Պատրաստի նյութեր

«Խավարից այն կողմ»՝ Արմեն Նիազյանի այս ստեղծագործությունը իր խորին թեմատիկայով և հոգեբանական խորությամբ առանձնանում է հայ գրականության մեջ։ Վեպը պատկերացնում է մարդկային գոյության բոլոր անորոշ ու մութ կողմերը՝ ներառելով բազմաթիվ խճճված հույզեր, փիլիսոփայական հարցադրումներ և խորհրդավոր կերպարներ։ Վեպի առանցքում կա այն գաղափարը, որ յուրաքանչյուր մարդ մխրճվում է մութի մեջ՝ իրականության մեջ հանդիպելով տարբեր խոչընդոտների, որոնք պահանջում են ինքնազննում, ներքին պայքար և հանճարեղությունը չկորցնելու միակ ճանապարհը։ «Խավարից այն կողմ» խորապես անդրադառնում է մարդուն և նրա պայքարին՝ մարդկային խեղված կամ մութ կողմերի հետ։ Նիազյանը ներկայացնում է այն մթնոլորտը, որտեղ մարդը հայտնվում է իր անհայտությունները, վախերը և ճգնաժամերը վերլուծելու ընթացքում։ Հեղինակը խորը դիտարկումներ է կատարում այն մասին, թե ինչպես է մարդը անցնում կյանքի այդ անորոշ հատվածներից՝ առաջ գնում միայն հուսահատության ու դժոխային արգելքների միջով, որոնք նույնքան կարևոր են անձի ինքնակատարելագործման համար։ Վեպում խառնված են շատ և շատ գաղափարներ՝ անկատարությունը, ճակատագիրը, մարդու տեղը աշխարհում, իրարամերժության խնդիրը։ «Խավարից այն կողմ» ոչ միայն հոգեբանական դրամա է, այլ նաև փիլիսոփայական հարցումների հող՝ մարդու անձի վերածնունդը, որն սկսվում է խավարից՝ դուրս գալու ճանապարհը միայն ներքին մենամարտով։ Գիրքը խոսում է ամենօրյա մթության ու հոգեկան խճճվածության մեջ գտնվող մարդու մասին, ով տարվում է ոչ միայն արտաքին աշխարհի, այլ նաև նրա ներաշխարհի հետ։ Այստեղ «խավար» բառը ունի երկու նշանակություն՝ այն կարող է խորհրդանշել ոչ միայն անմիջական մթությունը, այլ նաև այն խորը հոգեբանական մենությունը, որով անցնում է մարդը, երբ չի գտնում իր ուղին ու նպատակները։ Նիազյանը զուգակցում է արտաքին մութը և ներքին մթությունը՝ ստեղծելով միստիկական ու միաժամանակ կոշտ իրականություն, որում հերոսները փորձում են մի կողմ դնել իրենց վախերն ու գնալ դեպի լուսավորություն՝ իրենց անհատական, հոգևոր ճանապարհն անցնելով։ «Խավարից այն կողմ» վեպը առանձին նշանակություն ունի հայ գրականության մեջ՝ այն ոչ միայն բացահայտում է մարդու ճակատագիրը, այլ նաև անդրադառնում է այն թեմաների, որոնք վերաբերում են թե՛ անձնական ապրումներին, թե՛ հասարակական արգելքներին և անարդարություններին։ Վեպի ուժն ու ներշնչանքը շատ մեծ են, քանի որ այն փորձում է գտնել լուծումներ հոգեբանական ու բարոյական ճգնաժամերին՝ հանգելով մարդու ներքին պայքարի էությամբ։ Հրատարակիչ - Մագաղաթ Պլյուս Հրատ. տարեթիվ - 2020 ISBN - 9789939922850

«Անժամանակ»՝ Հովիկ Չարխչյանի ստեղծագործությունը, որը խորը զգացմունքային բեռ և սոցիալ-հոգեբանական լարումներ ունի, քննարկում է ժամանակի, ճակատագրի և մարդու ներսի պայքարի թեմաները։ Վեպի կենտրոնում այն է, թե ինչպես ժամանակի անցումը և իրականության բացասական ազդեցությունը կարող են ձևավորել մարդու կյանքը, ինչպե՞ս նրանք հանդիպում են անհատի ներսի հակասություններին և նրանց վարքագծի փոփոխություններին։ Չարխչյանը ստեղծում է պատմություն, որտեղ գլխավոր հերոսները հայտնվում են այդ ժամանակի ճնշումների ներքո՝ ապրելիս լինելով աշխարհում, որն անընդհատ փոփոխվում է, և որտեղ մարդիկ հաճախ հայտնվում են իրենց անորոշության և անպաշտպանության մեջ։ **«Անժամանակ»** վեպում կասկածներն ու անհավատությունը, սեփական ուղու բացակայությունը և կյանքից սպասելիքների բացակայությունը հաճախ հարցեր են առաջացնում, որոնք հերոսները պետք է լուծեն իրենց ներսում։ Չարխչյանը, օգտագործելով