունավետության ապահովման համար։ Կարևոր տեղ է հատկացվում մաթեմատիկական մոդելների և հաշվարկային ալգորիթմների մշակմանը, որոնց միջոցով հնարավոր է ավտոմատ կերպով ընտրել ֆոտովերափոխիչի կառուցվածքային և տեխնիկական պարամետրերը՝ ելնելով նախապես սահմանված նախագծային պահանջներից։ Ավտոմատացված նախագծման համակարգը կարող է ներառել ելքային տվյալների մուտքագրում, հաշվարկային մոդելների կիրառում, տարբեր նախագծային տարբերակների համեմատություն, օպտիմալ պարամետրերի ընտրություն և վերջնական տեխնիկական բնութագրերի ձևավորում։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարող են հաշվի առնվել նաև արևային էներգիայի ընդունման պայմանների փոփոխականությունը և արտաքին միջավայրի ազդեցությունը՝ նախագծվող սարքի աշխատանքի կայունությունն ու արդյունավետությունը գնահատելու համար։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում նախագծային լուծումների օպտիմալացմանը, քանի որ սարքի չափերի, տարրերի քանակի, նյութերի և էլեկտրական միացումների ճիշտ ընտրությունը կարող է էականորեն ազդել դրա էներգետիկ ցուցանիշների և արտադրական արժեքի վրա։ Հետազոտությունը կարող է ներառել տարբեր նախագծային լուծումների համակարգչային մոդելավորում և դրանց հաշվարկային արդյունքների համեմատական վերլուծություն՝ առավել նպատակահարմար տարբերակի ընտրության նպատակով։ Մշակվող մեթոդը կարող է նվազեցնել ձեռքով կատարվող հաշվարկների ծավալը, կրճատել նախագծման ժամանակը և նվազեցնել նախագծային սխալների հավանականությունը։ Աշխատության արդյունքները կարող են կիրառվել արևային էլեկտրական համակարգերի, ֆոտոէլեկտրական վահանակների և դրանց առանձին բաղադրիչների նախագծման ու կատարելագործման գործընթացներում։ Առաջարկվող մոտեցումները կարող են հիմք հանդիսանալ նաև տարբեր հզորության և աշխատանքի պայմանների համար հարմարեցվող ավտոմատացված նախագծման ծրագրային համակարգերի ստեղծման համար։ Հետազոտությունը կարող է հետաքրքրել էլեկտրատեխնիկայի, արևային էներգետիկայի, էներգետիկ համակարգերի, ավտոմատացված նախագծման և համակարգչային մոդելավորման ոլորտների մասնագետներին, ինժեներներին, հետազոտողներին, ասպիրանտներին և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողներին։

Աշխատությունը նվիրված է մոլիբդենի թթվածնային միացությունների վերականգնման գործընթացների ուսումնասիրությանը՝ համակցված վերականգնիչների կիրառմամբ, ինչպես նաև մոլիբդենի և դրա կարբիդի ստացման հնարավորությունների հետազոտությանը այրման ռեժիմում։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել մոլիբդենի օքսիդային միացություններից մետաղական մոլիբդենի և ածխածնային միացությունների ստացման առավել արդյունավետ պայմանները՝ հաշվի առնելով վերականգնման գործընթացների ջերմաքիմիական և կինետիկական առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են մոլիբդենի թթվածնային միացությունների կառուցվածքը, դրանց վերականգնելիությունը և տարբեր վերականգնիչների հետ փոխազդեցության օրինաչափությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում համակցված վերականգնիչների օգտագործմանը, որոնց համատեղ ազդեցությունը կարող է փոփոխել ռեակցիայի ընթացքը, ջերմային ռեժիմը և վերջնական արդյունքի կազմն ու հատկությունները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում վերականգնման գործընթացների ջերմային էֆեկտներին, ինքնատարածվող կամ այրման ռեժիմով ընթացող ռեակցիաների առանձնահատկություններին և այն գործոններին, որոնք որոշում են գործընթացի կայունությունն ու արդյունավետությունը։ Այրման ռեժիմում նյութի ստացումը հնարավորություն է տալիս օգտագործել ռեակցիայի ընթացքում անջատվող ջերմությունը՝ գործընթացը արագացնելու և արտաքին էներգիայի պահանջը նվազեցնելու նպատակով։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել ելային բաղադրիչների հարաբերակցությունը, վերականգնիչների տեսակը և քանակը, ածխածնի առկայությունը, ջերմաստիճանը, ռեակցիայի տարածման արագությունը և այլ տեխնոլոգիական պարամետրեր։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ստացված մոլիբդենի և մոլիբդենի կարբիդի փուլային ու քիմիական կազմի որոշումը, ինչպես նաև դրանց կառուցվածքային և ֆիզիկաքիմիական հատկությունների գնահատումը։ Մոլիբդենի կարբիդի ստացումը առանձնահատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում նյութագիտության տեսանկյունից, քանի որ այն կարող է կիրառվել բարձր ջերմաստիճանային պայմաններում աշխատող նյութերի, մաշակայուն բաղադրիչների, կատալիտիկ համակարգերի և այլ տեխնիկական նշանակության նյութերի ստեղծման մեջ։ Ուսումնասիրությունը կարող է ներառել ռենտգենաֆազային, քիմիական և ջերմային վերլուծության մեթոդների կիրառություն՝ ռեակցիայի արդյունքների և ստացված նյութերի կազմի ու կառուցվածքի պարզաբանման համար։ Ստացված տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս որոշելու այն պայմանները, որոնց դեպքում հնարավոր է բարձր աստիճանի վերականգնում և նպատակային բաղադրության արտադրանքի ստացում։ Աշխատության արդյունքները կարող են նպաստել մոլիբդենի և դրա կարբիդների ստացման ավելի արդյունավետ, արագ և էներգախնայող տեխնոլոգիական մոտեցումների զարգացմանը։ Հետազոտությունը կարող է ունենալ ինչպես տեսական, այնպես էլ կիրառական նշանակություն՝ մետալուրգիայի, քիմիական տեխնոլոգիայի, փոշեմետալուրգիայի և հատուկ հատկություններով նյութերի ստացման ոլորտներում։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել անօրգանական քիմիայի, նյութագիտության, մետալուրգիայի և քիմիական տեխնոլոգիայի մասնագետներին, հետազոտողներին, ինժեներներին, ասպիրանտներին և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողներին։

Աշխատությունը նվիրված է միջնադարյան մոնղոլների պատմության ուսումնասիրությանը՝ հայերեն պատմական աղբյուրների և ժամանակակիցների վկայությունների հիման վրա։ Այն արժեքավոր է հատկապես նրանով, որ կենտրոնանում է մոնղոլական նվաճումների, Կովկասում և Առաջավոր Ասիայում նրանց հայտնվելու ու քաղաքական ազդեցության վերաբերյալ հայկական մատենագրության պահպանած տեղեկությունների համակարգման և վերլուծության վրա։ Հետազոտության հիմքում օգտագործված նյութերը ներառում են միջնադարյան հայ պատմիչների երկերից քաղված տեղեկություններ, մասնավորապես Վարդան Արևելցու, Ստեփանոս Օրբելյանի, Սմբատ Սպարապետի և Կիրակոս Գանձակեցու պատմական երկերը։ Կ. Պ. Պատկանովի կազմած երկհատորյակը հրատարակվել է 1873-1874 թվականներին. առաջին հատորում ներառված են Վարդանի, Ստեփանոս Օրբելյանի և Սմբատի աշխատություններից քաղված հատվածներ, իսկ երկրորդը նվիրված է Կիրակոս Գանձակեցու պատմությունից քաղված նյութերին։ Աշխատության մեջ հայ պատմական աղբյուրները հնարավորություն են տալիս դիտարկելու մոնղոլական արշավանքների ընթացքը, նվաճված տարածքների քաղաքական իրավիճակը, տեղական իշխանությունների և մոնղոլական իշխանության փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև բնակչության կրած սոցիալական և տնտեսական հետևանքները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունեն այն տեղեկությունները, որոնք վերաբերում են XIII դարի իրադարձություններին, մոնղոլական զորքերի առաջխաղացմանը դեպի Կովկաս և Մերձավոր Արևելք, տեղական իշխանների քաղաքական վարքագծին և նորաստեղծ իշխանական համակարգի հետ հարաբերություններին։ Հայկական աղբյուրների համադրումը թույլ է տալիս ոչ միայն վերականգնել առանձին իրադարձությունների ժամանակագրությունը, այլև ուսումնասիրել մոնղոլական տիրապետության ազդեցությունը տարածաշրջանի հասարակական, քաղաքական և մշակութային կյանքի վրա։ Կարևոր է նաև աղբյուրագիտական մոտեցումը, քանի որ տարբեր պատմիչների հաղորդած տեղեկությունները կարող են տարբերվել ծավալով, շեշտադրումներով և իրադարձությունների մեկնաբանությամբ։ Այդ պատճառով նյութի համադրական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս առավել ամբողջական պատկերացում կազմել տվյալ ժամանակաշրջանի պատմական իրադարձությունների մասին։ Հետազոտությունը արժեքավոր է նաև այն առումով, որ հայկական միջնադարյան պատմագրությունը դիտարկվում է որպես մոնղոլների պատմության կարևոր սկզբնաղբյուրային շերտ. ժամանակակից ուսումնասիրություններում նույնպես Կիրակոս Գանձակեցու, Վարդանի, Ստեփանոս Օրբելյանի և Սմբատի տեղեկությունները օգտագործվում են մոնղոլների՝ Կովկասում և Առաջավոր Ասիայում գործունեությունը վերականգնելու համար։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է նաև նրանով, որ այն նպաստում է հայ միջնադարյան պատմագրության տեղեկությունների հասանելիությանը և համակարգմանը՝ դրանք ներկայացնելով թարգմանության և բացատրական ծանոթագրությունների միջոցով։ Պատկանովի աշխատանքը կարևոր տեղ ունի մոնղոլական շրջանի ուսումնասիրության աղբյուրագիտական գրականության մեջ և հետագայում օգտագործվել է Կովկասի ու Արևմտյան Ասիայի XIII-XIV դարերի պատմությանը վերաբերող ուսումնասիրություններում։ Հետազոտությունը կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, միջնադարագետներին, արևելագետներին, մոնղոլագիտության և հայագիտության մասնագետներին, աղբյուրագետներին, ինչպես նաև Կովկասի և Մերձավոր Արևելքի միջնադարյան պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին ու համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողներին։

Աշխատությունը նվիրված է Գրիդ միջավայրում «Հերմես» փորձի Մոնտե Կառլոյի սիմուլյացիաների գործարկման և մոնիթորինգի գործընթացների ավտոմատացման համար նախատեսված ծրագրային միջոցների մշակմանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է ստեղծել այնպիսի ծրագրային լուծումներ, որոնք հնարավորություն կտան կազմակերպված և վերահսկելի ձևով կառավարել մեծ թվով հաշվարկային առաջադրանքների նախապատրաստումը, գործարկումը, ընթացքի հետևումը և արդյունքների հավաքագրումը բաշխված հաշվարկային ենթակառուցվածքում։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են Մոնտե Կառլոյի մեթոդի կիրառման առանձնահատկությունները, որի դեպքում փորձի կամ ֆիզիկական գործընթացի վիճակագրական բնութագրերը գնահատվում են բազմաթիվ պատահական կամ պսևդոպատահական փորձարկումների միջոցով։ Նման հաշվարկների մեծ ծավալը պահանջում է զգալի հաշվողական ռեսուրսներ, ինչի պատճառով Գրիդ միջավայրը հնարավորություն է տալիս հաշվարկային առաջադրանքները բաշխել