Պատրաստի նյութեր

Գրականագիտական, փիլիսոփայական և գեղագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է հայ բանաստեղծ Համո Սահյանի բնապաշտական ստեղծագործություններում արտահայտված իմաստասիրական գաղափարների, աշխարհընկալման առանձնահատկությունների և բնության գեղարվեստական մեկնաբանության ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում բանաստեղծի ստեղծագործական աշխարհայացքի ձևավորման նախադրյալները, մարդու և բնության փոխհարաբերությունների ընկալումը և բնության դերը նրա քնարերգության գաղափարական ու պատկերային համակարգում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Սահյանի բանաստեղծություններում կյանքի և մահվան, ժամանակի և հավերժության, մարդու գոյության իմաստի, հիշողության և հոգևոր արժեքների վերաբերյալ փիլիսոփայական խորհրդածություններին։ Վերլուծվում են բնապատկերների խորհրդանշական նշանակությունը, բնական երևույթների միջոցով մարդկային ապրումների արտահայտման եղանակները և բնության ու մարդու ներաշխարհի ներդաշնակության գեղարվեստական դրսևորումները։ Քննարկվում են բանաստեղծի լեզվաոճական առանձնահատկությունները, փոխաբերական մտածողությունը, պատկերավորման միջոցները և դրանց դերը իմաստասիրական բովանդակության բացահայտման գործում։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել հայկական ժողովրդական աշխարհընկալման, ազգային մշակութային ավանդույթների և բնության նկատմամբ փիլիսոփայական վերաբերմունքի ազդեցությունները Սահյանի ստեղծագործական մտածողության վրա։ Անդրադարձ է կատարվում բնության և հայրենիքի գաղափարական փոխկապակցվածությանը, մարդու բարոյական պատասխանատվության, հոգևոր ինքնաճանաչման և գոյաբանական հարցադրումների արտահայտությանը բանաստեղծի քնարերգության մեջ։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայ գրականության պատմության, գրականության տեսության, գեղագիտության, փիլիսոփայության և Համո Սահյանի ստեղծագործական ժառանգության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Իրավաբանական, սահմանադրաիրավական և պետական կառավարման բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության մարդու իրավունքների պաշտպանի ինստիտուտի իրավական կարգավիճակի, լիազորությունների և պետական մարմինների համակարգում նրա զբաղեցրած տեղի ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում մարդու իրավունքների պաշտպանության սահմանադրական հիմունքները, օմբուդսմենի ինստիտուտի ձևավորման պատմական նախադրյալները և դրա նշանակությունը ժողովրդավարական պետության իրավական համակարգում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Մարդու իրավունքների պաշտպանի անկախության երաշխիքներին, գործունեության կազմակերպման սկզբունքներին, իրավասության սահմաններին և պետական իշխանության մարմինների հետ փոխհարաբերություններին։ Վերլուծվում են քաղաքացիների իրավունքների և ազատությունների պաշտպանության մեխանիզմները, պետական ու տեղական ինքնակառավարման մարմինների գործունեության նկատմամբ իրականացվող վերահսկողական գործառույթները և մարդու իրավունքների խախտումների վերաբերյալ դիմումների քննարկման իրավական առանձնահատկությունները։ Քննարկվում են Մարդու իրավունքների պաշտպանի և օրենսդիր, գործադիր ու դատական իշխանությունների փոխգործակցության հիմնախնդիրները, ինչպես նաև նրա առաջարկությունների և զեկույցների նշանակությունը պետական կառավարման համակարգի կատարելագործման գործում։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել Հայաստանի Հանրապետության սահմանադրական և օրենսդրական կարգավորումները, միջազգային իրավական չափանիշները, օմբուդսմենի ինստիտուտի համեմատական