ժամանակի թեման, գրի մեջ դիտարկում է մարդուն որպես արարած, որը ոչ միայն պետք է գոյատևի, այլ նաև պետք է գտնի իր ներքին կայունությունը և ճանապարհը մի աշխարհում, որտեղ կյանքը հաճախ անորոշ ու անժամանակ է։ Նրա հերոսները ի վիճակի չեն ամբողջությամբ հասկանալ, թե ինչ է տեղի ունենում իրենց շուրջը՝ բայց նրանց մեջ ապրող խորը տագնապը և հարցադրումները նրանց օգնում են ավելի լավ հասկանալու սեփական էությունը։ Վեպը գրում է այն մարդկանց մասին, ովքեր ապրում են մի տեսակ գոյության մեջ՝ ինչպես անցյալի ստվերներ, որոնք իրենց ներկա կյանքում տեսնում են միայն անցած ժամանակների՝ «անժամանակ» ու անորոշ իրավիճակներում։ Այն նաև խորը քննադատություն է տալիս ժամանակի ու հասարակության դոգմաներին՝ գնահատելով անձի ազատությունն ու դրա վերականգնման կարիքը։ Ամփոփելով՝ **«Անժամանակ»** վեպը Սոցիալական ու անձնական անկատարությունների վերանայում է, որի միջոցով Չարխչյանը ցույց է տալիս, թե ինչպես մարդու ներքին աշխարհն ու արտաքին դաշտը կարող են միմյանց լարված պայմաններում ապրել՝ մղվել դեպի խճճվածության և համեմատության փնտրտուքի մեջ։ Հրատարակիչ - Դարակ Հրատ. տարեթիվ - 2019 ISBN - 978-9939-9222-1-8

«Ծաղկած այբուբեն»՝ Սոնա Տիգրանյանի ստեղծագործությունը մի արտասովոր և շատ խորը թեմա է ուսումնասիրում՝ հայոց այբուբենը, հայոց լեզվի գեղեցկությունն ու դերը ժողովրդի մշակույթում։ Գիրքը խորհրդանշական առումով անցկացնում է անհատական ու ազգային ինքնության հարցերի ու թեմաների միջով, ներկայացնելով մեր մշակութային ժառանգության մի մասն՝ այբուբենը, որը հայ ազգի մշակույթի և գիտության հիմքերից է։ Տիգրանյանի այս վեպը իր բովանդակությամբ փոխկապակցվում է լեզվի և գրականության վերածննդի՝ հայ ժողովրդի պատմական հիշողության հետ։ Այբուբենը, որպես պատմական արժեք, վերլուծվում է ոչ միայն որպես գրական ու լեզվաբառական համակարգ, այլ նաև որպես այն գործիքը, որը մեզ կապում է մեր անցյալի ու ներկայի միջև՝ մեր իսկ ինքնության վերարտադրությանը։ «Ծաղկած այբուբեն»-ը խորացնում է այդ կապերը՝ ներկայացնելով հայոց այբուբենի գեղեցկությունն ու իմաստը՝ ամբողջ աշխարհում խաչվող մարդկանց համար։ Սոնա Տիգրանյանը ստեղծագործության մեջ փորձում է ներկայացնել ոչ միայն լեզվի, այլ նաև նրա հոգևոր և մշակութային ազդեցությունը՝ հայ ժողովրդի շոշափելի և անշոշափելի մասերի վրա։ Այբուբենը՝ իր ամբողջականությամբ ու խորը հնչյունաբանությամբ, բացահայտում է մեր մշակույթի միջուկը՝ ցույց տալով, թե ինչպես լեզուն ոչ միայն հաղորդակցման գործիք է, այլ նաև մի ամբողջ աշխարհ, որտեղ մարդն իր իմաստը դրսևորում է, իր փորձը փոխանցում հետագա սերունդներին։ Այս գիրքը հայ ժողովրդի լեզվաբառական գեղեցկության ու պատմության արժեքի վերանայման մեջ մեկ քայլ առաջ է՝ գրավոր լեզվի և հայ գրականության խորական լարումը ընդգծելով։ Տիգրանյանի ստեղծագործությունը մի փոքրիկ, բայց շատ արժեքավոր ուղեցույց է, որը ոչ միայն ուսուցում է լեզվի մասին, այլև, անշուշտ, տարածում է խորը հարգանք և սեր հայոց մշակույթի նկատմամբ։ Հրատ. տարեթիվ - 2020

«Ստամբուլի հուշը»՝ Ումիթ Ահմեդի ստեղծագործությունը, որն ունի խորը պատմական, մշակութային և հուզական շերտեր, ներկայացնում է Ստամբուլի անցյալը, նրա համաշխարհային պատմության հետ կապված դրվագները՝ համատեղելով նաև անձնական և ազգային հիշողությունները։ Ահմեդի այս վեպը չի միայն ներկայացնում քաղաքի պատմական էվոլյուցիան, այլ նաև ազգային և մարդկային հարաբերությունների խճճվածությունը, որը հակասություններով և դժվարություններով է անցնում երկար ժամանակահատվածում։ Վեպում նկարագրված է Ստամբուլի, այս մեծ ու բազմազան քաղաքի, մշակութային և քաղաքական անցյալը, որը տեղավորված է մեկ ամբողջական պատմության մեջ։ Դրա գլխավոր թեմաներից մեկը անցյալը՝ քաղաքի պատկանելիությունը տարբեր ազգերին, նրա պատմական արմատները, մշակութային շերտերը, այդ թվում՝ հայերի, հայոց մշակույթի դերն ու ներկայությունը։ Ստամբուլը ոչ միայն կենսունակ քաղաք է, այլև անցյալի մի տեսարան, որտեղ յուրաքանչյուր ոտք, ամեն մի քար իր պատմությունն ունի։ Սա այնպիսի հուշեր են, որոնք ստիպում են նայել ոչ միայն քաղաքի՝ որպես մշակույթի միջավայրի, այլ նաև դրա մարդկային ու ազգային բազմազանության կողմին։ **«Ստամբուլի հուշը»**-ում վեպի գլխավոր հերոսները հաճախ հիշում են անցյալը, որի մեջ խառնվում են վիշտն ու կարոտը։ Հեղինակը խառնուրդ է ստեղծում այն բարդ, բայց անպատմելի կապվածություների՝ մարդկային ու ազգային հիշողությունների մեջ։ Դեպքերի շարանը տրամադրվում է ոչ միայն հայրենասիրական, այլ նաև մշակութային արժեքների տեսանկյունից՝ բարձրացնելով այն հարցերը, որոնք կապված են մարդկանց ազգային ու հոգևոր ինքնության պահպանման հետ՝ ապրելիս լինելով մի քաղաքում, որտեղ մշակութային և ազգային տարբերությունները կարծես ավելի շատ են խառնվում, քան առանձնանում։ Վեպը հեղինակը կառուցում է համալիրվածության մեջ՝ ոչ միայն Ստամբուլի զարմանալի պատմական անցյալի, այլև այնտեղ ապրող մարդկանց կողմից ապրած իրականությունների ու մութ տարրերի շարադրումներով։ **«Ստամբուլի հուշը»**-ն արտացոլում է այն կարևորությունը, որ ունի հիշողությունը՝ որպես հայկական համայնքի պատմության կարևոր մաս։ Այսպիսով՝ վեպը ոչ միայն Ստամբուլի գեղեցկությունն է ներկայացնում, այլ նաև քաղաքը որպես մի միջավայր, որտեղ բոլոր ժողովուրդները և մշակույթները մնացել են հիշողության մեջ՝ բախվելով անցյալի հետ, սակայն չկարողանալով նայել ապագային։ Ահմեդի ստեղծագործությունն ընդգրկում է այն ժամանակաշրջանը, երբ Ստամբուլը պատրաստվում էր փոփոխությունների՝ 20-րդ դարի առաջին կեսին, երբ քաղաքը, ի պատասխան իր հարուստ և բազմաշերտ պատմությանը, սկսեց կորցնել իր անցյալի հնչեղությունն ու թերագնահատված արժեքները։ «Ստամբուլի հուշը» նաև կարող է դիտարկվել որպես միջմշակութային կամ միջազգային գրականություն՝ որն ուսուցանող է, սակայն նաև բողոքող իր ժամանակակից համադրմամբ։ Հրատարակիչ - Անտարես Հրատ. տարեթիվ - 2015 ISBN - 978-9939-51-734-6

«Մամոնտը և Պապոնտը»՝ Վարուժան Նալբանդյանի ստեղծագործությունը հայ գրականության մեջ հանդիսանում է մեկ այլ սուր հեգնանքով ու խորիմաստ քննադատությամբ ձևավորված գործ։ Այս ստեղծագործությունը ոչ միայն գրական երկ է, այլ նաև սոցիալական ու քաղաքական խնդիրներին անդրադարձնող մի վերլուծություն։ Նալբանդյանը, օգտագործելով սրամիտ և հաճախ սև հումորային ոճը, ներկայացնում է մարդկային հասարակության բոլոր այն բացերն ու կոպիտ հակասությունները, որոնք քողարկված են պատրանքների տակ։ Պատմությունը, միանշանակ, պատկերացնում է երկու հակադիր կերպարների՝ **Մամոնտի** և **Պապոնտի** միջև պայքարը, որոնք խորհրդանշում են տարբեր խավերի ու հասարակական կողմերի հակասություններ։ Մամոնտը և Պապոնտը՝ երկու կերպարներ, որոնք նրանցից յուրաքանչյուրը բացահայտում է միմյանց հակասական բնույթը, այնպիսի սոցիալական, քաղաքական ու մարդկային արժեքներ, որոնք ոչ միշտ են համապատասխանում իրականությանը։ Նրանք որպես կերպարներ բախվում են տարբեր տեսակների՝ չարամտության, ավանդապաշտության, բարոյականության ու ընկերական հարաբերությունների։ Նալբանդյանի սրամտությունը ու լեզվաբառական բարձրությունը հաճախ հանդես են գալիս