Պատրաստի նյութեր

Աշխատանքը նվիրված է լեռնային պայմաններում հիդրոտեխնիկական կառուցվածքների հաշվարկային մեթոդների մշակմանը և դրանց անվտանգ ու հուսալի շահագործման ապահովման խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են լեռնային տարածքների բարդ բնական պայմանները, որոնք կարող են էապես ազդել հիդրոտեխնիկական կառույցների նախագծման, կառուցման և շահագործման վրա՝ ներառյալ տեղանքի բարդ ռելիեֆը, երկրաբանական և սեյսմիկ առանձնահատկությունները, ջրի հոսքերի փոփոխականությունը, սելավային երևույթները և ջերմաստիճանային տատանումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հիդրոտեխնիկական կառուցվածքների վրա գործող հիդրոստատիկ և հիդրոդինամիկ բեռնվածությունների, հիմքերի և կառուցվածքային տարրերի ամրության ու կայունության գնահատմանը։ Աշխատանքի կարևոր ուղղություններից է հաշվարկային մեթոդների կատարելագործումը՝ հաշվի առնելով լեռնային պայմաններին բնորոշ բնական և տեխնածին գործոնների համակցված ազդեցությունը։ Ուսումնասիրությունը կարող է ներառել ջրամբարների, ամբարտակների, ջրանցքների, ջրատարների, հիդրոէներգետիկ և այլ ջրատնտեսական կառույցների աշխատանքային ռեժիմների վերլուծություն, ինչպես նաև դրանց տեխնիկական վիճակի գնահատման մեթոդների ուսումնասիրություն։ Կարևորվում է սեյսմիկ ազդեցությունների և հիդրոտեխնիկական կառույցների փոխազդեցության գնահատումը, հատկապես այն տարածքներում, որտեղ երկրաշարժերի վտանգը բարձր է։ Անվտանգ շահագործման ապահովման նպատակով ուշադրություն է դարձվում մշտադիտարկման, տեխնիկական ախտորոշման, հնարավոր վթարային իրավիճակների կանխատեսման և կանխարգելիչ միջոցառումների կազմակերպմանը։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև հիդրոտեխնիկական համակարգերի հուսալիության գնահատմանը, ռիսկերի կառավարմանը և կառույցների շահագործման ընթացքում առաջացող դեֆորմացիաների ու վնասվածքների ժամանակին հայտնաբերմանը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են հիմք հանդիսանալ հաշվարկային մոդելների և նախագծային մոտեցումների կատարելագործման, կառուցվածքների ամրության ու կայունության բարձրացման, ինչպես նաև լեռնային պայմաններում դրանց շահագործման անվտանգության մակարդակի բարելավման համար։ Աշխատանքը կարևոր կիրառական նշանակություն ունի ջրային ռեսուրսների կառավարման, հիդրոէներգետիկայի և ենթակառուցվածքների անվտանգության ոլորտներում՝ նպաստելով հիդրոտեխնիկական կառույցների երկարաժամկետ, հուսալի և անվտանգ աշխատանքի ապահովմանը։

Աշխատանքը նվիրված է հակաուռուցքային միացությունների՝ ԴՆԹ-ի վրա ունեցած ազդեցության համեմատական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել տարբեր քիմիական բնույթի հակաուռուցքային նյութերի և ԴՆԹ-ի փոխազդեցության առանձնահատկությունները, պարզել դրանց ազդեցության մեխանիզմները և գնահատել, թե ինչպիսի մոլեկուլային փոփոխություններ կարող են առաջանալ գենետիկական նյութում։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են հակաուռուցքային միացությունների՝ ԴՆԹ-ի հետ կապվելու, դրա կառուցվածքը փոփոխելու, շղթաների ամբողջականությունը խախտելու կամ ԴՆԹ-ի վերարտադրության և տրանսկրիպցիայի գործընթացներին միջամտելու հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տարբեր միացությունների ազդեցության ուժգնության և բնույթի համեմատությանը, ինչպես նաև դրանց կառուցվածք-ակտիվություն փոխկապակցվածությանը։ Հետազոտության ընթացքում կարող են կիրառվել կենսաքիմիական, կենսաֆիզիկական և մոլեկուլային մեթոդներ՝ ԴՆԹ-ի կառուցվածքային փոփոխությունները, կապման առանձնահատկությունները և վնասման աստիճանը գնահատելու համար։ Կարևորվում է նաև դեղանյութերի ազդեցության ընտրողականության խնդիրը, քանի որ հակաուռուցքային բուժման արդյունավետությունը մեծապես պայմանավորված է ուռուցքային բջիջների վրա ազդեցությունը առավելագույնի հասցնելու և առողջ բջիջների վնասումը հնարավորինս սահմանափակելու հնարավորությամբ։ Աշխատանքը կարող է ուսումնասիրել ԴՆԹ-ի վնասման և բջջային պատասխանների միջև կապը, ներառյալ վերականգնման մեխանիզմների ակտիվացումը, բջջային ցիկլի խանգարումը և ծրագրավորված բջջային մահվան գործընթացների խթանումը։ Տարբեր հակաուռուցքային միացությունների համեմատական գնահատումը հնարավորություն է տալիս առանձնացնելու առավել արտահայտված կենսաբանական ազդեցություն ունեցող նյութերը և պարզելու դրանց գործողության ընդհանուր ու տարբերակիչ մեխանիզմները։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կարևոր նշանակություն ունենալ նոր հակաուռուցքային միացությունների որոնման, արդեն հայտնի դեղանյութերի ազդեցության մեխանիզմների պարզաբանման և ավելի արդյունավետ բուժական ռազմավարությունների մշակման համար։ Աշխատանքը միավորում է քիմիայի, մոլեկուլային կենսաբանության և դեղաբանության մոտեցումները՝ նպաստելով հակաուռուցքային նյութերի և գենետիկական նյութի փոխազդեցության ավելի խոր ըմբռնմանը։

Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության գյուղատնտեսության ոլորտում սեփականության և տնտեսավարման տարբեր ձևերի ուսումնասիրությանը, դրանց տնտեսական արդյունավետության գնահատմանը և զարգացման հնարավոր ուղիների բացահայտմանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են գյուղատնտեսական արտադրության կազմակերպման հիմնական ձևերը, սեփականության հարաբերությունների առանձնահատկությունները և դրանց ազդեցությունը հողային, նյութական, ֆինանսական ու աշխատանքային ռեսուրսների օգտագործման արդյունավետության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գյուղատնտեսական արտադրողների կազմակերպական կառուցվածքին, մասնավոր սեփականության դերին, ընտանեկան և կոոպերատիվ տնտեսություններին, ինչպես նաև տարբեր տնտեսական սուբյեկտների փոխհարաբերություններին։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ հողի սեփականության և օգտագործման, գյուղատնտեսական նշանակության հողերի արդյունավետ կառավարման, արտադրական ռեսուրսների համախմբման և գյուղացիական տնտեսությունների մրցունակության բարձրացման խնդիրներին։ Կարևորվում է փոքր և մասնատված տնտեսությունների առջև ծառացած հիմնական սահմանափակումների ուսումնասիրությունը, այդ թվում՝ ֆինանսական միջոցների հասանելիության, տեխնիկական վերազինման, ժամանակակից տեխնոլոգիաների ներդրման, շուկաների հասանելիության և արտադրանքի իրացման դժվարությունները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է գյուղատնտեսական կոոպերացիայի և համագործակցության ձևերի զարգացման հնարավորությունների գնահատումը, քանի որ արտադրողների միավորումը կարող է նպաստել ռեսուրսների ավելի արդյունավետ օգտագործմանը, արտադրական ծախսերի նվազեցմանը և շուկայական դիրքերի ամրապնդմանը։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարող են վերլուծվել նաև պետական աջակցության, հարկային և վարկային քաղաքականության, ապահովագրության և ենթակառուցվածքների ազդեցությունը տնտեսավարման տարբեր ձևերի զարգացման վրա։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի գյուղատնտեսության տեխնոլոգիական արդիականացման և կառավարման ժամանակակից մեթոդների կիրառման հարցը, որը կարող է բարձրացնել արտադրողականությունն ու ոլորտի ընդհանուր արդյունավետությունը։ Աշխատանքի շրջանակում առաջարկվում են սեփականության և տնտեսավարման հարաբերությունների կատարելագործման, գյուղատնտեսական տնտեսությունների խոշորացման կամ համագործակցային մեխանիզմների զարգացման, ֆինանսավորման հասանելիության ընդլայնման և արտադրողների շուկայական ինտեգրման ուղղություններ։ Հետազոտության արդյունքները կարող են օգտակար լինել գյուղատնտեսության զարգացման քաղաքականության մշակման, գյուղական համայնքների տնտեսական ակտիվության խթանման և գյուղատնտեսական արտադրության արդյունավետության ու մրցունակության բարձրացման համար։

Աշխատանքը նվիրված է ցիկլիկ β-կետոէսթերների հիման վրա տարբեր օրգանական միացությունների ստացման և դրանց սինթետիկ փոխակերպումների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում β-կետոէսթերների կառուցվածքային առանձնահատկություններն են, դրանց երկֆունկցիոնալ բնույթը և այն հնարավորությունները, որոնք դրանք ընձեռում են բարդ օրգանական մոլեկուլների նպատակային սինթեզի համար։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են ելանյութերի ստացման եղանակները, դրանց քիմիական ակտիվությունը և տարբեր ռեագենտների ու ռեակցիայի պայմանների նկատմամբ դրսևորվող վարքը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ցիկլիկ համակարգերում ընթացող կոնդենսացման, ալկիլացման, ացիլացման և այլ օրգանական փոխակերպումներին, որոնց միջոցով հնարավոր է ձևավորել նոր ածխածնային կմախքներ և հետերոցիկլային կառուցվածքներ։ Աշխատանքը կարող է ներառել ռեակցիաների ընթացքի վրա ջերմաստիճանի, լուծիչի, կատալիզատորի և ռեագենտների բնույթի ազդեցության ուսումնասիրություն՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել թիրախային արտադրանքների ելքն ու ընտրողականությունը։ Կարևորվում է ստացված միացությունների կառուցվածքի հաստատումը ֆիզիկաքիմիական և սպեկտրոսկոպիական մեթոդներով, ինչպես նաև դրանց հատկությունների համեմատական վերլուծությունը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է սինթետիկ մեթոդների օպտիմալացումը և այն օրինաչափությունների բացահայտումը, որոնք թույլ են տալիս կանխատեսելիորեն կառավարել ռեակցիաների ուղղությունը։ Ցիկլիկ β-կետոէսթերների բազմակողմանի ռեակցիոնունակությունը դրանք դարձնում է արժեքավոր միջանկյալ նյութեր դեղագործական, կենսաբանորեն ակտիվ և ֆունկցիոնալ օրգանական միացությունների ստացման համար։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են նպաստել օրգանական սինթեզի նոր և արդյունավետ մեթոդների մշակմանը, ինչպես նաև բարդ կառուցվածքով միացությունների ստացման հնարավորությունների ընդլայնմանը։ Հետազոտությունը կարևոր է ինչպես տեսական օրգանական քիմիայի, այնպես էլ կիրառական սինթեզի համար՝ հնարավորություն տալով խորացնել պատկերացումները ցիկլիկ β-կետոէսթերների ռեակցիոն հատկությունների և դրանց հիման վրա իրականացվող քիմիական փոխակերպումների վերաբերյալ։

Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության ներդրումային միջավայրի բարելավման ֆինանսական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը ԵԱՏՄ ինտեգրման ժամանակակից պայմաններում։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում են Հայաստանի տնտեսության ներդրումային գրավչության վրա ազդող ֆինանսական, տնտեսական, իրավական և ինստիտուցիոնալ գործոնները, ինչպես նաև ԵԱՏՄ միասնական տնտեսական տարածքին Հայաստանի անդամակցության պայմաններում առաջացող նոր հնարավորություններն ու սահմանափակումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ներդրումային ռեսուրսների ձևավորման և արդյունավետ օգտագործման աղբյուրներին, ֆինանսական շուկաների զարգացման մակարդակին, բանկային համակարգի դերին, վարկավորման հասանելիությանը, տոկոսադրույքներին և ներդրումային ռիսկերի կառավարմանը։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում են օտարերկրյա ուղղակի ներդրումների ներգրավման խնդիրները, դրանց ծավալի և կառուցվածքի վրա ազդող գործոնները, ինչպես նաև ներդրողների համար կանխատեսելի և կայուն ֆինանսական միջավայրի ձևավորման անհրաժեշտությունը։ Կարևորվում է ԵԱՏՄ շուկայի հնարավորությունների օգտագործումը Հայաստանի ներդրումային ներուժի ընդլայնման, արտադրության զարգացման, արտահանման խթանման և արտաքին կապիտալի ներգրավման նպատակով։ Միաժամանակ դիտարկվում են ինտեգրացիոն գործընթացների հետ կապված ֆինանսական և շուկայական ռիսկերը, մրցակցային միջավայրի փոփոխությունները, արտաքին տնտեսական կախվածության հնարավոր դրսևորումները և Հայաստանի փոքր ներքին շուկայի սահմանափակումները։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև կապիտալի շուկայի խորացման, ֆինանսական գործիքների բազմազանեցման, ներդրումային ծրագրերի պետական աջակցության, հարկային և մաքսային քաղաքականության կատարելագործման և ներդրողների իրավունքների պաշտպանության մեխանիզմներին։ Առանձին կարևորություն ունի ֆինանսական միջնորդության արդյունավետության բարձրացումը, քանի որ մատչելի և երկարաժամկետ ֆինանսական ռեսուրսների առկայությունը կարող է խթանել արտադրական ներդրումները և նպաստել տնտեսության կառուցվածքային զարգացմանը։ Աշխատանքի շրջանակում առաջարկվում են ներդրումային ռիսկերի նվազեցման, ֆինանսական ենթակառուցվածքների զարգացման, ներդրումային գործիքների ընդլայնման և միջազգային ու տարածաշրջանային ֆինանսական համագործակցության արդյունավետության բարձրացման ուղղություններ։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել Հայաստանի ներդրումային քաղաքականության կատարելագործմանը, ԵԱՏՄ ինտեգրման հնարավորությունների առավել արդյունավետ օգտագործմանը և այնպիսի ֆինանսական միջավայրի ձևավորմանը, որը կխթանի երկարաժամկետ ներդրումները, տնտեսական աճը, արտադրության արդիականացումը և Հայաստանի տնտեսության մրցունակության բարձրացումը։

