Պատրաստի նյութեր

«Ստվերներ խամաճիկների փողոցում. Մարդկանց տուն ուղարկիր»՝ Գուրգեն Խանջյանի ստեղծագործությունը հայ գրականության մեջ կարևոր ու խորիմաստ վեպ է, որը միաձուլում է ժամանակակից հասարակության խնդիրները, մարդկային հոգեբանությունը և իրականության հետ կապված բազմաթիվ պիտակավորումներ։ Գիրքը ներկայացնում է ոչ միայն մարդկային ճակատագրերը, այլ նաև ավելի խորաթափանց քննադատություն է անում սոցիալական անարդարություններին, հոգեբանական ճգնաժամերին ու մարդկային հարաբերությունների բարդությանը։ Վեպը բացահայտում է մի քաղաք, որտեղ մարդկանց կյանքի ընթացքը լցված է ստվերներով, իսկ փողոցներն ու կենցաղը՝ խամաճիկների պատկերներով, որոնք կարծես ուղղորդվում են այլ ուժերի կողմից՝ դուրս մնալով իրենց իսկ նպատակներից ու ցանկություններից։ Խանջյանը այստեղ օգտագործում է «խամաճիկ» պատկերը՝ որպես խորհրդանիշ այն մարդկանց համար, ովքեր իր կյանքում չունեն վերահսկողություն՝ պարզապես շարժվում են այս կամ այն ուղղությամբ՝ առանց այն ըմբռնելու կամ հարցնելու, թե ինչու են հետևում որոշակի ուղի։ «Մարդկանց տուն ուղարկիր» խորագրի միջոցով, Խանջյանը գետնի վրա է դնում այն հարցը, թե ինչու ենք մենք, որպես հասարակություն, հաճախ մոռանում, որ մեր տունը ոչ միայն ֆիզիկական տարածք է, այլև հոգևոր ապաստարան՝ որտեղ մարդիկ պետք է գտնեն իրենց իրական խաղաղությունը, ու ոչ թե պարզապես գոյություն ունենան։ Կյանքի խնդիրը այստեղ ոչ միայն գոյատևման հարց է, այլ ավելի շատ այն է, թե ինչպես մենք գիտակցում ենք մեր անձի և հասարակության մեջ մեր տեղը։ Գիրքը ոգեշնչում է կարդացողին մտածել հասարակության մասին՝ դրա սոցիալական ճնշումներին, անհատի դերակատարությանը և ընդհանուր արժեքների մասին։ Խանջյանը բացահայտում է, որ չնայած արտաքինում հնարավոր է քամու տագնապը կամ կոշտ կյանքը, բայց յուրաքանչյուր մարդ ունի իր ներքին տունը՝ այն հանգստավայրն ու ուժը, որը պետք է վերաբերի ոչ միայն ֆիզիկական, այլև հոգևոր պահուստներին։ Այս ստեղծագործությունը մարդկային կյանքի խնդիրը դարձնում է չափազանց բարդ՝ ստեղծելով խոր տագնապներ և դատողություններ՝ խրթին իրականության և մարդու վերևում գտնվող անհասկանալի ուժերի միջև։ Հրատարակիչ - Անտարես Հրատ. տարեթիվ - 2020 ISBN - 978-9939-76-504-4

Իմ գրադարանը. Գրիգոր Զոհրապ․ Նորավեպեր Հրատարակիչ - Էդիթ Պրինտ Հրատ. տարեթիվ - 2011 ISBN - 978-9939-52-444-3

«Սուլամիթա. Սևակի մեծ սերը, գիրք 2 (կոշտ)»՝ Հրաչյա Չարխչյանի ստեղծագործությունը շարունակությունն է Սևակ Պարույրի սիրային և գրական պատմության մեջ չմոռացված մի առեղծվածի: Այս գիրքը շարունակում է նկարագրել Սևակ Պարույրի սիրային կյանքը, հատկապես նրա սիրո պատմությունը Սուլամիթայի հետ՝ միակ մեծ սիրով, որը կերտել է բանաստեղծի կյանքը և արվեստը։ Գիրքը բացահայտում է այն խոր նրբությունները, որոնք մղել են Սևակին մաքուր, իսկ միաժամանակ մղձավանջային սիրո ճամփորդության։ Սուլամիթան Սևակի կյանքի կարևորագույն սյուժեն է՝ մի կերպար, ով, հուզականորեն և գրականորեն, մեծ ազդեցություն է ունեցել բանաստեղծի ստեղծագործությունների վրա։ Սևակին բնորոշ է իր խոր, փիլիսոփայական սերը, որը միևնույն ժամանակ՝ ողբերգական էր՝ կապված անհաջողությունների, տարօրինակ հարաբերությունների ու տրամադրությունների հետ։ Չարխչյանը այս ստեղծագործությունը օգտագործում է որպես մի գեղարվեստական նիշ՝ վերապրելու և հզորացնելու մի պատմություն, որն իրականում կապում է ոչ միայն Սևակի