որպես մի տեսակ մերկացման գործիք՝ առանց հարթելու կամ մեղմելու այն հարցերը, որոնք մարդուն կարող են խորապես ցավեցնել։ Բացի այս, «Մամոնտը և Պապոնտը»-ն նաև շատ հաճախ անդրադառնում է իր ժամանակի քաղաքական ու հասարակական դաշտում գտնվող անարդարություններին՝ հեգնանքով ու գովերգմամբ։ Հեղինակը նկարագրում է մարդկանց միջև անարդար ու մանիպուլյատիվ հարաբերությունները, ինչպես նաև այն՝ ինչպես հասարակական ճնշումները ու սոցիալական շերտերը ձևավորում են այսպես կոչված «հերոսներին», որոնք կեղծ արժեքներով առաջնորդվում են։ «Մամոնտը և Պապոնտը»՝ որպես զվարճալի, բայց խորիմաստ պատմություն, ստիպում է ընթերցողին մտածել հասարակության ու մարդուն դասավորելու տարբեր մոտեցումների մասին։ Նալբանդյանը նաև այդ կերպարների միջոցով ցույց է տալիս՝ ինչպես սոցիալական ստանդարտները և հիփոկրիզիաները կարող են փոխել մարդկային բնույթը՝ հիմնելով պատմական և սոցիալական անարդարությունների վրա։ «Մամոնտը և Պապոնտը»-ը կարելի է դիտարկել որպես ոչ միայն ծաղրական ժանրի ստեղծագործություն, այլ նաև այն գրական քննադատությունը, որ ուղղված է մարդու սոցիալական սխալներին ու անհատական մտածողությանը։ Հրատարակիչ - Դարակ Հրատ. տարեթիվ - 2020 ISBN - 978-9939-9239-5-6

«Տուր ձեռքդ, պստլո»՝ Գուրգեն Խանջյանի այս ստեղծագործությունը իր լեզվաբառական խորությամբ և սոցիալական քննադատությամբ հայ գրականության կարևոր և համարձակ գործերից մեկն է։ Վեպը կամ պատմվածքը ներկայացնում է մարդու և նրա շրջապատի, հատկապես հասարակության մեջ գտնված անհավասարությունների ու սոցիալական անարդարությունների մասին պատկերներ, որոնք միևնույն ժամանակ կոշտ և բարոյական հարցադրումներ են։ Խանջյանը այս գործի միջոցով սթափ ու անկեղծ անդրադառնում է այն սոցիալական տարբերությունների և ապրելու պայմանների մասին, որոնք մեծ ազդեցություն ունեն մեր կյանքում։ «Պստլո» բառը, թեև արտաքինից դիտվում է որպես մի տեսակ վիրավորանք կամ ամենախոնարհ վիճակը, բայց, ըստ հեղինակի, այն հեգնանքի և քննադատության ձև է՝ հասարակության մեջ տեղի ունեցող խտրականությունների մասին։ Խանջյանը ցույց է տալիս, թե ինչպես այս սիմվոլը խրախուսում է կամ պահանջում ավելի մարդկային հարաբերություններ՝ առանց անտեսելու մեկ ուրիշի ծանր վիճակը կամ վիրավորանքները։ Այս ստեղծագործությունը, ինչպես շատ մյուսները, շրջանցում է ոչ միայն անձնական, այլ նաև մթնոլորտային հոգեբանություն՝ նկարագրելով մարդկանց մղումները, որոնք ձևավորվում են տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական, սոցիալական ու բարոյական գնահատականների կողմից։ Վեպը ներկայացնում է այն մարդկանց ճակատագրերը, որոնք հայտնվում են այդպիսի անարդարագույն աշխարհում՝ ծանր ճակատագրեր կրելով և իրենց իսկ գոյաբառերում ապրելով։ «Տուր ձեռքդ, պստլո»-ում Խանջյանը իր ստեղծագործության միջոցով հասարակությանը, մարդկային հարաբերությունները բերում է շատ մոտ դաշտ՝ բազում նրբություններով։ Այն հարցադրում է տալիս՝ արդյոք մենք իսկապես պատրաստ ենք հասնելու դեպի սեր ու համերաշխություն, թե շարունակելու ենք փնտրել ուրիշի մեջ անարդարությունը ու զայրույթը։ Վեպը մոտեցում է իրականությանը հեգնական և խորաթափանց կերպով, բայց չի խուսափում նաև զզվանքից ու հուսահատությունից՝ վերլուծելով, թե ինչպես է հասարակությունը կազմավորվում ու առաջանում ավելի խոցելի և անմարդկային շերտերով։ «Տուր ձեռքդ, պստլո» կարելի է համարել ոչ միայն սուր գրական քննադատություն, այլ նաև կոչ դեպի մարդկանց՝ հասկանալու, թե ինչքան մեծ է մարդկային կապը, ինչպես նաև հասարակական փոփոխությունների կարևորությունը։ Հրատարակիչ - Անտարես Հրատ. տարեթիվ - 2017 ISBN - 978-9939-76-018-6