Աշխատանքը նվիրված է կիսահաղորդչային նանոլարերի և նանոգնդերի ֆոտոէլեկտրական հատկությունների ուսումնասիրությանը՝ դրանց կառուցվածքային առանձնահատկությունների և օպտիկական ու էլեկտրական վարքի փոխկապակցվածության բացահայտման նպատակով։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում է, թե ինչպես են նանոմասշտաբային չափերը, նյութի բաղադրությունը, մակերևույթի կառուցվածքը և բյուրեղային առանձնահատկությունները ազդում լույսի կլանման, լիցքակիրների առաջացման, տարանջատման և տեղափոխման գործընթացների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն քվանտաչափային և մակերևութային երևույթներին, որոնք ի հայտ են գալիս նանոկառուցվածքներում և կարող են էապես տարբերվել նույն նյութի ծավալային նմուշների հատկություններից։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարող են գնահատվել ֆոտոհաղորդականությունը, լուսազգայունությունը, սպեկտրային արձագանքը, լիցքակիրների կյանքի տևողությունը, վերամիավորման գործընթացները և այլ ֆոտոէլեկտրական բնութագրեր։ Կարևորվում է նաև նանոլարերի և նանոգնդերի կառուցվածքային տարբերությունների ազդեցության համեմատական վերլուծությունը, քանի որ դրանց երկրաչափությունը և մակերևույթ-ծավալ հարաբերակցությունը կարող են պայմանավորել լիցքակիրների վարքի տարբեր առանձնահատկություններ։ Աշխատանքը կարող է ներառել նյութերի ստացման և կառուցվածքային բնութագրման մեթոդների ուսումնասիրություն, ինչպես նաև էլեկտրական և օպտիկական չափումների արդյունքների վերլուծություն՝ կառուցվածք-հատկություն կապը պարզելու համար։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում մակերևութային վիճակների, դեֆեկտների և նյութի մաքրության ազդեցությանը, քանի որ դրանք կարող են ինչպես բարելավել, այնպես էլ սահմանափակել ֆոտոէլեկտրական արձագանքը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կարևոր լինել նանոկառուցվածքային կիսահաղորդիչների կիրառության համար ֆոտոդետեկտորներում, արևային էներգիայի փոխակերպման համակարգերում, օպտոէլեկտրոնային սարքերում և այլ բարձր տեխնոլոգիական համակարգերում։ Աշխատանքը նպաստում է կիսահաղորդչային նանոկառուցվածքների ֆիզիկական հատկությունների ավելի խոր ըմբռնմանը և դրանց կառավարվող բնութագրերի ձևավորման համար համապատասխան նյութերի ու կառուցվածքների ընտրությանը։

Աշխատանքը նվիրված է իշեմիկ սրտային հիվանդությամբ և ուղեկցող շաքարային դիաբետով հիվանդների սրտամկանի ֆունկցիայի գնահատմանը՝ սթրես-էխոկարդիոգրաֆիայի մեթոդի կիրառմամբ։ Հետազոտության նպատակն է բացահայտել սրտամկանի ֆունկցիոնալ վիճակի փոփոխությունները, գնահատել կորոնար արյան շրջանառության խանգարումների դրսևորումները և պարզել շաքարային դիաբետի ազդեցությունը սրտի կծկողականության ու ֆիզիկական ծանրաբեռնվածությանը հարմարվելու հնարավորությունների վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են սրտամկանի կծկողականության, ձախ փորոքի սիստոլիկ և դիաստոլիկ ֆունկցիայի, պատերի շարժունակության և սրտի հեմոդինամիկ արձագանքի ցուցանիշները հանգստի և սթրեսային պայմաններում։ Սթրես-էխոկարդիոգրաֆիան հնարավորություն է տալիս գնահատելու այն փոփոխությունները, որոնք կարող են չարտահայտվել հանգստի պայմաններում, և հայտնաբերելու սրտամկանի իշեմիայի կամ ֆունկցիոնալ խանգարման վաղ նշաններ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում իշեմիկ սրտային հիվանդության և շաքարային դիաբետի համակցված ազդեցությանը, քանի որ նյութափոխանակային խանգարումները կարող են նպաստել անոթային ախտահարման խորացմանը և սրտամկանի ֆունկցիոնալ պահուստի նվազմանը։ Աշխատանքը կարող է ներառել հիվանդների կլինիկական և գործիքային տվյալների համեմատական վերլուծություն, սթրես-թեստի ընթացքում արձանագրվող փոփոխությունների գնահատում և տարբեր կլինիկական խմբերի միջև սրտամկանի ֆունկցիոնալ ցուցանիշների համադրում։ Կարևորվում է նաև ստացված արդյունքների կապը հիվանդության ծանրության, դիաբետի տևողության և սրտանոթային բարդությունների ռիսկի հետ։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել սրտամկանի ֆունկցիայի առավել վաղ և ճշգրիտ գնահատմանը, հիվանդների ռիսկի շերտավորմանը և բուժական մարտավարության ընտրության կատարելագործմանը։ Ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի հատկապես այն դեպքերում, երբ անհրաժեշտ է բացահայտել թաքնված իշեմիկ փոփոխությունները և գնահատել սրտի ֆունկցիոնալ հնարավորությունները՝ նպաստելով հիվանդության ընթացքի կանխատեսման և սրտանոթային բարդությունների կանխարգելման արդյունավետ մոտեցումների մշակմանը։