փորձը և իրավակիրառ գործունեության առանձնահատկությունները։ Անդրադարձ է կատարվում մարդու իրավունքների պաշտպանության ազգային համակարգի արդյունավետության բարձրացմանը, պետական մարմինների հաշվետվողականության ամրապնդմանը և իրավական պետության սկզբունքների իրականացմանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել սահմանադրական իրավունքի, մարդու իրավունքների պաշտպանության, պետական կառավարման, վարչական իրավունքի և հանրային իշխանության ինստիտուտների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Սոցիոլոգիական, մշակութաբանական և սոցիալ-հոգեբանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է հայկական ինքնության սոցիալ-մշակութային առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ անձի և էթնոսի փոխհարաբերությունների համատեքստում։ Քննության են առնվում էթնիկական ինքնության ձևավորման տեսական հիմունքները, անձի սոցիալականացման գործընթացները և ազգային պատկանելության գիտակցման նշանակությունը անհատական ու հավաքական ինքնության կառուցվածքում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայկական մշակութային արժեքներին, պատմական հիշողությանը, լեզվին, ավանդույթներին, ընտանեկան հարաբերություններին և դրանց դերին ազգային ինքնագիտակցության պահպանման ու փոխանցման գործում։ Վերլուծվում են անհատի և էթնիկական հանրույթի փոխազդեցության սոցիալ-հոգեբանական մեխանիզմները, մշակութային նույնականացման գործընթացները և հասարակական միջավայրի ազդեցությունը անձի արժեքային կողմնորոշումների ձևավորման վրա։ Քննարկվում են ազգային և անհատական ինքնության փոխհարաբերությունները, մշակութային շարունակականության ու փոփոխության օրինաչափությունները, ինչպես նաև ավանդական և ժամանակակից արժեքային համակարգերի փոխազդեցության հիմնախնդիրները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել հայկական ինքնության դրսևորումները տարբեր սոցիալական միջավայրերում, սերունդների միջև մշակութային փորձի փոխանցման առանձնահատկությունները և գլոբալացման ու միջմշակութային հաղորդակցության ազդեցությունները։ Անդրադարձ է կատարվում էթնիկական ինքնության պահպանման, սոցիալական համախմբվածության, մշակութային բազմազանության և անհատի ինքնաիրացման հնարավորությունների փոխկապակցվածությանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել սոցիոլոգիայի, էթնոհոգեբանության, մշակութաբանության, սոցիալական մարդաբանության, հայագիտության և ազգային ինքնության հիմնախնդիրներով զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Պատմագիտական և քաղաքական մտքի պատմության բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Սևրի հաշտության պայմանագրի նախապատրաստման ու ստորագրման գործընթացների արտացոլմանը հայ հասարակական-քաղաքական մտքում 1919–1920 թվականներին՝ Հայաստանի Առաջին Հանրապետության և հետպատերազմյան միջազգային հարաբերությունների համատեքստում։ Քննության են առնվում Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո ձևավորված աշխարհաքաղաքական իրադրությունը, Հայկական հարցի քննարկումները Փարիզի խաղաղության վեհաժողովում և հայկական քաղաքական շրջանակների ակնկալիքները միջազգային դիվանագիտությունից։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում 1920 թվականի օգոստոսի 10-ին ստորագրված Սևրի պայմանագրի՝ Հայաստանին վերաբերող դրույթներին, դրանց քաղաքական նշանակությանը և հայ հասարակության տարբեր շերտերում առաջացրած արձագանքներին։ Վերլուծվում են հայկական քաղաքական կուսակցությունների, պետական գործիչների, մտավորականների և հասարակական կազմակերպությունների դիրքորոշումները Հայաստանի