անձնական կյանքը, այլև նրա ստեղծագործական ու մտավոր ճանապարհը։ Սուլամիթան նրա համար չհասցված, անկատար սեր էր, բայց միևնույն ժամանակ՝ այն սիրո աղբյուրը, որն այլևս չէր կարող մոռացվել և չդարձնել նրա արվեստի մի մաս։ Անցյալից ներկա տեղափոխվող այս պատմության մեջ Չարխչյանը օգտագործում է պատմական կոնտեքստ՝ երբեմն մտահոգիչ նուրբ ժանրային մոտեցմամբ։ Նա չի միայն ներկայացնում սիրո պատմություն, այլ բացահայտում է այն խորությունը, որը կրում է Սևակի կյանքը։ Գիրքը նաև ներկայացնում է հզոր դասեր՝ արվեստի, կորստի, սիրո և անհույս որոնումների մասին։ «Սուլամիթա» պատմությունը ողբերգական սիրո պատմություն է, որտեղ ջերմություն, ցավ և անհնար լինել միաժամանակ սերտորեն խառնվում են։ Այն բացահայտում է ինչպես մարդկային անձը, այնպես էլ արվեստի անցած պատմությունը՝ երբ սիրո մեծությունը հանդիպում է իրականության կոշտությանը։ Հրատարակիչ - Անտարես Հրատ. տարեթիվ - 2014 ISBN - 978-9939-51-673-8

«Արշակ արքա, Դրաստամատ ներքինի»՝ Լ. Խեչոյանի ստեղծագործությունը պատմական վեպ է, որը նկարագրում է Հայոց պատմության կարևոր դրվագներից մեկը՝ Արշակունիների և Դրաստամատ Միհրանյան զորավարի մասին։ Վեպը ներկայացնում է հայոց արքաների և բանակի ղեկավարների, ինչպես նաև ազգային հերոսների հերոսական գործերը, նրանց միջավայրն ու ապագայի համար պայքարը։ Այս ստեղծագործությունը միաժամանակ պատմություն է դավաճանությունների, մեծության և ուժի մասին, որտեղ խաչվում են առասպելներն ու իրականությունը։ Արշակ արքան և Դրաստամատ ներքինը՝ որպես Հայոց պետության կարևոր դեմքեր, ներկայացվում են որպես ժողովուրդը ղեկավարող հզոր և անվեհեր անհատներ, ովքեր առաջնորդում էին երկիրը թե՛ պատերազմում, թե՛ քաղաքական ոլորտում՝ ամեն կերպ պարգևելով ժողովրդին նոր հույս ու ուժ։ Վեպը զարդարված է պատմական մանրամասներով՝ կյանքի ու պատերազմների դրվագներով, որոնք կարևոր դեր են ունեցել հայ ժողովրդի և պետության պատմության մեջ։ Վեպի մեջ վերլուծվում են այնպիսի սուբյեկտներ, որոնք միտված են պատմական դեմքերի և նրանց աշխարհայացքների միջև հակասությունների ու հարցերի: Արշակ արքան և Դրաստամատ ներքինը չեն միայն ռազմիկներ կամ գերբնական հերոսներ, այլ նաև մարդու վախերն ու պայքարները, իրենց ընտրած ուղիներում ունեցած կասկածները, ցավը, թե ինչպես են նրանք այս հսկայական աշխարհում խաչվել: «Արշակ արքա, Դրաստամատ ներքինի» վեպը ամբողջությամբ ներկայացնում է հասարակության բարոյական ու հոգեբանական պայքարը՝ նշելով, որ պատմության մեջ ամենատարբեր կերպարները հանդես են գալիս որպես թե՛ հոգևոր առաջնորդներ, թե՛ պատերազմի մարտիկներ։ Խեչոյանը այս ստեղծագործությամբ մեծ հարգանք է ցուցաբերել Հայոց պատմությանը՝ միաժամանակ հաշվի առնելով այն ժամանակաշրջանի դաժանությունը և մերձակա հերոսական կառույցների առաջադրած մարտահրավերները։ Հրատարակիչ - Անտարես Հրատ. տարեթիվ - 2013 ISBN - 978-9939-51-466-6

«Բալենի»՝ Շահեն Թաթիկյանի ստեղծագործությունը հայ գրականության մեջ ունի յուրահատուկ տեղ և համարվում է մաքուր մարդկային տարերքով վիպասանություն։ Այս պատմվածքն ու վեպը պատմում է մի պատմություն, որը բացահայտում է մարդկային հոգեբանության բարդությունն ու փոխհարաբերությունների նրբությունները, խորություն և զգացմունքներ, որոնք հաճախ մնում են աննկատ։ «Բալենի»-ի գլխավոր հերոսը, Բալեն անունով մի երիտասարդ կամ չափահաս, իր արարքներով ու բնավորությամբ լուռ կերպով ընթերցողին ներկայացնում