Աշխատանքը ներկայացնում է հայ տպագրության պատմությանն առնչվող մատենագիտական նյութերի համակարգված հավաքածու՝ նպատակ ունենալով մեկտեղել, նկարագրել և դասակարգել տարբեր ժամանակաշրջաններում հրատարակված հայերեն և հայագիտությանը վերաբերող տպագիր աղբյուրները։ Այն կարևոր նշանակություն ունի հայկական տպագրական ժառանգության փաստագրման, մատենագիտական հաշվառման և գիտական շրջանառության ապահովման համար։ Նյութում կարող են ներառվել գրքերի, պարբերականների, ժողովածուների, տարեգրքերի և այլ տպագիր հրատարակությունների վերաբերյալ մատենագիտական տեղեկություններ՝ հնարավորություն տալով պարզելու դրանց վերնագրերը, հրատարակության տվյալները, ծավալը, լեզուն, տպագրության վայրը և ժամանակագրական պատկանելությունը։ Առանձնահատուկ արժեք ունի հրատարակությունների համակարգված դասակարգումը, որը հեշտացնում է անհրաժեշտ աղբյուրի որոնումը և հնարավորություն է տալիս հետևելու հայ տպագրության զարգացման ընթացքին տարբեր ժամանակաշրջաններում և տարբեր տպագրական կենտրոններում։ Աշխատանքը կարող է ընդգրկել ինչպես Հայաստանի տարածքում, այնպես էլ հայկական գաղթօջախներում և արտերկրի տարբեր քաղաքներում իրականացված տպագրական գործունեության վերաբերյալ տվյալներ՝ արտացոլելով հայկական գրատպության աշխարհագրական տարածվածությունն ու մշակութային նշանակությունը։ Մատենագիտական ցանկի միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել հայ գրքի պատմությունը, տպագրական կենտրոնների ձևավորումը, հրատարակչական գործունեության զարգացումը և հայերեն տպագիր ժառանգության բազմազանությունը։ Այն արժեքավոր աղբյուր է գրադարանագետների, մատենագետների, պատմաբանների, բանասերների և հայագիտությամբ զբաղվող հետազոտողների համար՝ հատկապես գրականության որոնման, մատենագիտական հղումների ճշգրտման և հետազոտական աշխատանքների աղբյուրագիտական ապահովման տեսանկյունից։ Աշխատանքի կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ այն ոչ միայն տեղեկատու նշանակություն ունի, այլև նպաստում է հայկական տպագրական ժառանգության պահպանմանը, ամբողջականացմանը և գիտականորեն համակարգված ներկայացմանը։ Նման մատենագիտական աշխատությունները հնարավորություն են տալիս ձևավորելու հայ տպագրության վերաբերյալ համապարփակ տեղեկատվական բազա և հետագա ուսումնասիրությունների համար ապահովելու վստահելի ու կառուցակարգված աղբյուրագիտական հիմք։

Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Առաջին Հանրապետության արտաքին քաղաքականության կարևորագույն ուղղություններից մեկի՝ ծովային ելքի ձեռքբերման հիմնախնդրի ուսումնասիրությանը 1919-1920 թվականներին։ Հետազոտության շրջանակում ներկայացվում է այն աշխարհաքաղաքական և տնտեսական իրավիճակը, որում նորաստեղծ հայկական պետությունը փորձում էր հաղթահարել իր ներփակ աշխարհագրական դիրքը և ապահովել կապ դեպի Սև կամ Միջերկրական ծով։ Ծովային ելքը դիտարկվում է ոչ միայն որպես տարածքային ձեռքբերման խնդիր, այլև որպես Հայաստանի տնտեսական զարգացման, արտաքին առևտրի, հաղորդակցության, քաղաքական ինքնուրույնության և միջազգային դիրքերի ամրապնդման կարևոր նախապայման։ Ուսումնասիրության մեջ վերլուծվում են հայկական կառավարության և Փարիզում գործող հայկական պատվիրակությունների դիվանագիտական քայլերը, նրանց ներկայացրած տարածքային պահանջները և միջազգային խորհրդաժողովներում ծավալված բանակցությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Կիլիկիայի, Տրապիզոնի, Լազիստանի և Բաթումի ուղղություններով ծովային ելք ապահովելու տարբերակներին, ինչպես նաև դրանց շուրջ ձևավորված միջազգային հակասություններին։ Աշխատանքը ներկայացնում է Հայաստանի հարաբերությունները Վրաստանի, Հունաստանի, Մեծ Բրիտանիայի, Ֆրանսիայի, Իտալիայի, ԱՄՆ-ի, Ռուսաստանի և Թուրքիայի հետ՝ ցույց տալով, թե ինչպես էին այդ պետությունների ռազմավարական և տարածքային շահերը ազդում հայկական դիվանագիտական նախաձեռնությունների վրա։ Կարևորվում է նաև հայ-վրացական հարաբերություններում Լազիստանի, Բաթումի և մերձսևծովյան տարածքների շուրջ առաջացած տարաձայնությունների ուսումնասիրությունը, ինչպես նաև Պոնտոսի հույների տարածքային պահանջների ազդեցությունը Տրապիզոնի հարցի վրա։ Հետազոտության կարևոր հատվածը վերաբերում է Սևրի պայմանագրի շրջանակում Հայաստանի ծովային ելքի իրավունքի ամրագրմանը և դրա հետագա ճակատագրին՝ ցույց տալով, որ դիվանագիտական ձեռքբերումները չվերածվեցին կայուն և գործնականորեն իրականացված տարածքային լուծման։ Աշխատանքը նաև բացահայտում է ծովային ելքի ծրագրերի ձախողման հիմնական պատճառները՝ կապված մեծ տերությունների հակասությունների, տարածաշրջանային պետությունների շահերի, թուրքական քաղաքականության և Հայաստանի սահմանափակ քաղաքական ու ռազմական հնարավորությունների հետ։ Ուսումնասիրությունը արժեքավոր է Հայաստանի Առաջին Հանրապետության արտաքին քաղաքականության և դիվանագիտության պատմության տեսանկյունից, քանի որ հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպիսի միջազգային պայմաններում էր ձևավորվում հայկական պետության արտաքին քաղաքական օրակարգը և ինչ նշանակություն ուներ աշխարհագրական մեկուսացվածության հաղթահարումը հանրապետության գոյատևման ու զարգացման համար։

Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում կազմակերպությունների արտաքին աուդիտի կարգավորման արդի հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով աուդիտորական գործունեության կազմակերպման, իրավական կարգավորման և որակի ապահովման հիմնական առանձնահատկությունները։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում է արտաքին աուդիտի նշանակությունը կազմակերպությունների ֆինանսական հաշվետվությունների արժանահավատության, թափանցիկության և ֆինանսական կարգապահության ապահովման գործում։ Ուսումնասիրվում են աուդիտորական գործունեության իրավական և կազմակերպական հիմքերը, աուդիտորների ու աուդիտորական կազմակերպությունների գործունեության առանձնահատկությունները, ինչպես նաև աուդիտի ենթարկվող կազմակերպությունների և այլ շահագրգիռ կողմերի հետ փոխհարաբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում աուդիտորի անկախության և օբյեկտիվության պահպանմանը, շահերի բախման կանխարգելմանը, մասնագիտական պատասխանատվությանը և աուդիտորական ծառայությունների որակի վերահսկողությանը։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել նաև աուդիտի պլանավորման, ռիսկերի գնահատման, ապացույցների հավաքագրման և ֆինանսական հաշվետվությունների վերաբերյալ եզրակացության ձևավորման գործընթացները։ Կարևորվում է միջազգային աուդիտորական չափանիշների և Հայաստանի Հանրապետության իրավական ու տնտեսական միջավայրի փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև դրանց արդյունավետ կիրառման խնդիրները կազմակերպությունների գործնական գործունեության մեջ։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ աուդիտորական շուկայի զարգացմանը, մասնագիտական որակավորման և շարունակական վերապատրաստման անհրաժեշտությանը, աուդիտի որակի արտաքին վերահսկողությանը և ժամանակակից տեղեկատվական տեխնոլոգիաների կիրառման հնարավորություններին։ Առանձին նշանակություն ունի արտաքին և ներքին աուդիտի փոխգործակցության ուսումնասիրությունը, քանի որ դրանց արդյունավետ համագործակցությունը կարող է նպաստել ռիսկերի առավել ամբողջական գնահատմանը և աուդիտորական գործընթացի արդյունավետության բարձրացմանը։ Աշխատանքի կարևոր նպատակներից է գործող համակարգի թերությունների բացահայտումը և դրա կատարելագործման ուղղությունների հիմնավորումը՝ հաշվի առնելով կազմակերպությունների ֆինանսական գործունեության բարդացումը, տեղեկատվական միջավայրի փոփոխությունները և կառավարման ժամանակակից պահանջները։ Հետազոտության արդյունքները կարող են հիմք հանդիսանալ արտաքին աուդիտի իրավական և կազմակերպական կարգավորման բարելավման, աուդիտորական ծառայությունների որակի բարձրացման, մասնագիտական անկախության ամրապնդման և կազմակերպությունների ֆինանսական հաշվետվողականության ու թափանցիկության ապահովմանն ուղղված առաջարկությունների մշակման համար։

Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության առևտրային բանկերի ներդրումային գործունեության զարգացման ուղիների ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով գնահատել ոլորտի ներկա վիճակը, բացահայտել առկա խնդիրները և ներկայացնել զարգացման առավել արդյունավետ ուղղություններ։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում է առևտրային բանկերի դերը ներդրումային ռեսուրսների ձևավորման, կուտակման և տնտեսության տարբեր ոլորտների միջև բաշխման գործընթացում։ Ուսումնասիրվում են բանկերի ներդրումային գործունեության հիմնական ուղղությունները, ներդրումային պորտֆելի կառուցվածքը, արժեթղթերում և այլ ֆինանսական գործիքներում ներդրումների առանձնահատկությունները, ինչպես նաև բանկային ներդրումների եկամտաբերության և ռիսկայնության փոխհարաբերությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ներդրումային պորտֆելի դիվերսիֆիկացման խնդրին, քանի որ տարբեր ակտիվների միջև ներդրումների արդյունավետ բաշխումը հնարավորություն է տալիս նվազեցնել առանձին ռիսկերի ազդեցությունը և ապահովել ֆինանսական