սահմանների, անկախ պետականության ամրապնդման և ազգային իրավունքների միջազգային ճանաչման վերաբերյալ։ Քննարկվում են հայկական մամուլում, հրապարակախոսության մեջ և քաղաքական ելույթներում արտահայտված գնահատականները, ինչպես նաև Սևրի պայմանագրի իրականացման հնարավորությունների շուրջ ձևավորված տեսակետներն ու տարաձայնությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել ժամանակաշրջանի դիվանագիտական փաստաթղթերը, պետական որոշումները, քաղաքական նամակագրությունը, մամուլի հրապարակումները և հուշագրական աղբյուրները։ Անդրադարձ է կատարվում Սևրի պայմանագրի շուրջ ձևավորված քաղաքական սպասումներին, դրանց առնչությանը Հայաստանի Հանրապետության արտաքին քաղաքականությանը և 1920 թվականի ռազմաքաղաքական զարգացումների ազդեցությանը հայկական հասարակական մտքի վրա։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայոց նորագույն պատմության, Հայկական հարցի, Հայաստանի Առաջին Հանրապետության, միջազգային հարաբերությունների և հայ հասարակական-քաղաքական մտքի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Բժշկական, համաճարակաբանական և դեռահասների առողջության պահպանության բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Երևան քաղաքի նախազորակոչային տարիքի տղաների շրջանում ականջի, քթի և կոկորդի (ԼՕՌ) հիվանդությունների տարածվածության ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև այդ հիվանդություններն ունեցող պատանիների ֆիզիկական զարգացման ցուցանիշների համեմատական գնահատմանը։ Քննության են առնվում դեռահասության շրջանում ԼՕՌ համակարգի հիվանդությունների հիմնական տեսակները, դրանց առաջացման հնարավոր պատճառները, տարածվածության առանձնահատկությունները և առողջական վիճակի վրա ունեցած ազդեցությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում վերին շնչուղիների, լսողական համակարգի և քիթկոկորդային օրգանների ախտաբանական փոփոխությունների հայտնաբերմանը, դրանց հաճախականության գնահատմանը և տարիքային առանձնահատկությունների ուսումնասիրմանը։ Վերլուծվում են հետազոտվող պատանիների ֆիզիկական զարգացման հիմնական ցուցանիշները, այդ թվում՝ հասակը, մարմնի զանգվածը և մարդաչափական այլ բնութագրերը՝ առողջական տարբեր խմբերի միջև հնարավոր տարբերությունները բացահայտելու նպատակով։ Քննարկվում են ԼՕՌ հիվանդությունների և ֆիզիկական զարգացման ցուցանիշների միջև հնարավոր փոխկապակցվածությունները, ինչպես նաև սոցիալ-հիգիենիկ, շրջակա միջավայրի և կենսաբանական գործոնների նշանակությունը։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել բժշկական զննումների, կլինիկական հետազոտությունների, մարդաչափական չափումների և վիճակագրական համեմատական վերլուծության մեթոդները։ Անդրադարձ է կատարվում նախազորակոչային տարիքի պատանիների առողջական վիճակի գնահատման, հիվանդությունների վաղ հայտնաբերման, կանխարգելիչ միջոցառումների կազմակերպման և դեռահասների առողջապահական ծառայությունների կատարելագործման հիմնախնդիրներին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել քիթկոկորդականջաբանության, մանկաբուժության, դեռահասների բժշկության, հանրային առողջապահության, համաճարակաբանության և կանխարգելիչ բժշկության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Մաթեմատիկական անալիզի, ֆունկցիաների տեսության և հաշվողական մաթեմատիկայի բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Ֆուրիեի ձևափոխված համակարգի միջոցով ֆունկցիաների մոտարկումների զուգամիտության արագացման տեսական հիմունքների և մեթոդների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում Ֆուրիեի շարքերի և օրթոգոնալ ֆունկցիոնալ համակարգերի հիմնական հատկությունները, ֆունկցիաների ներկայացման ու մոտարկման սկզբունքները և դրանց կիրառության առանձնահատկությունները մաթեմատիկական տարբեր խնդիրներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում դասական Ֆուրիեի համակարգի և դրա ձևափոխված տարբերակների համեմատությանը, մոտարկման ճշտության բարձրացման հնարավորություններին և զուգամիտության արագության վրա ազդող գործոններին։ Վերլուծվում են ֆունկցիաների հարթության, անընդհատության, ածանցելիության և սահմանային վարքագծի ազդեցությունները Ֆուրիեի տիպի վերլուծությունների զուգամիտության հատկությունների վրա։ Քննարկվում են մոտարկման սխալի գնահատման, մասնակի գումարների վարքագծի, զուգամիտության պայմանների և հաշվարկային արդյունավետության բարձրացման հիմնախնդիրները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել Ֆուրիեի ձևափոխված համակարգի կառուցման մաթեմատիկական մոտեցումները, մոտարկումների որակի տեսական գնահատման եղանակները և ստացված արդյունքների համեմատությունը դասական մեթոդների հետ։ Անդրադարձ է կատարվում զուգամիտության արագացման մեթոդների նշանակությանը թվային անալիզի, ազդանշանների մշակման, մաթեմատիկական ֆիզիկայի և դիֆերենցիալ հավասարումների մոտավոր լուծման խնդիրներում։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել մաթեմատիկական անալիզի, մոտարկումների տեսության, հարմոնիկ անալիզի, հաշվողական մաթեմատիկայի և կիրառական մաթեմատիկական մոդելավորման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Պատմագիտական և հայ-ռուսական հարաբերությունների ուսումնասիրությանը նվիրված այս աշխատանքը լուսաբանում է Պետրոս I-ի պարսկական արշավանքի նախապատրաստման գործընթացը և հայերի մասնակցությունն այդ ժամանակաշրջանի քաղաքական ու դիվանագիտական իրադարձություններին։ Քննության են առնվում XVIII դարի առաջին քառորդի միջազգային քաղաքական իրադրությունը, Ռուսական կայսրության արտաքին քաղաքական նպատակները, Սեֆյան Պարսկաստանի ներքին ճգնաժամը և Հարավային Կովկասում ձևավորված ռազմաքաղաքական պայմանները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Պետրոս I-ի արևելյան քաղաքականությանը, Կասպից ծովի ավազանում Ռուսաստանի դիրքերի ամրապնդման ձգտումներին և 1722–1723 թվականների պարսկական արշավանքի նախապատրաստական միջոցառումներին։ Վերլուծվում են հայկական քաղաքական և հոգևոր շրջանակների կապերը ռուսական արքունիքի հետ, հայ ազատագրական շարժման ակնկալիքները և Ռուսաստանի աջակցությամբ հայկական պետականության վերականգնման վերաբերյալ պատկերացումները։ Քննարկվում են հայ գործիչների դիվանագիտական նախաձեռնությունները, տեղեկատվական ու քաղաքական համագործակցության հնարավորությունները և հայ բնակչության դիրքորոշումները տարածաշրջանային հակամարտությունների պայմաններում։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել պատմական վավերագրերը, դիվանագիտական նամակագրությունը, ժամանակակիցների վկայությունները և ռուսական ու հայկական պատմագրության մեջ արտահայտված գնահատականները։ Անդրադարձ է կատարվում պարսկական արշավանքի նախապատրաստության ազդեցությանը հայ-ռուսական քաղաքական հարաբերությունների զարգացման, հայկական ազատագրական ծրագրերի և XVIII դարի առաջին կեսի տարածաշրջանային իրադարձությունների վրա։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայոց պատմության, Ռուսաստանի արտաքին քաղաքականության պատմության, միջազգային հարաբերությունների, պատմական աղբյուրագիտության և հայ ազատագրական շարժման ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Սննդարդյունաբերության, քիմիական տեխնոլոգիայի և ֆիզիկաքիմիական