տարբեր հանգույցների միջև և կազմակերպել դրանց զուգահեռ կատարումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում առաջադրանքների ավտոմատացված գործարկման մեխանիզմներին, դրանց վիճակի վերահսկմանը և հնարավոր խափանումների հայտնաբերմանը։ Ծրագրային միջոցները կարող են ապահովել առաջադրանքների հերթագրման, հեռակառավարման, կատարման ընթացքի գրանցման, ավարտված և ձախողված հաշվարկների տարբերակման, ինչպես նաև արդյունքների կենտրոնացված հավաքագրման և պահպանման գործառույթներ։ Կարևոր խնդիր է նաև բաշխված հաշվարկների ընթացքում առաջացող տարբեր վիճակների ճիշտ կառավարումը, որպեսզի օգտագործողը կարողանա արագ պարզել յուրաքանչյուր առաջադրանքի ընթացիկ կարգավիճակը և անհրաժեշտության դեպքում կրկին գործարկել չավարտված կամ սխալով ավարտված հաշվարկները։ Հետազոտության ընթացքում կարող են մշակվել ծրագրային ճարտարապետություն, տվյալների փոխանակման մեխանիզմներ, մոնիթորինգի գործիքներ և օգտագործողի հետ փոխգործակցության միջոցներ, որոնք միասին ձևավորում են հաշվարկային գործընթացների կառավարման միասնական համակարգ։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում համակարգի հուսալիությանը, ընդլայնելիությանը և տարբեր հաշվարկային հանգույցների պայմաններում արդյունավետ աշխատանքին։ Մոնտե Կառլոյի սիմուլյացիաների ավտոմատացումը կարող է էապես նվազեցնել ձեռքով կատարվող գործողությունների քանակը, կրճատել հաշվարկների կազմակերպման ժամանակը և նվազեցնել մարդկային սխալների հավանականությունը։ Աշխատության արդյունքները կարող են կիրառվել մեծածավալ գիտական հաշվարկների, ֆիզիկական փորձերի համակարգչային մոդելավորման և այլ բաշխված հաշվողական խնդիրների ավտոմատացման համար։ Մշակված մոտեցումները կարող են նաև հիմք հանդիսանալ նմանատիպ Գրիդ կամ այլ բարձրարտադրողական հաշվարկային միջավայրերում առաջադրանքների կառավարման և մոնիթորինգի համակարգերի ստեղծման համար։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել ծրագրային ապահովման մշակողներին, համակարգային և ցանցային ինժեներներին, բարձրարտադրողական և բաշխված հաշվարկների մասնագետներին, ֆիզիկոսներին, գիտական հաշվարկներով զբաղվող հետազոտողներին, ասպիրանտներին և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողներին։

Աշխատությունը նվիրված է առնետների օրգանների կտրվածքներում և հոմոգենատներում ամինաթթուների դեզամինավորման մեխանիզմների ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել այս կարևոր կենսաքիմիական գործընթացի ընթացքի առանձնահատկությունները և դրա կարգավորման գործոնները տարբեր հյուսվածքներում։ Հետազոտության կենտրոնում ամինաթթուների նյութափոխանակության այն ռեակցիաներն են, որոնց ընթացքում ամինախումբը հեռացվում է ամինաթթվի մոլեկուլից՝ առաջացնելով համապատասխան ազոտային և ածխածնային միացություններ։ Ուսումնասիրվում են դեզամինավորման գործընթացների ֆերմենտային հիմքերը, դրանց մասնակցող ֆերմենտների ակտիվությունը և տարբեր օրգանների հյուսվածքային առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում լյարդի, երիկամների և այլ օրգանների նյութափոխանակային ակտիվության համեմատությանը, քանի որ ամինաթթուների փոխանակության մեջ տարբեր հյուսվածքներ կարող են ունենալ տարբեր դեր և ֆերմենտային ներուժ։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել ինչպես ուղղակի, այնպես էլ օքսիդատիվ դեզամինավորման գործընթացները, դրանց ընթացքի