է մի անձ, որը չի համապատասխանում հասարակության սահմանած նորմերին։ Վեպը բավականին սուր է իր դիտարկումներով, այն չի վախենում ցույց տալու ոչ միայն մարդու անձնական կողմերը, այլև նրա հարաբերությունները՝ ընտանիքի, ընկերների կամ հասարակության հետ։ Թաթիկյանի այս ստեղծագործությունը կարելի է դիտել որպես ընտանեկան դրամա, որտեղ սիրո, բարոյականության, ազգասիրության և անձնական կայացման հարցերը վերածվում են մարդկային ճգնաժամի՝ հստակորեն ներկայացնելով այն բաները, որոնք անհատը մնում է չհայտարարված։ Պատմությունը միտված է այն համոզմանը, որ մենք ամեն ինչ անում ենք, որպեսզի հոգեպես հաղթահարենք մի քիչ ավելի բարդ աշխարհ՝ փորձում հասկանալ ինքներս մեզ և մարդկանց շուրջը։ «Բալենի» ստեղծագործության մեջ նաև կտրուկ քննադատություն կա հասարակական ստանդարտների, հասարակության բարոյականության ու ճնշումների վերաբերյալ։ Հեղինակը ցույց է տալիս, թե ինչպես կարող են մարդիկ դիմագրավել դրանց կամ դրանց ենթարկվել՝ կախված իրենց բնավորությունից և վերաբերմունքից։ Թաթիկյանը ցույց է տալիս նաև այն փաստը, որ երբեմն նույնիսկ ամենապարզ մարդկային հարաբերությունները կարող են դարձնել անհնար հասկացվող ու բարդ՝ հատկապես, երբ այն «սահմանափակվում է» ազգային կամ հասարակական մեծատաղանդներով։ «Բալենի»-ը մի վեպ է, որը խոսում է ոչ միայն մարդու հոգեբանության մասին, այլ նաև ծավալում է առանձին կործանիչ պատմություններ, որոնք ակնհայտորեն ու վստահաբար ստիպում են ընթերցողին մտորել այն մասին, թե որտեղ են անցնում մարդու կենսագործունեության սահմանները։ Հրատարակիչ - Դարակ Հրատ. տարեթիվ - 2020 ISBN - 978-9939-885-10-0

«Վերջին խոսք» Եղիշե Չարենցի անպարտելի ու դրամատիկ ստեղծագործություններից է։ Այս բանաստեղծությունը մելանխոլիկ և խորիմաստ խոսք է՝ լի զգացմունքներով, հայ ժողովրդի գոյատևման ու պայքարի պատմությամբ։ Չարենցը իր ստեղծագործություններում հաճախ բացահայտում է կյանքը ոչ միայն որպես անհատական գոյություն, այլ նաև որպես ազգային, պատմական դառնություն, որը նրա մեջ բազմաթիվ խորհրդանիշներ ու ընկալումներ է պարունակում։ «Վերջին խոսք»-ը առաջին հերթին վերաբերելով Չարենցի սեփական կյանքի փորձառություններին, արտահայտում է գաղափարներ, որոնք կապվում են մահվան, կորուստների, տառապանքների և հայրենիքին տրված պարտավորության հետ։ Դա մաքրում է իրարանցման, ապրելու և դարավոր պատմության հետ կապված ամեն ինչ։ Բանաստեղծությունն իր բովանդակությամբ հանդես է գալիս որպես վերջին դրվագ՝ անձնական կամ ազգային կյանքի համար՝ դեպի մահ, դեպի անհուսություն կամ նոր սկիզբ։ Չարենցը մշտապես որոնում է իր վերջին խոսքը՝ խոսքը, որը դեռ պիտի տրվեր իր գոյության մեջ, բայց միևնույն ժամանակ, նա բախվում է նրա ծանրաբեռնվածության հետ՝ հասկանալով, որ պատմության մի զգալի մասը արդեն կկտրվի այն գաղափարներից, որոնք նա կուզեր հայտարարված լինեն։ Նրա վերջին խոսքը այս դեպքում կարող է լինել խորաթափանց հայացք դեպի սեր, հայրենիք, ինքնություն, իր մոլորակից դուրս՝ իր գոյության իրականությունը հասկանալու փորձ։ Չարենցը այս բանաստեղծության մեջ ցույց է տալիս, թե ինչպես մարդը կարող է մնալ հավատարիմ իր արժեքներին և երկրի նկատմամբ ունեցած սիրուն՝ նույնիսկ եթե այդ ճանապարհը ծանր, խորտակված և դժվարանցանելի է։ «Վերջին խոսք»-ը նաև միստիկ, պոետիկ արտահայտություն է, որն արտացոլում է Չարենցի ներաշխարհը՝ դրամատիկ անցյալով, պայքարներով ու հայացքներով դեպի ապագա։ Դա նրա մխիթարանքը՝ թեեւ խորամանկ և ցավոտ, բայց երբեմն անխուսափելի։ Հրատարակիչ - Հայագիտակ Հրատ. տարեթիվ - 2007 ISBN - 978-99941-980-5-4