գործընթացների ուսումնասիրությանը նվիրված այս աշխատանքը լուսաբանում է դիֆուզիայի ազդեցությունը թունդ ալկոհոլային խմիչքների արտադրության տեխնոլոգիական գործընթացների և պատրաստի արտադրանքի որակական բնութագրերի վրա։ Քննության են առնվում դիֆուզիայի ֆիզիկական և քիմիական հիմունքները, նյութափոխանակության օրինաչափությունները և դրանց նշանակությունը հեղուկ միջավայրերում տարբեր բաղադրիչների տեղափոխման ու բաշխման գործընթացներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում արտադրական միջավայրերում նյութերի կոնցենտրացիաների փոփոխություններին, ջերմաստիճանի, միջավայրի բաղադրության և այլ ֆիզիկաքիմիական գործոնների ազդեցությանը դիֆուզիոն գործընթացների ինտենսիվության վրա։ Վերլուծվում են հումքի բաղադրիչների փոխազդեցությունները, լուծվող նյութերի տեղափոխման առանձնահատկությունները և դրանց հնարավոր ազդեցությունը արտադրանքի քիմիական կազմի ու զգայորոշական հատկությունների ձևավորման վրա։ Քննարկվում են դիֆուզիոն երևույթների դերը տեխնոլոգիական տարբեր փուլերում, զանգվածափոխանակության արդյունավետության գնահատման մեթոդները և արտադրական գործընթացների վերահսկման հիմնախնդիրները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել դիֆուզիայի մաթեմատիկական մոդելավորման, ֆիզիկաքիմիական ցուցանիշների փորձարարական հետազոտության և ստացված տվյալների համեմատական վերլուծության մոտեցումները։ Անդրադարձ է կատարվում դիֆուզիոն գործընթացների ուսումնասիրության նշանակությանը սննդարդյունաբերական տեխնոլոգիաների գիտական հիմնավորման, արտադրանքի որակի կայունության ապահովման և արտադրական համակարգերի արդյունավետության գնահատման տեսանկյունից։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել սննդի տեխնոլոգիայի, կիրառական քիմիայի, զանգվածափոխանակության գործընթացների, արտադրանքի որակի վերահսկման և սննդարդյունաբերական սարքավորումների հետազոտությամբ զբաղվող մասնագետների ու գիտաշխատողների համար։

Կրթության կառավարման, մանկավարժության և կազմակերպական հոգեբանության բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է մարդկային հարաբերությունների կառավարման տեսությունների և մեթոդների դերի ուսումնասիրությանը Իրանի Իսլամական Հանրապետության Մազանդարան նահանգի միջնակարգ դպրոցների զարգացման գործընթացում։ Քննության են առնվում մարդկային հարաբերությունների կառավարման տեսական հիմունքները, դրանց ձևավորման պատմական նախադրյալները և կիրառման առանձնահատկությունները կրթական կազմակերպությունների գործունեության մեջ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում դպրոցների ղեկավարների, ուսուցիչների, սովորողների և վարչական աշխատակիցների փոխհարաբերություններին, արդյունավետ հաղորդակցության կազմակերպմանը և համագործակցային միջավայրի ձևավորմանը։ Վերլուծվում են ղեկավարության ոճերի, աշխատակիցների մոտիվացիայի, միջանձնային վստահության, մասնագիտական բավարարվածության և կազմակերպական մշակույթի ազդեցությունները դպրոցների կառավարման արդյունավետության վրա։ Քննարկվում են կրթական հաստատություններում որոշումների կայացման, աշխատանքային հակասությունների կարգավորման, թիմային աշխատանքի խթանման և մարդկային ռեսուրսների զարգացման հիմնախնդիրները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել Մազանդարան նահանգի միջնակարգ դպրոցների կազմակերպական առանձնահատկությունները, կառավարման գործընթացների գնահատման մեթոդները և մարդկային հարաբերությունների բարելավմանն ուղղված մանկավարժական ու վարչական մոտեցումները։ Անդրադարձ է կատարվում դպրոցների զարգացման ռազմավարություններին, կրթության որակի