միջոցների առավել կայուն օգտագործում։ Աշխատանքում կարող են վերլուծվել շուկայական, տոկոսադրույքային, արժութային, վարկային և իրացվելիության ռիսկերը, ինչպես նաև դրանց կառավարման ժամանակակից մեխանիզմները։ Կարևորվում է Հայաստանի կապիտալի շուկայի զարգացման մակարդակը և դրա ազդեցությունը առևտրային բանկերի ներդրումային հնարավորությունների վրա։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև բանկերի կողմից տնտեսության իրական հատվածի ֆինանսավորմանը՝ գնահատելով ներդրումային ռեսուրսների ուղղորդման հնարավորությունները արտադրության, փոքր և միջին ձեռնարկությունների, ենթակառուցվածքների և նորարարական ծրագրերի զարգացման նպատակով։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ներդրումային գործունեության արդյունավետության բարձրացման համար թվային տեխնոլոգիաների, ժամանակակից ֆինանսական գործիքների և ռիսկերի գնահատման նոր մեթոդների կիրառմանը։ Աշխատանքի շրջանակում կարող է ուսումնասիրվել նաև միջազգային փորձը և դրա կիրառելիությունը Հայաստանի ֆինանսական համակարգում՝ հաշվի առնելով տեղական շուկայի առանձնահատկությունները։ Հետազոտության արդյունքում կարող են առաջարկվել ներդրումային պորտֆելների կառավարման կատարելագործման, ներդրումային գործիքների բազմազանեցման, ռիսկերի կառավարման համակարգերի բարելավման, կապիտալի շուկայի ակտիվացման և երկարաժամկետ ֆինանսական ռեսուրսների ներգրավման ուղիներ։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմելու ՀՀ առևտրային բանկերի ներդրումային գործունեության զարգացման ներուժի մասին և հիմնավորելու այն քայլերը, որոնք կարող են նպաստել ինչպես բանկերի ֆինանսական կայունության ու եկամտաբերության բարձրացմանը, այնպես էլ երկրի ներդրումային միջավայրի և տնտեսության երկարաժամկետ զարգացմանը։

Աշխատանքը նվիրված է ճագարների համակցված իմունացման արդյունավետության ուսումնասիրությանը՝ պաստերելյոզի և վիրուսային արյունահոսային հիվանդության նկատմամբ։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է գնահատել երկու կարևոր վարակիչ հիվանդությունների դեմ միաժամանակյա պատվաստման հնարավորությունները, արդյունավետությունը և կենդանիների իմունային պատասխանի առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են նշված հիվանդությունների հարուցիչների կենսաբանական առանձնահատկությունները, դրանց տարածման ուղիները, ճագարների առողջության և արտադրողականության վրա ունեցած ազդեցությունը, ինչպես նաև կանխարգելիչ միջոցառումների նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում համակցված իմունացման արդյունքում ձևավորվող իմունային պաշտպանության մակարդակի գնահատմանը, պատվաստումից հետո կենդանիների կլինիկական վիճակի դիտարկմանը և հնարավոր հետպատվաստումային ռեակցիաների բացահայտմանը։ Հետազոտության ընթացքում կարող են ուսումնասիրվել պատվաստված կենդանիների իմունաբանական ցուցանիշները, հակամարմինների ձևավորման դինամիկան և պաշտպանական իմունիտետի պահպանման տևողությունը։ Կարևորվում է նաև տարբեր պատվաստման սխեմաների համեմատությունը՝ հասկանալու համար, թե ինչ պայմաններում կարելի է ապահովել առավել արդյունավետ և կայուն պաշտպանություն՝ միաժամանակ նվազեցնելով կենդանիների նկատմամբ կիրառվող միջամտությունների քանակը։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև ճագարաբուծական տնտեսություններում պատվաստումների կազմակերպման, հիվանդությունների կանխարգելման և համաճարակաբանական վերահսկողության խնդիրներին։ Համակցված իմունացման արդյունավետ կազմակերպումը կարող է նպաստել կենդանիների հիվանդացության և անկման դեպքերի նվազեցմանը, տնտեսությունների արտադրողականության պահպանմանը և անասնաբուժական կանխարգելիչ միջոցառումների օպտիմալացմանը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ ճագարաբուծության մեջ վարակիչ հիվանդությունների վերահսկման, պատվաստումային ծրագրերի կատարելագործման և կենդանիների առողջության պահպանման համար՝ ապահովելով կանխարգելման առավել համակարգված և արդյունավետ մոտեցում։