«Ներսուդուրս» Գուրգեն Խանջյանի հետաքրքիր ու խորացված ստեղծագործություններից մեկն է, որը համադրում է ազգային ինքնության, հոգեբանության և մարդկային հարաբերությունների թեմաները։ Գրքի անվանումը՝ «Ներսուդուրս», արդեն իսկ ակնարկում է, որ վեպը կամ պատմվածքը ներառում է որոշակի մերթ միօրինակ, մերթ հակասական մտածողության տարրեր՝ կապված ներսի և դրսի, անձնական և սոցիալական աշխարհի հետ։ Խանջյանը «Ներսուդուրս»-ում փորձում է պատկերել այն միջավայրը, որտեղ մարդը, լինելով իր ապրած իրականության մեջ, նաև ներքին աշխարհի հետ մղում է հավասարակշռված պայքար։ Կերպարները տառապում են ներքին հակասություններից՝ փորձում հասկանալ իրենց տեղն աշխարհում, և միևնույն ժամանակ՝ կապվել հասարակության, շրջապատի պահանջների հետ։ Վեպը կարող է լինել ոչ միայն ֆիզիկական, այլև հոգևոր ճանապարհորդություն, որտեղ հերոսները մղվում են դեպի ինքնագիտակցում, դեպի իրենց հոգու այն խորքերը, որոնք անտեսանելի են արտաքին աշխարհից։ Խանջյանը սարսափելի շերտեր է բացահայտում մարդկային բնույթի մեջ՝ խեղվածության, ակնածանքի, վախի, սրտի անկեղծության մասին։ «Ներսուդուրս»-ը արտացոլում է նաև հայ ազգի պայքարը, երբ նրանք գտնվում են նորից և նորից սահմանների կամ ներքին պատերազմների մեջ՝ այս անգամ ոչ միայն դրսի հակամարտության, այլ նաև ներսի՝ ներման ու ինքնապաշտպանության խառնաշփոթների։ Այս ստեղծագործությունն էսթետիկորեն և ներառականորեն մեծ ազդեցություն է թողնում ընթերցողի վրա՝ ցուցադրելով մարդու հոգու ամենափայլուն և ամենամութ կողմերը, որոնք կերտում են մեր կյանքը, մարդկային անհատականությունները ու նրանց հարաբերությունները՝ աշխարհի հետ, մեկը մյուսի հետ։ Խանջյանի «Ներսուդուրս»-ը այն ստեղծագործությունն է, որը դեռ երկար կմնա գրական արժեքի շրջանակներում՝ հրավիրելով ընթերցողին մտածելու այն մասին, թե ինչ է նշանակում գտնել համահունչություն ներսի և դրսի հետ։ Հրատարակիչ - Անտարես Հրատ. տարեթիվ - 2020 ISBN - 978-9939-76-512-9

«Ես իմ անուշ Հայաստանի»՝ Եղիշե Չարենցի հրաշալի բանաստեղծություններից մեկն է, որը համարվում է նրա ստեղծագործության ամենահայտնի և ամենահոգեբույր գործերից մեկը։ Այս տողերը հայրենասիրության և անձնական զգացմունքների խառնուրդ են՝ արտահայտելով մի մեծ սիրո և կարոտի խորությունը դեպի հայրենիքը։ Չարենցի այս բանաստեղծությունը ամբողջությամբ ընկնում է նրա դրամատիկ և պոետիկ մտածողության շրջանակը՝ որտեղ հայրենիքը ոչ միայն արտաքին տարածք է, այլ նաև հոգու և անձի խորը մասն է։ Չարենցը օգտագործում է «անուշ» բառը՝ ցույց տալու, թե որքան նուրբ ու սիրելի է իրեն հայրենիքը, թեև նա գիտակցում է նաև այն դառնությունը, որը կպցվում է, երբ հեռանում ես այնպիսի սրբավայրերից, որոնք անբաժանելի են մարդու հոգուց։ Բանաստեղծությունը ներկայացնում է մի յուրահատուկ տխուր կարոտ՝ միաժամանակ ծաղկող սիրով, իսկ նաև խորագույն թախիծով հայրենի հողի, իր ժողովրդին, անցյալին ու ամեն ինչին, ինչը կապված է այդ հողի հետ։ Չարենցը «Հայաստանը» տեսնում է ոչ միայն որպես աշխարհագրական տարածք, այլև որպես մի հասկացություն, որին կապված է հոգի, սիրտ, հիշողություններ ու հույսեր։ Եղիշե Չարենցի այս բանաստեղծությունը համարվում է հայկական գրականության մեծ հարստությունը, որի մեջ պարփակված է մեր ժողովրդի անցած ճանապարհի