բարձրացմանը, ուսուցիչների մասնագիտական ներուժի արդյունավետ օգտագործմանը և բարենպաստ սոցիալ-հոգեբանական միջավայրի ապահովման անհրաժեշտությանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել կրթության կառավարման, մանկավարժական մենեջմենթի, կազմակերպական հոգեբանության, մարդկային ռեսուրսների կառավարման և կրթական հաստատությունների զարգացման հիմնախնդիրներով զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Երաժշտագիտական, միջնադարագիտական և մշակութաբանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է երաժշտության ընկալման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը հայ միջնադարյան մեկնողական ավանդույթի շրջանակներում՝ հոգևոր, փիլիսոփայական և գեղագիտական մտածողության պատմական զարգացման համատեքստում։ Քննության են առնվում հայ միջնադարյան հեղինակների պատկերացումները երաժշտության էության, ծագման, նշանակության և մարդու հոգևոր կյանքի հետ դրա փոխառնչությունների վերաբերյալ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում երաժշտության և խոսքի, հնչյունի և իմաստի, ներդաշնակության և տիեզերական կարգի փոխհարաբերություններին՝ միջնադարյան աստվածաբանական ու փիլիսոփայական մեկնությունների լույսի ներքո։ Վերլուծվում են երաժշտական մտածողության արտահայտությունները հայ մեկնողական գրականության մեջ, երաժշտության խորհրդանշական նշանակությունը և դրա կապը քրիստոնեական աշխարհընկալման ու ծիսական մշակույթի հետ։ Քննարկվում են հոգևոր երգեցողության, շարականների, սաղմոսերգության և եկեղեցական երաժշտական ավանդույթների ընկալման տեսական ու գեղագիտական հիմնախնդիրները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել միջնադարյան մեկնողական երկերը, աստվածաբանական աշխատությունները, փիլիսոփայական մեկնությունները և երաժշտության վերաբերյալ պատմական վկայությունները՝ դրանց գաղափարական ու մշակութային բովանդակությունը բացահայտելու նպատակով։ Անդրադարձ է կատարվում անտիկ և քրիստոնեական երաժշտափիլիսոփայական պատկերացումների ազդեցությանը հայկական մտավոր ավանդույթի վրա, ինչպես նաև երաժշտության մեկնաբանության ազգային առանձնահատկություններին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայ միջնադարյան երաժշտության պատմության, երաժշտագիտության, հայագիտության, միջնադարյան փիլիսոփայության, աստվածաբանության և հայկական հոգևոր մշակույթի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Ջերմաէներգետիկական և ինժեներատեխնիկական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է շոգեգազատուրբինային տեղակայանքի աշխատանքային ռեժիմների հետազոտությանը և դրանց լավարկման գիտատեխնիկական հիմունքների մշակմանը՝ Երևանի ջերմաէլեկտրակենտրոնի (ԵրՋԷԿ) օրինակով։ Քննության են առնվում շոգեգազատուրբինային տեղակայանքների կառուցվածքը, աշխատանքի սկզբունքները, գազատուրբինային և շոգետուրբինային ցիկլերի փոխկապակցվածությունը և դրանց նշանակությունը էլեկտրական ու ջերմային էներգիայի արդյունավետ արտադրության գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տեղակայանքի հիմնական սարքավորումների աշխատանքային բնութագրերին, էներգետիկական բեռնվածության փոփոխություններին և շահագործման տարբեր պայմաններում ջերմատեխնիկական ցուցանիշների ձևավորմանը։ Վերլուծվում են վառելիքի ծախսի, օգտակար գործողության գործակցի, ջերմային կորուստների, գազերի ջերմաստիճանի և շոգու պարամետրերի ազդեցությունները տեղակայանքի ընդհանուր էներգետիկական արդյունավետության վրա։ Քննարկվում են աշխատանքային ռեժիմների կարգավորման, սարքավորումների համատեղ աշխատանքի համաձայնեցման, մասնակի բեռնվածության պայմաններում