Աշխատանքը նվիրված է զույգ չլինող մետաքսագործի (Ocneria dispar L.) և նրա կերաբույսերի ֆիզիոլոգիական ու կենսաքիմիական ցուցանիշների ուսումնասիրությանը՝ վնասատուի թվաքանակի կանխատեսման նպատակով։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունն է բացահայտել միջատի կենսաբանական վիճակի, նյութափոխանակության գործընթացների և կերաբույսերի ֆիզիոլոգիական առանձնահատկությունների միջև առկա փոխկապակցվածությունը, որը կարող է ազդել վնասատուի բազմացման, զարգացման և տարածման ինտենսիվության վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են գնահատվել միջատի զարգացման տարբեր փուլերում ֆիզիոլոգիական և կենսաքիմիական ցուցանիշների փոփոխությունները, ինչպես նաև կերաբույսերի ֆիզիոլոգիական վիճակը, սննդային կազմը և պաշտպանական մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն ցուցանիշներին, որոնք կարող են ծառայել որպես վնասատուի պոպուլյացիայի աճի վաղ նախանշաններ և հնարավորություն տալ կանխատեսելու դրա հնարավոր զանգվածային բազմացումը։ Հետազոտությունը կարող է ներառել ֆերմենտային ակտիվության, սպիտակուցների, ածխաջրերի, լիպիդների և այլ կենսաքիմիական բաղադրիչների փոփոխությունների ուսումնասիրություն, ինչպես նաև դրանց կապը միջատի զարգացման արագության և կենսունակության հետ։ Կերաբույսերի վիճակի գնահատումը կարևոր է, քանի որ բույսի սննդային արժեքը, սթրեսային վիճակը և պաշտպանական արձագանքները կարող են անմիջականորեն ազդել վնասատուի սնման և վերարտադրության արդյունավետության վրա։ Աշխատանքի կարևոր բաղադրիչ է ֆիզիոլոգիական և կենսաքիմիական տվյալների համադրումը վնասատուի պոպուլյացիայի դինամիկայի հետ՝ կանխատեսման մոդելների և գործնական ցուցանիշների ձևավորման համար։ Ստացված արդյունքները կարող են կիրառվել վնասատուի թվաքանակի վաղ կանխատեսման, անտառային և գյուղատնտեսական տարածքների մոնիթորինգի, ինչպես նաև վնասատուների դեմ պայքարի ավելի նպատակային և էկոլոգիապես հիմնավորված միջոցառումների մշակման համար։ Ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել վնասատուի պոպուլյացիայի կառավարման արդյունավետության բարձրացմանը՝ թույլ տալով կանխարգելիչ միջոցառումներ իրականացնել մինչև զանգվածային տարածման փուլը և նվազեցնել բույսերին հասցվող վնասը։

Աշխատանքը նվիրված է Եվրոպական միության արտաքին քաղաքականության իրավական ձևաչափի ուսումնասիրությանը երրորդ պետությունների հետ հարաբերություններում։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են ԵՄ արտաքին հարաբերությունների իրավական հիմքերը, արտաքին քաղաքականության և արտաքին գործողությունների իրականացման ինստիտուցիոնալ մեխանիզմները, ինչպես նաև Միության և երրորդ պետությունների միջև համագործակցության հիմնական իրավական գործիքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում միջազգային համաձայնագրերին, գործընկերության և համագործակցության պայմանագրերին, ասոցացման համաձայնագրերին, առևտրատնտեսական պայմանավորվածություններին, քաղաքական երկխոսության մեխանիզմներին և այլ իրավական ձևաչափերին, որոնց միջոցով ԵՄ-ն կարգավորում է հարաբերությունները ոչ անդամ պետությունների հետ։ Աշխատանքը կարող է ուսումնասիրել ԵՄ իրավասությունների սահմանները, անդամ պետությունների և Միության ինստիտուտների միջև լիազորությունների բաշխումը, ինչպես նաև ընդհանուր արտաքին և անվտանգության քաղաքականության առանձնահատկությունները։ Կարևորվում է իրավական և քաղաքական գործիքների փոխհարաբերությունը, քանի որ ԵՄ արտաքին քաղաքականությունը ներառում է ինչպես պարտադիր իրավական բնույթ ունեցող համաձայնագրեր, այնպես էլ քաղաքական հայտարարություններ, դիրքորոշումներ, սահմանափակող միջոցներ և համագործակցության այլ ձևեր։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև երրորդ պետությունների հետ հարաբերություններում մարդու իրավունքների, ժողովրդավարության, իրավունքի գերակայության, անվտանգության և տնտեսական համագործակցության սկզբունքների ամրագրմանն ու կիրառմանը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում արտաքին համաձայնագրերի կնքման, վավերացման և իրականացման ընթացակարգերին, ինչպես նաև ԵՄ դատարանի իրավական դիրքորոշումների նշանակությանը արտաքին հարաբերությունների իրավական կարգավորման հարցում։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ԵՄ արտաքին քաղաքականության իրավական համակարգի կառուցվածքը, դրա զարգացման հիմնական միտումները և երրորդ պետությունների հետ հարաբերությունների կարգավորման առավել արդյունավետ մեխանիզմները։ Աշխատանքը կարևոր է միջազգային և եվրոպական իրավունքի տեսանկյունից, քանի որ ցույց է տալիս, թե ինչպես է ինքնուրույն իրավական կարգ ունեցող միավորումը իրականացնում արտաքին հարաբերություններ և ինչպես են իրավական գործիքները նպաստում քաղաքական, տնտեսական և անվտանգության ոլորտներում երկարաժամկետ համագործակցության ձևավորմանը։