ցավը, կորուստները և նրանց հանդեպ ունեցած անմնացորդ սիրո ու հույսի զգացմունքը։ «Ես իմ անուշ Հայաստանի»՝ որպես հայրենասիրական գործ, դարձել է նաև ազգային երգիչների, երաժշտասերների ու արտիստների համար, որոնց համար Չարենցի տողերը շուրթերին փչելուց հետո՝ Հայաստան կոչվողը դարձել է ոչ միայն հայրենի հող, այլ նաև ազգային ու հոգևոր ազատության խորհրդանիշ։ Նշելով «տուփով» արտահայտությունը, հնարավոր է խոսքը վերաբերում է գիրքը կամ բանաստեղծությունն առաքելու ձևին, թեև Չարենցի այս տողերը մեծամասամբ կարող են նույնիսկ առանձին տուփի մեջ պահվել՝ որպես արժեքավոր հիշատակագիր ու սրտի խոսք։ Հրատարակիչ - Բուկինիստ Հրատ. տարեթիվ - 2019 ISBN - 978-9939-66-227-5

«Երկու ռոք աստղ, երկու աղջիկ՝ չհաշված Արարատը»՝ Արա Թադևոսյանի ստեղծագործությունն է, որը ներկայացնում է հետաքրքիր ու բազմաշերտ պատմություն, որը տպավորություն թողնում իր անկեղծությամբ, հումորով ու խոր մտածողությամբ։ Վեպը կենտրոնացած է երկու ռոք երաժիշտների, երկու աղջիկների և նրանց կյանքի ուղիների վրա՝ ներկայացնելով, թե ինչպես է երաժշտությունը, կրքերը և առօրյա կյանքը փոխկապակցվում։ Այս գործը միաժամանակ հուզիչ, զվարճալի և սուր դիտարկում է ժամանակակից կյանքի, սիրո, հայտնիության ու ինքնաարդարացման հարցերը։ Վեպի գլխավոր կերպարները՝ երկու ռոք աստղերը, ըստ էության, հանրության կողմից սիրված և ճանաչված մարդիկ են, որոնք միաժամանակ ունեն իրենց սեփական խնդիրները, բարդույթները և անձնական տառապանքները։ Նրանք՝ ստեղծագործելով և իրենց երաժշտությամբ հաղորդակցվելով հանրության հետ, բախվում են ոչ միայն արտաքին շփոթմունքների, այլև ներքին պայքարների հետ՝ կապված անձնական ընտրությունների, սիրո ու ընկերության հետ։ Ավելի լայն մակարդակում, Թադևոսյանը վեպի միջոցով անդրադառնում է հանրային կերպարների և նրանց շուրջ ձևավորվող անհավատալի սպասելիքների մասին։ Երկու ռոք աստղերն ունեն բացահայտելի ու չհայտարարված բաներ, որոնք դառնում են նրանց իրական կերպարի մաս։ Թադևոսյանն, ինչպես հաճախ լինում է իր ստեղծագործություններում, մարդկանց տարբեր շերտեր ցույց տալու միջոցով առաջարկում է ավելի համապարփակ ու բազմաշերտ պատկեր։ Մյուս կարևոր պահը, որ պետք է նշել, դա պատմության մեջ Արարատ լեռան գործոնն է։ Արարատը ոչ միայն որպես աշխարհագրական կետ, այլև որպես խորհրդանիշ հայտնվում է պատմության մեջ՝ ավելացնելով պատմությանը պոետիկ տարրեր։ Արարատը, լինելով հայ ժողովրդի խորհրդանիշը, միաժամանակ, նաև անձի փնտրող ու ճգնաժամի մեջ հայտնված ճանապարհորդի միակ իրական ապաստանն է։ «Երկու ռոք աստղ, երկու աղջիկ՝ չհաշված Արարատը» վեպը նկարագրում է կյանքի այն եզրերը, որտեղ կրքերը, ընտրությունները, դժվարությունները և, իհարկե, երաժշտությունը՝ որպես արվեստի ձև, սկսում են տրամաբանական համաչափություն գտնել։ Այն ներկայացնում է թե՛ ռոք երաժշտության հանրաճանաչ աշխարհը, թե՛ մարդկային հարաբերությունների խճճվածությունը՝ միաժամանակ խնդրելով համակողմանի հայացք դեպի հասարակության և ինքնության մասին։ Հրատարակիչ - Նյու Մեգ Հրատ. տարեթիվ - 2020 ISBN - 978-9939-884-05-9