արդյունավետության պահպանման և շահագործման հուսալիության բարձրացման հիմնախնդիրները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել ջերմադինամիկական հաշվարկների, էներգետիկական հաշվեկշիռների կազմման, աշխատանքային գործընթացների մաթեմատիկական մոդելավորման և տարբեր շահագործման ռեժիմների համեմատական գնահատման մեթոդները։ Անդրադարձ է կատարվում ԵրՋԷԿ-ի շոգեգազատուրբինային տեղակայանքի աշխատանքի լավարկման հնարավորություններին, էներգառեսուրսների խնայողությանը, արտադրության տնտեսական արդյունավետության բարձրացմանը և շրջակա միջավայրի վրա ազդեցությունների նվազեցմանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ջերմաէներգետիկայի, էներգետիկական սարքավորումների շահագործման, ջերմատեխնիկայի, էներգահամակարգերի կառավարման և էլեկտրակայանների աշխատանքային ռեժիմների հետազոտությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Մանկավարժական, լեզվաբանական և նախադպրոցական կրթության բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է երեխաների կապակցված ռուսերեն խոսքի սկզբնական հիմքերի վաղ ձևավորման մանկավարժական ու մեթոդական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության նախադպրոցական հաստատություններում ռուսաց լեզվի ուսուցման նյութի հիման վրա։ Քննության են առնվում նախադպրոցական տարիքի երեխաների խոսքային զարգացման օրինաչափությունները, երկրորդ լեզվի յուրացման հոգեբանամանկավարժական նախադրյալները և վաղ տարիքում հաղորդակցական կարողությունների ձևավորման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ռուսերեն բառապաշարի աստիճանական հարստացմանը, քերականական պարզ կառուցվածքների յուրացմանը, նախադասությունների կազմմանը և մտքերի հաջորդական ու տրամաբանական արտահայտման հմտությունների զարգացմանը։ Վերլուծվում են երեխաների մայրենի լեզվի ազդեցությունը ռուսերենի ուսուցման գործընթացի վրա, լեզվական փոխազդեցության առանձնահատկությունները և երկլեզվության պայմաններում խոսքային գործունեության կազմակերպման հիմնախնդիրները։ Քննարկվում են խաղային ուսուցման, պատկերային նյութերի, պատմողական առաջադրանքների, երկխոսությունների և խոսքային վարժությունների կիրառման հնարավորությունները կապակցված խոսքի սկզբնական կարողությունների ձևավորման նպատակով։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել երեխաների խոսքային պատրաստվածության գնահատման չափանիշները, ուսուցման բովանդակության ընտրության սկզբունքները և տարիքային առանձնահատկություններին համապատասխան մեթոդական մոտեցումները։ Անդրադարձ է կատարվում նախադպրոցական հաստատություններում ռուսաց լեզվի ուսուցման արդյունավետության բարձրացմանը, երեխաների հաղորդակցական ակտիվության խթանմանը և հետագա դպրոցական լեզվական կրթության համար անհրաժեշտ հիմքերի ստեղծմանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել նախադպրոցական կրթության մանկավարժներին, ռուսաց լեզվի դասավանդման մեթոդիկայի մասնագետներին, մանկական հոգեբաններին, լեզվաբաններին և վաղ երկլեզու կրթության հիմնախնդիրներով զբաղվող հետազոտողներին։

Կենսաբժշկական, կենսաֆիզիկական և ռադիոկենսաբանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է էլեկտրամագնիսական դաշտերի և ռադոնի ազդեցության փորձարարական ուսումնասիրությանը կենդանի օրգանիզմի վրա՝ ֆիզիկական գործոնների կենսաբանական ներգործության օրինաչափությունների բացահայտման նպատակով։ Քննության են առնվում տարբեր բնութագրեր ունեցող էլեկտրամագնիսական դաշտերի ֆիզիկական հատկությունները, ռադոնի՝ որպես բնական ռադիոակտիվ գազի առանձնահատկությունները և դրանց հետ օրգանիզմի փոխազդեցության հնարավոր մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում արտաքին ֆիզիկական գործոնների ազդեցությամբ բջջային, հյուսվածքային և օրգանային մակարդակներում առաջացող ֆունկցիոնալ ու կառուցվածքային փոփոխությունների ուսումնասիրությանը։ Վերլուծվում են ազդեցության ինտենսիվության, տևողության, հաճախականային բնութագրերի և օրգանիզմի անհատական առանձնահատկությունների նշանակությունը կենսաբանական պատասխանների ձևավորման գործընթացում։ Քննարկվում են էլեկտրամագնիսական դաշտերի ոչ իոնացնող ազդեցությունների և ռադոնի ու դրա տրոհման արգասիքների իոնացնող ճառագայթման ազդեցությունների տարբերությունները, ինչպես նաև դրանց հնարավոր համակցված ներգործության գնահատման հիմնախնդիրները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել փորձարարական հետազոտությունների կազմակերպման, ֆիզիոլոգիական և կենսաքիմիական ցուցանիշների գնահատման, հյուսվածաբանական փոփոխությունների հայտնաբերման և ստացված տվյալների համեմատական վերլուծության մեթոդները։ Անդրադարձ է կատարվում հետազոտվող գործոնների ազդեցության կենսաբանական անվտանգության գնահատմանը, շրջակա միջավայրի ֆիզիկական աղտոտիչների վերահսկմանը և մարդու առողջության պահպանության համար գիտականորեն հիմնավորված մոտեցումների մշակմանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել կենսաֆիզիկայի, ռադիոկենսաբանության, փորձարարական բժշկության, շրջակա միջավայրի հիգիենայի և ֆիզիկական գործոնների կենսաբանական ազդեցությունների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Թեթև արդյունաբերության, նյութագիտության և հիգիենայի բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է կոշիկների ներքին միկրոկլիմայի ձևավորման օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը և դրանց առողջապահական ու հիգիենիկ հատկությունների կատարելագործման գիտատեխնիկական հիմունքների մշակմանը։ Քննության են առնվում կոշիկի ներսում ջերմաստիճանի, օդի հարաբերական խոնավության, օդափոխության և ջերմափոխանակության առանձնահատկությունները, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը ոտնաթաթի հարմարավետության և բնականոն ֆիզիոլոգիական վիճակի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կոշիկի պատրաստման համար օգտագործվող նյութերի կառուցվածքին, օդաթափանցելիությանը, խոնավակլանման և խոնավահեռացման հատկություններին ու դրանց նշանակությանը ներքին միկրոկլիմայի կարգավորման գործում։ Վերլուծվում են արտաքին միջավայրի պայմանների, ֆիզիկական ակտիվության, կոշիկի կառուցվածքային լուծումների և շահագործման տևողության ազդեցությունները ջերմախոնավային ցուցանիշների փոփոխության վրա։ Քննարկվում են կոշիկի վերնամասի, աստառի, ներդիրների և ներբանային նյութերի փոխազդեցությունները, ինչպես նաև դրանց դերը օդափոխության, ջերմամեկուսացման և հիգիենիկ հարմարավետության ապահովման գործընթացում։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել կոշիկի ներքին միկրոկլիմայի փորձարարական չափման, նյութերի ֆիզիկամեխանիկական ու հիգիենիկ հատկությունների գնահատման և տարբեր կառուցվածքային լուծումների համեմատական հետազոտության մեթոդները։ Անդրադարձ է կատարվում կոշիկի նախագծման և արտադրության տեխնոլոգիաների կատարելագործմանը, օգտագործվող նյութերի նպատակահարմար ընտրությանը և արտադրանքի որակական ու սպառողական հատկությունների բարձրացման հնարավորություններին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել կոշիկի արտադրության տեխնոլոգիայի, թեթև արդյունաբերության նյութագիտության, արտադրանքի նախագծման, հիգիենայի և կոշիկի որակի գնահատման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։