համար անհրաժեշտ պայմանները և ռեակցիաների արագության վրա ազդող գործոնները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ֆերմենտների ակտիվության կախվածությանը սուբստրատի կոնցենտրացիայից, միջավայրի պայմաններից, ջերմաստիճանից և այլ կենսաքիմիական գործոններից։ Հոմոգենատների և հյուսվածքային կտրվածքների համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու բջջային կառուցվածքի պահպանվածության աստիճանի և հյուսվածքի կազմակերպվածության ազդեցությունը ամինաթթուների փոխանակության վրա։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել տարբեր օրգաններում ազոտային փոխանակության մեխանիզմների, ամինաթթուների կատաբոլիզմի և կենսաքիմիական էներգետիկ գործընթացների փոխկապակցվածության ավելի խոր ըմբռնմանը։ Ուսումնասիրությունը կարող է կարևոր նշանակություն ունենալ նաև ֆերմենտային համակարգերի հյուսվածքային առանձնահատկությունների բացահայտման և կենդանական օրգանիզմում ազոտային նյութափոխանակության ընդհանուր օրինաչափությունների պարզաբանման համար։ Ստացված տվյալները կարող են օգտագործվել փորձարարական կենսաքիմիայի, ֆիզիոլոգիայի և կենսաբանական քիմիայի հետագա հետազոտություններում, ինչպես նաև նյութափոխանակային գործընթացների ուսումնասիրության տեսական հիմքերի ընդլայնման նպատակով։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել կենսաքիմիկոսներին, ֆիզիոլոգներին, կենսաբաններին, ֆերմենտաբանության և կենդանիների նյութափոխանակության մասնագետներին, հետազոտողներին, ասպիրանտներին և համապատասխան գիտական ուղղություններով սովորող ուսանողներին։

Աշխատությունը նվիրված է աճուկային ճողվածքի վիրաբուժական բուժման ժամանակ համապատասխան հերնիոպլաստիկայի մեթոդի ընտրության հիմնախնդրին։ Հետազոտության նպատակն է համեմատականորեն գնահատել վիրահատական տարբեր մոտեցումների արդյունավետությունը և բացահայտել այն գործոնները, որոնք պետք է հաշվի առնվեն կոնկրետ հիվանդի համար բուժման օպտիմալ մարտավարություն ընտրելիս։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են աճուկային ճողվածքների առաջացման մեխանիզմները, դասակարգումը, կլինիկական առանձնահատկությունները և վիրահատական բուժման հիմնական սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բաց և լապարոսկոպիկ միջամտությունների, ինչպես նաև ցանցային և առանց ցանցի տեխնիկաների համեմատությանը՝ հաշվի առնելով դրանց ցուցումները, սահմանափակումները և հնարավոր բարդությունները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում հիվանդի տարիքին, ընդհանուր առողջական վիճակին, ճողվածքի չափին և տեղակայմանը, առաջնային կամ կրկնվող բնույթին, երկկողմանիությանը, նախկին վիրահատությունների պատմությանը և հետվիրահատական վերականգնման ակնկալվող ընթացքին։ Աշխատության մեջ կարող են վերլուծվել տարբեր վիրաբուժական մեթոդների անմիջական և երկարաժամկետ արդյունքները՝ ներառյալ ցավի ինտենսիվությունը, հիվանդանոցում գտնվելու տևողությունը, աշխատանքի և առօրյա ակտիվության վերականգնման արագությունը, հետվիրահատական բարդությունների հաճախականությունը և ճողվածքի կրկնության հավանականությունը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում քրոնիկ հետվիրահատական ցավի, վարակների, շճային կուտակումների և այլ հնարավոր անցանկալի հետևանքների կանխարգելմանն ու գնահատմանը։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև վիրաբույժի փորձառության, կլինիկայի տեխնիկական