«Խավարից այն կողմ» Արմեն Նիազյանի ստեղծագործությունն է, որն առանձնանում է իր խորիմաստությամբ, էմոցիաներով ու մարդկային հոգեկերտվածքի ուսումնասիրությամբ։ Այս վեպը ներկայացնում է այնպիսի թեմաներ, որոնք համատեղում են գոյության, սիրո, ցավի ու լռության դրսևորումները՝ փոխանցելով իրականության այն սև լույսը, որը հաճախ թաքնվում է մեր աչքերից։ Վեպը կարող է դիտվել որպես հոգեբանական դրամա՝ որում գլխավոր հերոսները հաճախ կանգնում են իրողությունների ու ներքին խճճվածությունների դեմ։ Նիազյանը ծավալում է մարդկանց հարաբերությունները, նրանց պայքարը կյանքում ու դեմ առ դեմ հանդիպած դժվարությունները, երբ մի տեսակ պատկառելի խավար է պտտվում նրանց շուրջը։ Խավարն այստեղ ոչ միայն իրականությունն է՝ փոխադարձ զգացմունքներից, սոցիալական ճնշումներից ու սիրային խնդիրներից, այլև ներսի այն չորությունն ու խառնաշփոթը, որ մարդկային հոգին զգում է՝ երբ չի գտնում ճանապարհ դեպի իր ճիշտ ներքին ես-ը։ «Խավարից այն կողմ»-ը պոետիկորեն ձևավորված փիլիսոփայական վեպ է, որտեղ հեղինակը զբաղվում է մարդու գոյության քաոսային բնույթով՝ փորձելով հասկանալ, թե ինչպես են մարդիկ ստանում և վերականգնում իրենց ուժերը այն բարդ իրավիճակներում, երբ անորոշությունն ու հույսի բացակայությունը իրենց ամենաանդիմադրելի է դարձնում։ Վեպը նաև վերաբերում է սիրո ու կարոտի հարցերին, այն կոչ է անում ոչ միայն ճանաչել մարդուն, այլև գտնել ինքնությունը, նույնիսկ երբ ամեն ինչ կարծես մութ է։ «Խավարից այն կողմ»-ը ցույց է տալիս, որ մենք հաճախ միայն մեր խավարից կարող ենք հասնել լույսի՝ առաջ անցնելով սեփական վախերից և դիմակայելով կյանքի դառնություններին։ Սա մի վեպ է, որն ընթերցողին ստիպում է մտածել կյանքի և մարդու տեղը աշխարհում՝ հարցեր ուղղելով գոյության ու պատահականությունների մասին։ Նիազյանի այս ստեղծագործությունն իր ներդրումն է հայ ժամանակակից գրականության մեջ՝ անհատական ու հոգեբանական խորության ներդրմամբ։ Հրատարակիչ - Մագաղաթ Պլյուս Հրատ. տարեթիվ - 2020 ISBN - 978-9939-9228-5-0

«Խաչագողի հիշատակարանը» (1887) Մովսես Հայրապետյան, հայտնի նաև որպես **Րաֆֆի**, ստեղծագործություններից մեկն է, որն իսկապես մեծ կարևորություն ունի հայ գրականության մեջ։ Այս վեպը, գրված էր XIX դարի վերջերին, հանդիսանում է պատմական վեպ, որտեղ հեղինակը կենտրոնանում է Հայոց հանհրաժեշտ կռիվներում եղած մարտիկներից մեկի՝ Խաչագողի կյանքի պատմությունը։ Վեպի գլխավոր հերոսը՝ Խաչագողը, անցնում է մի երկար ճանապարհ՝ ռազմիկից, առաջնորդից մինչև ապստամբ և հայրենասեր։ Նա իր կյանքը նվիրում է ժողովրդին՝ պայքարելով օտար նվաճողների դեմ։ Սակայն, ինչպես հաճախ լինում է, նրա հոգու խորքում կա նաև արմատական դառնություն՝ անարդարության և ժողովրդի հեռանալու հետ կապված։ Խաչագողի կերպարը սիմվոլ է ներկայացնում՝ այն ժողովրդին, որն այլևս չի դիմանում և որոշում է համարձակվել։ «Խաչագողի հիշատակարանը» հանդիսանում է պատմություն այն մասին, թե ինչպես է անհատը, չնայած խիզախությանը, պայքարում և հակադրվում դժվարին հանգամանքների և իր ողջ ծագումնաբանությանը։ Վեպը կրում է խորը բարոյական եւ սոցիալական մեկնաբանություն՝ ընդգծելով այն երկընտրանքը, որը տեղի է ունենում ազգային և անձնական շահերի միջև։ Այն քննարկում է հերոսականության, զոհողության, նվիրումի ու իր հայրենիքի նկատմամբ սերն ու պարտքը։ «Խաչագողի հիշատակարանը» առաջին հերթին առհասարակ ցույց է տալիս Վերածննդի ու մեծ ազգի ձևավորման պատմական փաստերը։ Այն ունի ոչ միայն պատմական, այլ նաև հոգեբանական խորություն, որը ներկայացնում է մարդու ներքին հակասությունները, որոնք ծագում են երբեմն պատերազմի, երբեմն հայրենասերության կամ անձնական ճգնաժամի հետևանքով։ Այս ստեղծագործությունն այն վեպերից է, որը իր հերոսների և կործանիչ հերոսական ուղու միջոցով ի հայտ է բերում ազգային արժեքները, հոգու կանչը և համամարդկային միտումները։ «Խաչագողի հիշատակարանը» ներշնչում է հայ ժողովրդի անցած դժվարագույն ճանապարհների մասին մտածելու, բայց միևնույն ժամանակ բացահայտում է՝ ինչպես պայքարը դառնում է մարդուն ինքնության մասին մտածելու պատճառ։ Հրատարակիչ - Անտարես Հրատ. տարեթիվ - 2020 ISBN - 978-9939-76-529-7

«P/F: Վեպ» Արամ Պաչյանի մի հետաքրքիր և անսովոր վեպ է, որը ներկայացնում է ժամանակակից հայ գրականության առաջընթացը և հեղինակի նորարարական մոտեցումները։ Պաչյանը այս վեպում օգտագործում է նորաձև լեզվաբառարան և ինքնատիպ կառուցվածք, որը հեռանում է ավանդական վեպի ձևից, բայց մեկաժամանակ չի կորցնում ներքին համաչափությունը և խորությունը։ Վեպը հետազոտում է ժամանակի և մշակույթի ազդեցությունը անհատի վրա, ինչպես նաև մարդու հոգեբանության ու սոցիալական շերտերի փոխհարաբերությունները։ Այն օգտագործում է ոչ միայն նարատիվ մոդելներ, այլ նաև տարբեր ասպեկտներով մտածված ինտրիգներ, որոնք երբեմն կարող են դժվարանալ ընթերցողի համար, սակայն միաժամանակ հետաքրքրություն են առաջացնում։ «P/F»-ն ընդգծում է տեխնոլոգիաների, գիտության և ժամանակակից հասարակության ազդեցությունը մարդուն՝ քանդելով այն ավանդական պատկերը, որը իսպառ փոխվում է։ Վեպը դիպուկ կերպով խոսում է այնպիսի ժամանակակից խնդիրների մասին, որոնք վերաբերում են անձնական անկախությանը, ազատության սահմաններին, մարդու ընտրություններին և դրանց ազդեցությանը։ Սյուժեն զարգանում է ոչ թե միանգամից, այլ երկարատև ժամանակահատվածում՝ հիմնված ներքին պայքարների և սոցիալական խոչընդոտների վրա։ Պաչյանի «P/F: Վեպ»-ը, լինելով բարդ և բազմաշերտ գեղարվեստական աշխատանք, առանձնանում է իր գեղարվեստական լեզվով, որում խառնվում են մոդեռնիզմի և պոստմոդեռնիզմի տարրեր՝ ստեղծելով մի յուրահատուկ գրականություն, որը ընթերցողին ստիպում է խորաթափանցորեն մոտենալ ոչ միայն հեղինակի մտքերին, այլ նաև սեփական գոյության ու նրա համընդհանուր դերին։ Այս վեպը առավել հետաքրքիր է նրանց համար, ովքեր սիրում են նորագույն գրական ձևեր, որոնք անցնում են ավանդական սահմանները և հարցադրում են ժամանակի, անձի և հասարակության մեջ տեղի ունեցող փոխհարաբերությունների մասին։ Հրատարակիչ - Էջ Հրատ. տարեթիվ - 2020 ISBN - 978-9939-9244-2-7

«Կուկու»՝ Էդգար Կոստանդյանի ստեղծագործությունը, համարվում է հայ նորագույն գրականության կարևոր և յուրահատուկ օրինակներից մեկը։ Սա մի պատմություն է, որը իր բովանդակությամբ խարսխված է ժամանակակից մարդու ներաշխարհի, նրա անձնական և հասարակական խնդիրների խորացմամբ։ «Կուկու»-ում Կոստանդյանը ներկայացնում է գլխավոր կերպար՝ երիտասարդ մի մարդու, որի կյանքը վերածվում է առեղծվածի, հակասությունների, ինքնաբառախոսության և երկչոտության, բայց միաժամանակ այն ունի զվարճալի ու հումորային կողմեր։ Պատմության մեջ նա ցույց է տալիս մարդու ներքին տառապանքը, որի մեջ խառնվում են նույնիսկ ամենապարզ հարցերը՝ ինքնությունը, նպատակները, հասարակական դիրքը և մարդկային հարաբերությունները։ Պատմությունը սրված է դեպի մենակության, ինքնության որոնման ու հասարակական ճնշման թեմաները։ Էդգար Կոստանդյանը դիպուկ կերպով նկարագրում է այս հասարակական շրջանակները՝ տարբեր կերպարների միջոցով բացահայտելով մանիպուլյացիաները, որոնցից միանշանակ չես կարող ազատվել։ «Կուկու»-ն միաժամանակ սուր դիտարկում է բոլոր այն ուղիները, որոնք անցնում է մարդը՝ տանելով նրան ինքնագնահատական, անորոշություն և մտքի ճգնաժամ։ Այս ստեղծագործությունը նաև շատ հումորով ու անկեղծությամբ խոսում է իրականության մասին՝ ցույց տալով, թե ինչպես է այս իրականությունը փոփոխվում, երբ նա մտնում է սեփական հոգու ու գիտակցության մեջ։ «Կուկու»-ն ոչ միայն զվարճացնում է, այլ նաև լուրջ սոցիալական և հոգեբանական հարցադրումներ առաջացնում։ Գիրքն ունի գրական ինքնատիպություն, որը իր մեջ պահում է համադրություն՝ քննադատության ու ինտելեկտուալ խաղի։ Ամենադիտարժան պահը այստեղ այն է, որ «Կուկու»-ն ներկայացնում է մարդու բարդ ու խճճված հոգեբանությունը՝ ընդհանրապես ոչ միանշանակ ու ոչ մի ձևով մաքուր պատմություն։ Այստեղ խառնվում են բնույթների, վարդավառների, մտքի արկածների պատկերը, իսկ վերջում ընթերցողը մնում է սարսափելի վերլուծության դիմաց։ Հրատարակիչ - Երևան Հրատ. տարեթիվ - 2017 ISBN - 978-99930-4-812-3

«Հայկական էսքիզներ» Վարդգես Պետրոսյանի մի կարևորագույն ստեղծագործությունն է, որը հայ գրականության մեջ առանձնանում է իր նուրբ ու խորքային կերպարներով և ազգային ինքնության հստակ արտահայտմամբ։ Այս ստեղծագործությունը մի շարք գրական տետրերից ու էսքիզներից կազմված է, որոնք պարունակում են հայ ժողովրդի պատմության, մշակույթի, ավանդույթների և առօրյայի վերաբերյալ հեղինակի ուշադիր դիտարկումները։ Պետրոսյանի «Հայկական էսքիզներ»-ը ներկայացնում է մի շարք նկարներ, պատկերներ և վերլուծություններ, որոնք բխում են հեղինակին ծանոթ համայնքների ու պատմական իրադարձությունների դիտարկումներից։ Գրքում հեղինակը խորը ներգործություն է կատարում գյուղի և քաղաքի առօրյաները, մարդկանց փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև բնության ու ավանդույթների դերը հայ ժողովրդի կյանքում։ Նա նկարագրում է հայկական կյանքի կարճ ու խորացած դրվագներ՝ դիտարկելով ավանդական կյանքը, ինչպես նաև նոր ժամանակների փոփոխություններն ու դրանց ազդեցությունը հասարակության վրա։ «Հայկական էսքիզներ»-ը, լինելով գրական «պատկերների» հավաքածու, ներկայացնում է հայկական ժողովրդի սրտի թրթիռներն ու հոգու նրբությունները՝ մեծապես անդրադառնալով ազգային արժեհամակարգին ու պատմության ընթացքում ձևավորված բարոյական տեսակետներին։ Պետրոսյանը մերձեցնում է ընթերցողին այնպիսի պատկերներով, որոնք վերաբերում են թե՛ գյուղական կյանքի հարուստ գունապնակին, թե՛ քաղաքի մութ ու լարված ժամանակներին։ Այս հմտորեն հյուսված էսքիզներն իրենց մեջ պարունակում են նաև ազգային համատեղ կյանքի բնութագրական դրվագներ՝ տարբերվելով մյուս գրական գործերից իրենց մեղմության, խորաթափանցության և էթիկական ուղեցույցի շնորհիվ։ Բացի այդ, «Հայկական էսքիզներ»-ը նաեւ շարադրական վարպետություն է, որտեղ Պետրոսյանի յուրաքանչյուր բառը համադրված է կյանքի ու գոյության փոքր, բայց արժեքավոր կետերով, որոնք ընդգծում են հայկական իրականությունը ու ազգային ինքնությունը։ Այն լույս է սփռում ինչպես դարավոր ավանդների, այնպես էլ ժամանակակից փոփոխությունների վրա՝ թույլ տալով կարդացողին հասկանալ և զգալ երկրի, գյուղի, քաղաքի ու նրա մարդկանց «հանդես»-ը։ Այս ստեղծագործությունը պոետիկորեն ստեղծված փոքր «անկյուններ» է հայկական աշխարհից՝ նվիրված ազգային ինքնությանը, բնությանը և նրա խաղաղ գոյությանը, որը գրքի մեջ՝ թափանցիկ ու խորիմաստ, այլ ոչ թե ուղղակիորեն ասված է։ Հրատարակիչ - Դարակ Հրատ. տարեթիվ - 2020 ISBN - 978-9939-885-23-0