«Կյանքի ջութակը»՝ Կարա-Դարվիշի ստեղծագործությունը համարվում է հայ գրականության կարևորագույն գործերից մեկը։ Գրքում արտահայտված է կյանքի իմաստը, նրա բազմազան և հաճախ հակասական կողմերը, որոնք ներառում են ինչպես սիրո, այնպես էլ ցավի, կորուստի և մենության թեմաները։ Պատմությունն աչքի է ընկնում իր խորագույն փիլիսոփայական ուղղությամբ, որտեղ կարևորվում է մարդու ներքին աշխարհը, նրա ներածական որոնումները և գոյաբառերը։ Նա, ինչպես հանճարեղ արվեստագետ, «կյանքի ջութակը» խաղում է մարդկանց դարդերի ու ուրախությունների միջով, թույլ տալով ընթերցողին հասնել այն հասկացություններին, որոնք մարդու վախերն ու տառապանքները վերածում են արվեստի։ Ջութակը, որպես հիմնական խորհրդանիշ, դառնում է կյանքի ու պայքարի մեղեդի՝ որոշակիորեն խորհրդանշելով կյանքի անխուսափելիությունը։ Կարա-Դարվիշը օգտագործում է այս պատկերն այնպես, որ այն շոշափելի է դառնում՝ սիրո, տառապանքի, նվիրումի և կորստի միջոցով։ Գրքում ասված մտքերն ու ներկայացված թեմաները խոսում են ժամանակի ու սեփական գոյության մասին, այն մասին, թե ինչպես ենք մենք պատրաստվում դիմակայել կյանքի ամենատարբեր դժվարություններին՝ և՛ մարդկային հարաբերություններում, և՛ ներքին հոգևոր աշխարհում։ «Կյանքի ջութակը» մելանխոլիկ ու երազկոտ գիրք է՝ մարդկանց հոգևոր ճանապարհը բանալու և ինքնախոհուն հոգու ներաշխարհը բացահայտելու փորձ։ Վեպի մեջ, Կարա-Դարվիշը խոր է փորձում հասկանալ մարդկային կյանքի ծայրամասերը՝ անձնական կյանքի ու սիրո բացթողումները, կյանքի անարդարությունը, սակայն նաև դրա մեջ տեսնելու ու ականատեսը լինելու եղած գեղեցկությունը։ Նրա ամեն բառը շոշափում է կյանքը՝ որպես երաժշտական ստեղծագործություն, որտեղ տրոփի ու զովի մեջ կոտրված դարերը պարուրված են միևնույն ժամանակ լուռության ու փառասիրության մեղեդիներով։ Այս ստեղծագործությունը կրում է այն յուրահատկությունը, որ յուրաքանչյուր ընթերցող կարող է դրա մեջ գտնել իր կյանքը՝ այն սահմանափակ օրերին ու նորից վերապրելով յուրաքանչյուր պահի կարևորը։ «Կյանքի ջութակը»՝ որպես արվեստի ստեղծագործություն, համաշխարհային մակարդակի արվեստագետների մի տեսակ «մեղեդի է», որն արտացոլում է այն բոլոր երևույթները, որոնց հետ ապրում է մարդը՝ այս կյանքի «քաղցր ու դառն» մեղեդիին։ Հրատարակիչ - Դարակ Հրատ. տարեթիվ - 2019 ISBN - 978-9939-9222-8-7

**«Իմ գրադարանը․ Խաչատուր Աբովյան. Վերք Հայաստանի»**՝ այս ժողովածուն ներառում է Խաչատուր Աբովյանի պատմական և գրական ժառանգությունը, նրա ամենանշանավոր գործերից մեկը՝ **«Վերք Հայաստանի»**։ Աբովյանը հայ ազգային գրականության խոշորագույն դեմքերից է, ով իր վիպակում խորը արձագանք է թողել հայ ժողովրդի ապագայի ու ազգային վերածննդի համար։ **«Վերք Հայաստանի»** գրքում, որը բազմաթիվ լեզուներով է թարգմանվել և համարվում է հայ գրականության դասական գործերից մեկը, Աբովյանը դիմում է հայ ժողովրդի ներքին ու արտաքին ճգնաժամերին՝ մանրամասնորեն նկարագրելով պետական անկումը, նվաճող օտար ուժերի ներխուժումը, հասարակության մեջ գոյացող սոցիալական անհավասարությունը և ժողովրդի նահանջած վիճակը։ Վեպը գրողը գրում է իր հայրենիքին վերաբերող խորը ցավով ու իր խորաթափանց հայացքով՝ հայոց երկրի վիճակը ներկայացնելով որպես ազգային վշտի մարմնացում։ Աբովյանի տեսլականում **«Վերք Հայաստանը»** ոչ միայն պատմական դրվագների վերարտադրություն է, այլ նաև խորը փիլիսոփայական, հոգևոր և սոցիալական նկարագրություն, որը բացահայտում է այն հարցերը, որոնք մշտապես կանգնած են եղել հայ ժողովրդի առաջ՝ դիմակայել արտաքին գերիշխանություններին ու վերականգնել ազգային միասնությունը։ Աբովյանը, նաև, հեղինակի ինքնատիպ ոճով, իր ստեղծագործություններում ներկայացնում է հայ ժողովրդի անցյալը, պատմական մշակույթը և, իհարկե, ապագայի անխուսափելիությունն ու կարևորությունը։ Նա քննադատում է հայկական իշխանությունների անօրենությունները, անհանդուրժողականությունը, ծուլությունը և վախը՝ գտնելով դրանց պատասխանատվությունը ազգի հետագա անկման մեջ։ **«Վերք Հայաստանի»**-ը հայ գրականության առասպելական մի դրվագ է, որտեղ Աբովյանը հարվածում է ազգի հոգևոր վերածննդի սլաքներին։ Դա գրականության ու ազգի պատմության մի չքանդակված ձվածեղ է, որ կոչ է անում դրսևորել ազգային համախմբվածություն, արժանապատվություն և ներքին ուժ՝ պայքարելու լարվածության մեջ՝ ինչպես դրսում, այնպես էլ ներսում։ Այս ժողովածուն, որն ընդգրկում է Աբովյանի ստեղծագործության այդ կարևոր հատվածը, ընդգծում է, թե ինչպես նրա խոսքերը, տեսլականներն ու գաղափարներն անմահացել են ու մնացել մեր մշակութային հիշողության մեջ, որպեսզի փոխանցվեն նաև հետագա սերունդներին։ «Վերք Հայաստանի» համարվում է հայ գրականության կարևորագույն ձեռքբերումներից մեկը, և այդ գործը հաճախ պնդվում է որպես հայոց ազգի ինքնագիտակցության հիմնարար հիմքերից մեկը։ Հրատարակիչ - Էդիթ Պրինտ Հրատ. տարեթիվ - 2013 ISBN - 978-9939-52-706-2

Հայկական հարսանիքը.Հնի և նորի խաչմերուկում Հրատարակիչ - Ահա Պոլիգրաֆ Հրատ. տարեթիվ - 2018 ISBN - 978-9939-853-28-4

«Իմ գրադարանը. Պետրոս Դուրյան. Ստեղծագործությունների ժողովածու»**՝ այս ժողովածուն ներառում է Պետրոս Դուրյանի բանաստեղծությունների, պատմվածքների, ինչպես նաև նրա գրական ժառանգության կարևոր գործերը։ Դուրյանը, որպես XX դարի հայ գրականության մեծագույն ներկայացուցիչներից մեկը, իր ստեղծագործություններով մեծ ազդեցություն է թողել հայ գրականության զարգացման վրա, հատկապես իր պարզ ու ուժեղ լեզվաբառարանով, խոր փիլիսոփայական ենթատեքստերով և ազգային ինքնության թեմայով։ Պետրոս Դուրյանի ստեղծագործություններում շոշափվում են մարդու գոյության, բնության, սիրո և հայրենիքի հետ կապված հիմնախնդիրներ։ Նրա գործերը հաճախ վերլուծում են մարդկային հոգեբանությունը, սոցիալական և ազգային հարաբերությունները՝ հումանիստական մոտեցմամբ և խոր զգացողությամբ։ Դուրյանի բանաստեղծություններում հաճախ նշվում է հայրենիքի հանդեպ ունեցած անսահման սերն ու կարոտը, ինչպես նաև անհատի հոգևոր ճանապարհը։ «Իմ գրադարանը» ժողովածուում Դուրյանի ստեղծագործությունների բազմազանությունը էական է իր գաղափարներով՝ ազգային ինքնության վերականգնման, մարդկային բարոյականության բարձրացման, հայրենասիրության ու ազգասիրության արժեքների մասին։ Նա ոչ միայն ստեղծել է ճանաչելի կերպարներ, այլև յուրահատուկ արձագանք է տվել իր ժամանակի հասարակական ու սոցիալական հարցերին։ Պետրոս Դուրյանը գրականության մեջ ներկայացնում էր այնպիսի պատկերներ, որոնք լրջորեն վերաբերում են մարդու հոգու խառնաշփոթություններին ու հարցերին, որոնք միշտ актуալ էին։ Նրա երկերը հիանալի կերպով ներկայացնում են համամարդկային խնդիրները՝ միևնույն ժամանակ փառաբանելով հայ ժողովրդի պատմությունն ու մշակույթը։ Այս ժողովածուն ընթերցողին հնարավորություն է տալիս ամբողջությամբ բացահայտելու Դուրյանի գրչի հրաշքը՝ հասկանալու նրա ստեղծագործական ուղին ու գաղափարները, որոնք դեռ երկար ժամանակ մնում են ոչ միայն հայ, այլև համաշխարհային գրականության բարձրագույն արժեքները։ Հրատ. տարեթիվ - 2011 ISBN - 978-9939-52-446-7

«Իմ գրադարանը․ Հակոբ Պարոնյան. Ստեղծագործությունների ժողովածու»**՝ Հակոբ Պարոնյանի լայնածավալ ստեղծագործությունների հավաքածուն է, որը ներառում է նրա լավագույն բանաստեղծություններն, պատմվածքները, դիմանկարներն ու երկերի մի շարք հետաքրքիր օրինակներ։ Պարոնյան հայ գրականության մեջ համարվում է մեծ վերածնունդի ներկայացուցիչ, ով հայտնի է իր սուր հումորի, սրամտության, սիրված լեզվաբանությամբ և հասարակական վերարտադրության խոր ուսումնասիրություններով։ Նրա ստեղծագործությունները լի են կեղծիքների, սոցիալական ու քաղաքական խեղումները քննադատող հարցադրումներով։ «Իմ գրադարանը» ժողովածուն ներառում է Պարոնյանի այն բոլոր գործերը, որոնք դարձան համընդհանուր ճանաչում՝ մաս կազմելով հայ գրականության մեծանուն ժառանգությանը։ Շատ դեպքերում Պարոնյանը կիրառել է հասարակական անարդարություններին ծաղր ու հեգնանք՝ բացահայտելով մարդու մոլորությունները և անհատականություն ստեղծելու դժվարությունը՝ այդպիսով խթանելով նոր մտածողության ձևեր։ Ժողովածուի մեջ ընդգրկված են նրա սրամիտ ու մտախոհ պատմվածքները, որոնք նուրբ հումորով և մելանխոլիկ թախիծով ծաղրում են ինչպես իր ժամանակի իրականությունը, այնպես էլ մարդկային արատները։ Պարոնյանը գտնում էր այն բոլոր փոխադարձ միությունները՝ անհատական հոգևոր աշխարհն ու հասարակական կյանքի անարդարությունները, որոնք հետագայում նրա ստեղծագործական փիլիսոփայության հիմնական հիմքը դարձան։ Հատկապես նրա «Որպես մի դիմանկար» ու «Խենթ հարս» պատմվածքները համարվում են գրականության թանկարժեք շերտեր։ Ընդհանուր առմամբ, Պարոնյանի գրականությունը իր բնույթով շատ սոցիալական է՝ հաճախ ընդգծելով այդ ժամանակաշրջանի հասարակական ու հոգեբանական իրավիճակը։ Նրա սրամիտ հեգնանքը շարունակաբար բացահայտում է մարդկային էական հարցերը՝ արդարության, սիրո, հարստության, սոցիալական հավասարության մասին։ Պարոնյանի ստեղծագործությունների մեջ հաճախ նկատվում է ակնհայտ մելանխոլիկ թախիծ, որը զուգորդվում է ծիծաղելի ու կատակերգական իրավիճակների հետ։ Նա թիրախավորում է մարդկանց մեջ գտնվող կեղծավորությունն ու հասարակական ստանդարտներին հնազանդվող վարքագիծը՝ դրանք ներկայացնելով որպես ժառանգություն, որից պետք է ազատվելու ճանապարհը։ «Իմ գրադարանը»՝ Հակոբ Պարոնյանի ստեղծագործությունների ժողովածուն, ներկայացնում է բացառիկ արժեքներ, որոնք մաս են կազմում հայ ազգային գրականության պատմության։ Այն ընթերցողին հնարավորություն է տալիս ավելի խորն ու մանրամասնորեն ծանոթանալ այս մեծ գրողին, նրա ստեղծած կերպարներին ու արվեստին, որոնք իբրև հայ գրականության ժառանգություն անմահանում են։ Հրատարակիչ - Էդիթ Պրինտ Հրատ. տարեթիվ - 2012 ISBN - 978-9939-52-467-2

«Խրամատային գրառումներ»՝ Գուրգեն Խանջյանի ստեղծագործությունը, որը հաճախ դիտարկվում է որպես գրական գլուխգործոց, խորապես անդրադառնում է պատերազմի, մարդկային տառապանքի ու հոգեբանության հարցերին։ Այս վեպը, ինչպես անվանումն է հուշում, ներկայացնում է խրամատային կյանքը՝ պատերազմի դաշտում գտնվող զինվորների ներսի աշխարհը, նրանց ապրումները և պայքարը ոչ միայն արտաքին թշնամու, այլ նաև ներքին մղումների և հոգեբանական ճնշումների դեմ։ Խանջյանը «Խրամատային գրառումներ»-ում դիպուկ կերպով նկարագրում է պատերազմական իրավիճակները՝ մանրամասն անդրադառնալով պատերազմական խառնաշփոթին, մարդկային հերոսությանը, իսկ միաժամանակ՝ մարդկային խիզախության և փխրունության արտացոլմանը։ Գիրքը ներկայացնում է այն խորին հոգեբանական պայքարը, որը ապրում են պատերազմի մեջ գտնվող մարդիկ՝ իր բոլոր դրամատիզմով ու խճճվածությամբ։ Վեպի սյուժեն, հիմնականում, կենտրոնացած է զինվորների այն տառապանքների վրա, որոնք սկսվում են առաջին իսկ պահից՝ հենց առաջին խրամատին ընկնելուց։ Պատերազմի դաժանությունը, պատերազմում մահվան ու կյանքը շարունակելու պայքարը, կենցաղային նեղության մեջ հայտնված զինվորների հոգեկան տառապանքներն ու անհանգստությունները՝ բոլորը ներկայացված են Գուրգեն Խանջյանի խոր մտածողությամբ ու սուր, գրական դիտանկյունից։ Պատմությունը նաև քննարկում է այն էթիկական ու բարոյական հարցերը, որոնք առաջանում են պատերազմի ժամանակ։ Ինչպես պատերազմը ոչ միայն ֆիզիկական մահ է, այլ նաև հոգևոր մահ, երբ մարդը կորցնում է իր բարոյական compass-ը, իսկ իր գոյությունն այլևս դառնում է կասկածելի ու անորոշ։ Պատերազմում հայտնված զինվորներն են, որոնք մի պահ գտնում են իրենց մարդկային կերպարը՝ դիմակայելով այն անարդարությանը, որ տեղի է ունենում նրանց շուրջ։ Խանջյանը ստեղծում է այնպիսի մի պոլիտրոպ բանաստեղծական տարածք, որտեղ պատերազմն ունի կոպիտ ու աբստրակտ բնույթ՝ զուգակցված մարդկային խորը զգացմունքների և արժեքների հետ։ Արդյունքում՝ «Խրամատային գրառումները» ոչ միայն պատերազմի մասին պատմող վեպ է, այլ նաև մեծ պոեզիա՝ մարդկային գոյությունը հասկանալու, ցավի, սարսափի և իմաստի որոնման մասին։ Այս ստեղծագործությունը որպես պատմական վեպ, սրտատրոփ հետազոտում է պատերազմի հոգեբանական ու էթիկական ասպեկտները՝ դիտելով, թե ինչպես կարող է այն փոխել մարդու բնույթը և նրա աշխարհայացքը։ Հրատարակիչ - Անտարես Հրատ. տարեթիվ - 2020 ISBN - 978-9939-76-503-7

Իմ գրադարանը. Մուրացան Հատոր 2 Հրատարակիչ - Էդիթ Պրինտ Հրատ. տարեթիվ - 2013 ISBN - 978-9939-52-655-3

«Հայոց գայլը»՝ Էդուարդ Խաչիկյանի ստեղծագործությունը, որը պատմում է հայ ժողովրդի պատմության մեջ կարևոր պատմական դրվագներից մեկի մասին՝ Հայաստանի ազատագրական պայքարի և նրա հերոսական կողմերի վերաբերյալ։ Գիրքը խորությամբ ներկայացնում է հայ ժողովրդի դիմադրությունը օտար侵անակիչներին, հատկապես գերի ու զավթիչների կողմից երկար տարիներ տիրող ծանր վիճակներին։ Խաչիկյանը վեպում օգտագործում է պատմական իրականություն ու կերպարներ՝ մոգական, բայց նաև շատ մարդկային։ «Հայոց գայլը» այն պատմությունն է, որ խրախուսում է ազգային ինքնագիտակցությունն ու այն մեծ հերոսներին, որոնք զոհաբերել են իրենց կյանքը հանուն հայրենիքի։ Ագրեսիայի դեմ պայքարը, բարոյական հաղթանակները, ինչպես նաև քաղաքական և ռազմական դաշտում տարվող մարտերը՝ ամենահամարձակ կերպով ներկայացվում են։ Վեպի գլխավոր հերոսները հաճախ ներկայացվում են որպես մոխրագույն, բայց միաժամանակ մարտական սրտով մարդիկ, որոնք իրենց ողջ կյանքը նվիրել են այդ պայքարին։ Սյուժեն այն է, որ «Հայոց գայլը» ոչ միայն արտաքին ուժերի դեմ է պայքարում, այլև ներքին խոչընդոտների՝ ազգային արժեհամակարգի և ինքնության վերականգնման մարտերի մեջ է։ Խաչիկյանի պատմությունը զուգորդում է վերլուծություն՝ թե ինչպես է հայ ժողովուրդը դիմակայել իր պատմական թշնամիներին՝ միևնույն ժամանակ ոչ միայն պաշտպանելով իր հողը, այլև բեկելով կաշկանդվածության ու մոլեգնության ճանապարհները։ Հեղինակը այս ստեղծագործությամբ ներկայացնում է մի անկեղծ ու վճռական մարտնչող հոգի, որը չի դադարում պայքարել՝ թեկուզ ամենափոքր հաղթանակներ ստանալու գնով։ «Հայոց գայլը» վեպը մի կողմից պատմական, բայց մյուս կողմից նաև հոգեբանական գիրք է՝ որը դիպուկ ներկայացնում է մարդուն, նրա մեջ նստած բոլոր խորամանկ ու ուժեղ կողմերը, որոնք նրան ստիպում են դիմակայել նույնիսկ ամենամութ պահին։ Հրատարակիչ - Էդիթ Պրինտ Հրատ. տարեթիվ - 2020 ISBN - 978-9939-75-536-6