հնարավորությունների և բուժման արժեքի ազդեցությանը վիրահատական մեթոդի ընտրության վրա։ Տարբեր տեխնիկաների համեմատական գնահատումը հնարավորություն է տալիս ձևավորելու անհատականացված մոտեցում, որի դեպքում վիրահատական եղանակը ընտրվում է ոչ միայն ընդհանուր ընդունված չափանիշների, այլև տվյալ հիվանդի կլինիկական առանձնահատկությունների համադրության հիման վրա։ Աշխատության արդյունքները կարող են նպաստել աճուկային ճողվածքի վիրաբուժական բուժման մարտավարության կատարելագործմանը, հետվիրահատական բարդությունների նվազեցմանը և բուժման երկարաժամկետ արդյունքների բարելավմանը։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել ընդհանուր և որովայնային վիրաբույժներին, հերնոլոգիայի մասնագետներին, բժշկական բուհերի դասախոսներին, կլինիկական հետազոտողներին, ռեզիդենտներին և համապատասխան բժշկական ուղղություններով սովորող ուսանողներին։

Աշխատությունը նվիրված է ինտերնետային ծառայության բնականոն գործունեության վրա չարտոնված ներխուժումների ազդեցության մոդելավորմանը և այդ ազդեցությունների թվային գնահատմանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է ուսումնասիրել տարբեր տեսակի անցանկալի կամ չարտոնված գործողությունների հետևանքով տեղեկատվական համակարգերի աշխատանքի փոփոխությունները, գնահատել ծառայության կայունության վրա դրանց ազդեցությունը և մշակել համապատասխան մաթեմատիկական ու հաշվարկային մոդելներ։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են ինտերնետային ծառայության հիմնական բաղադրիչների փոխազդեցությունը, ցանցային ռեսուրսների օգտագործումը, տվյալների հոսքերի փոփոխությունը, ծառայության հասանելիությունը և համակարգի արձագանքման ժամանակը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն իրավիճակների մոդելավորմանը, երբ արտաքին ազդեցությունների հետևանքով ավելանում է համակարգի ծանրաբեռնվածությունը կամ նվազում են դրա բնականոն աշխատանքային հնարավորությունները։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել չարտոնված ներխուժումների տարբեր սցենարներ՝ առանց կոնկրետ հարձակման իրականացման մեխանիզմների, և գնահատվել դրանց հնարավոր հետևանքները համակարգի աշխատանքի, թողունակության, ուշացման, հասանելիության և հուսալիության վրա։ Կարևոր ուղղություն է մաթեմատիկական մոդելների կառուցումը, որոնք հնարավորություն են տալիս նկարագրել համակարգի վիճակի փոփոխությունը տարբեր ազդեցությունների պայմաններում և ստացված արդյունքները ստուգել թվային հաշվարկների կամ համակարգչային սիմուլյացիաների միջոցով։ Հետազոտության ընթացքում կարող են կիրառվել հավանականային, վիճակագրական և դինամիկական մոդելավորման մեթոդներ՝ համակարգի վարքագիծը տարբեր պայմաններում գնահատելու համար։ Թվային հաշվարկների միջոցով հնարավոր է համեմատել տարբեր սցենարներ, որոշել համակարգի առավել խոցելի պարամետրերը և գնահատել այն պայմանները, որոնց դեպքում ծառայության որակը սկսում է էականորեն նվազել։ Ուսումնասիրության կարևոր արդյունք կարող է լինել պաշտպանական միջոցների արդյունավետության քանակական գնահատումը՝ ներառելով համակարգի պահուստավորման, բեռնվածության կառավարման, մոնիթորինգի և անոմալ վարքագծի հայտնաբերման մոտեցումները։ Նման մոդելավորումը հնարավորություն է տալիս նախապես գնահատել ռիսկերը և մշակել ավելի կայուն ու դիմակայուն ինտերնետային ծառայություններ՝ առանց իրական համակարգերի վրա վտանգավոր փորձարկումներ իրականացնելու։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են կիրառվել կիբերանվտանգության ռիսկերի գնահատման, տեղեկատվական համակարգերի հուսալիության բարձրացման, ցանցային ենթակառուցվածքների նախագծման և անվտանգության միջոցառումների արդյունավետության վերլուծության ոլորտներում։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել կիբերանվտանգության մասնագետներին, ցանցային ինժեներներին, համակարգերի վերլուծաբաններին, ծրագրային և տեղեկատվական համակարգերի նախագծողներին, հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողներին։

Աշխատությունը նվիրված է շարժական ռադիոտեխնիկական համակարգի կապուղիների բնութագրերի ուսումնասիրությանը և դրանց օպտիմալացմանը՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել տվյալների փոխանցման հուսալիությունը, որակը և արդյունավետությունը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են շարժական կապի պայմաններում ռադիոալիքների տարածման առանձնահատկությունները և այն գործոնները, որոնք ազդում են կապուղու աշխատանքի վրա։ Ուսումնասիրվում են ազդանշանի թուլացումը, բազմուղի տարածումը, ստվերավորումը, խանգարումները, աղմուկը, դոպլերյան տեղաշարժը և շարժական օբյեկտների դիրքի ու արագության փոփոխության հետևանքով առաջացող կապուղու տատանումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կապուղու հիմնական պարամետրերի գնահատմանը և դրանց փոփոխության օրինաչափությունների բացահայտմանը՝ տարբեր տարածական, ռադիոակուստիկ և աշխատանքային պայմաններում։ Աշխատությունը կարող է ներառել կապուղու մաթեմատիկական մոդելավորում, վիճակագրական բնութագրերի վերլուծություն և փորձարարական տվյալների մշակում՝ իրական պայմաններին առավել մոտ կապուղու մոդելներ ստանալու նպատակով։ Կարևոր ուղղություն է ազդանշանի և խանգարումների հարաբերակցության, սխալների հավանականության, թողունակության, ուշացման և կապի կայունության գնահատումը։ Հետազոտության ընթացքում կարող են համեմատվել տարբեր մոդուլյացիոն, կոդավորման և ազդանշանի մշակման մոտեցումներ՝ պարզելու համար, թե դրանցից որոնք են առավել արդյունավետ փոփոխական և անկայուն ռադիոմիջավայրում։ Օպտիմալացման խնդիրների լուծման միջոցով հնարավոր է ընտրել հաճախականության, հզորության, հաղորդման արագության և այլ համակարգային պարամետրերի առավել նպատակահարմար արժեքներ՝ հաշվի առնելով կապուղու ընթացիկ վիճակը և համակարգի տեխնիկական սահմանափակումները։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել հարմարվողական ալգորիթմների կիրառմանը, որոնք հնարավորություն են տալիս համակարգին փոփոխել իր աշխատանքային ռեժիմները՝ կապուղու բնութագրերի փոփոխությանը համապատասխան։ Ստացված արդյունքները կարող են նպաստել շարժական ռադիոտեխնիկական համակարգերի նախագծման և շահագործման կատարելագործմանը, ռադիոռեսուրսների առավել արդյունավետ օգտագործմանը և կապի որակի բարձրացմանը։ Հետազոտությունը կարող է կիրառական նշանակություն ունենալ շարժական կապի, անլար տվյալների փոխանցման, ռադիոմոնիթորինգի, հեռաչափության և այլ հեռահաղորդակցական համակարգերի մշակման ու օպտիմալացման համար։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել ռադիոտեխնիկայի, կապի համակարգերի, ազդանշանների մշակման, հեռահաղորդակցության և էլեկտրադինամիկայի ոլորտների մասնագետներին, հետազոտողներին, ինժեներներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին։