Պատրաստի նյութեր

Գիրքը նվիրված է սաղմոսներին՝ աստվածաշնչյան հոգևոր ժառանգության կարևորագույն բաժիններից մեկին, որն առանցքային նշանակություն ունի քրիստոնեական աղոթական և պաշտամունքային ավանդության մեջ։ Սաղմոսները բանաստեղծական բնույթի աղոթքներ ու հոգևոր երգեր են, որոնցում արտահայտվում են մարդու հավատը, Աստծուն ուղղված փառաբանությունը, երախտագիտությունը, ապաշխարությունը, օգնության խնդրանքը և հոգևոր մխիթարության որոնումը։ Դրանց բովանդակությունն ընդգրկում է մարդկային ապրումների բազմազանությունը՝ ուրախությունից և հույսից մինչև վիշտ, զղջում ու դժվարությունների հաղթահարման ձգտում։ Սաղմոսների միջոցով ընթերցողը հաղորդակից է դառնում աստվածային արդարության, ողորմության, հավատի ամրության և մարդու հոգևոր պատասխանատվության գաղափարներին։ Դրանց լեզուն հարուստ է խորհրդանշական պատկերներով, համեմատություններով, կրկնություններով և հուզական արտահայտչամիջոցներով, որոնք ստեղծագործություններին հաղորդում են բանաստեղծական խորություն։ Քրիստոնեական եկեղեցում սաղմոսներն օգտագործվում են ժամերգությունների, ծիսական արարողությունների և անհատական աղոթքների ժամանակ՝ դառնալով հավատացյալի հոգևոր կյանքի կարևոր բաղադրիչ։ Հայերեն այս հրատարակությունը պատկանում է հայ աստվածաշնչյան և հոգևոր գրականության ավանդույթին՝ նպաստելով սուրբգրային տեքստերի ընթերցանության ու տարածման շարունակականությանը։ Այն արժեքավոր է կրոնական գրականության, հայ եկեղեցական մշակույթի և աստվածաշնչյան ժառանգության ուսումնասիրության համար։

Հրատարակությունը ներկայացնում է Դավթի սաղմոսները՝ քրիստոնեական հոգևոր ավանդության հիմնարար գրական երկերից մեկը, որն առանձնահատուկ տեղ ունի աղոթքի, եկեղեցական պաշտամունքի և անհատական հոգևոր կյանքի մեջ։ Սաղմոսները միավորում են փառաբանական, աղոթական, ապաշխարական և խորհրդածական ստեղծագործություններ, որոնցում արտահայտվում են մարդու հավատը, երախտագիտությունը, վիշտը, հույսը, զղջումը և աստվածային օգնության ակնկալիքը։ Դրանց բովանդակությունը վերաբերում է մարդու հոգևոր որոնումներին, Աստծո արդարությանն ու ողորմությանը, կյանքի փորձություններին դիմակայելու և հավատը պահպանելու ձգտմանը։ Բանաստեղծական պատկերները, խորհրդանշական լեզուն, կրկնությունները և հուզական արտահայտչամիջոցները սաղմոսներին հաղորդում են գեղարվեստական խորություն և դարձնում դրանք հոգևոր ընթերցանության կարևոր աղբյուր։ Դարերի ընթացքում այս ստեղծագործությունները կիրառվել են քրիստոնեական եկեղեցու ժամերգություններում և տարբեր ծիսական արարողություններում, ինչպես նաև անհատական աղոթքի ու խորհրդածության ժամանակ։ Հայերեն սաղմոսագրքի հրատարակությունները կարևոր դեր են ունեցել աստվածաշնչյան ժառանգության տարածման և հայ հոգևոր գրականության պահպանման գործում։ Այս գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում աստվածաշնչագիտության, հայ եկեղեցու պատմության, կրոնական գրականության և հայ տպագրական մշակույթի ուսումնասիրության համար։

Գիրքը պարունակում է Դավթի սաղմոսները՝ Հին Կտակարանի հոգևոր և բանաստեղծական ժառանգության կարևորագույն բաժիններից մեկը։ Սաղմոսները դարեր շարունակ ծառայել են որպես աղոթքի, փառաբանության, ապաշխարության և հոգևոր խորհրդածության միջոց՝ արտահայտելով մարդու և Աստծո փոխհարաբերությունների տարբեր կողմերը։ Դրանցում ներկայացված են հավատքի ամրապնդման, աստվածային ողորմության հայցման, երախտագիտության, հույսի, զղջման և դժվարությունների հաղթահարման թեմաները։ Սաղմոսների բովանդակությունը համադրում է անձնական ապրումներն ու համայնական աղոթքի ձայնը՝ ընթերցողին հաղորդակից դարձնելով մարդկային հոգևոր փորձառության բազմազանությանը։ Դրանց լեզուն հարուստ է բանաստեղծական պատկերներով, խորհրդանիշներով, համեմատություններով և հուզական արտահայտչամիջոցներով, որոնք ստեղծագործություններին հաղորդում են գեղարվեստական առանձնահատուկ արժեք։ Քրիստոնեական եկեղեցական ավանդության մեջ սաղմոսներն օգտագործվում են ժամերգությունների, ծիսական արարողությունների և անհատական աղոթքների ժամանակ՝ ունենալով կարևոր տեղ հավատացյալի հոգևոր կյանքում։ Հայերեն այս հրատարակությունը նաև հայ հոգևոր գրականության և աստվածաշնչյան տեքստերի տարածման պատմության մաս է։ Այն արժեքավոր է կրոնական ընթերցանության, աստվածաշնչյան ժառանգության ուսումնասիրման և հայերեն հոգևոր գրքի պատմության տեսանկյունից։

Գիրքը ներկայացնում է Հին Կտակարանի սաղմոսների ժողովածուն, որը քրիստոնեական հոգևոր ավանդության մեջ ունի առանձնահատուկ նշանակություն։ Սաղմոսները աղոթական, փառաբանական և խորհրդածական բնույթի ստեղծագործություններ են, որոնցում արտահայտվում են մարդու հավատը, Աստծուն ուղղված դիմումները, երախտագիտությունը, ապաշխարությունը, օգնության խնդրանքը և հոգևոր մխիթարության որոնումը։ Դրանց բովանդակությունն ընդգրկում է մարդկային ապրումների ու հոգևոր վիճակների լայն շրջանակ՝ անդրադառնալով հույսին, վախին, ուրախությանը, տառապանքին, զղջմանը և աստվածային արդարության գաղափարին։ Բանաստեղծական կառուցվածքը, պատկերավոր լեզուն և խորհրդանշական արտահայտությունները սաղմոսներին հաղորդում են ոչ միայն կրոնական, այլև գրական ու մշակութային արժեք։ Դարեր շարունակ դրանք կիրառվել են եկեղեցական ժամերգություններում, ծիսական արարողություններում և անհատական աղոթքի ընթացքում՝ դառնալով քրիստոնեական պաշտամունքի կարևոր բաղադրիչ։ Հայերեն հրատարակությունը կարևոր տեղ ունի նաև հայ հոգևոր գրականության և աստվածաշնչյան տեքստերի տարածման պատմության մեջ։ Այն հնարավորություն է տալիս ընթերցողին ծանոթանալու սաղմոսների աղոթական լեզվին, գաղափարական խորությանը և քրիստոնեական հավատքի արտահայտման ավանդական ձևերին։ Գիրքը արժեքավոր է աստվածաշնչագիտությամբ, հայ եկեղեցու պատմությամբ և հոգևոր գրականությամբ հետաքրքրվողների համար։

Գիրքը պարունակում է Հին Կտակարանի կարևորագույն հոգևոր ստեղծագործություններից մեկը՝ Դավթի սաղմոսները, որոնք դարեր շարունակ նշանակալի տեղ են զբաղեցրել քրիստոնեական պաշտամունքի, աղոթական կյանքի և հոգևոր կրթության մեջ։ Սաղմոսները բանաստեղծական ու աղոթական բնույթի տեքստեր են, որոնցում արտահայտվում են մարդու հավատը, Աստծուն ուղղված փառաբանությունը, երախտագիտությունը, ապաշխարությունը, օգնության խնդրանքը և կյանքի դժվարությունների հաղթահարման ձգտումը։ Դրանք անդրադառնում են մարդկային ապրումների լայն շրջանակի՝ ուրախությունից ու հույսից մինչև վիշտ, զղջում և հոգևոր մխիթարության որոնում։ Սաղմոսների լեզուն առանձնանում է պատկերավորությամբ, խորհրդանշական արտահայտություններով և հուզական խորությամբ, ինչի շնորհիվ դրանք ունեն ոչ միայն կրոնական, այլև գրական արժեք։ Քրիստոնեական ավանդության մեջ սաղմոսներն օգտագործվել են եկեղեցական ժամերգությունների, անհատական աղոթքների և հոգևոր խորհրդածության ընթացքում՝ դառնալով հավատացյալի առօրյա հոգևոր կյանքի անբաժանելի մասը։ Հայերեն սաղմոսագրքի հրատարակությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև հայերեն աստվածաշնչյան գրականության և հոգևոր ընթերցանության ավանդույթի պահպանման տեսանկյունից։ Այն կարող է հետաքրքրել աստվածաշնչագիտությամբ, հայ եկեղեցու պատմությամբ, կրոնական գրականությամբ և հայ գրքի պատմությամբ զբաղվող ընթերցողներին։

Հրատարակությունը ներկայացնում է 1877 թվականի օրացուցային նյութեր՝ կազմված քրիստոնեական ժամանակահաշվության հիման վրա։ Օրացույցները կարևոր դեր են ունեցել հասարակական և առօրյա կյանքում՝ օգնելով կազմակերպել ժամանակը, հիշել տոնական ու հիշատակի օրերը, հետևել եկեղեցական տոնացույցին և կողմնորոշվել տարվա ընթացքում։ XIX դարի հայերեն օրացույցները հաճախ ունեցել են ոչ միայն գործնական, այլև մշակութային ու տեղեկատվական նշանակություն՝ ընթերցողին տրամադրելով ժամանակագրական տվյալներ և տարբեր բնույթի տեղեկություններ։ Այս հրատարակության վերնագրում օգտագործված «խաչակիր» բնորոշումը կապված է քրիստոնեական խորհրդանշական համակարգի հետ և ընդգծում է օրացույցի կրոնական միջավայրը։ Այն կարող է դիտարկվել որպես իր ժամանակի հայ գրավոր մշակույթի և տպագրական գործունեության վկայություն՝ արտացոլելով հայ համայնքների տեղեկատվական ու հոգևոր կարիքները։ Օրացույցի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու ժամանակի հաշվարկման, քրիստոնեական տոնացույցի կիրառության և տպագիր օրացույցների տարածման մասին։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ գրքի պատմությամբ, եկեղեցական ժամանակագրությամբ, օրացուցային համակարգերով և XIX դարի հայ մշակութային կյանքով զբաղվող հետազոտողների ու ընթերցողների համար։

Աշխատությունը վերաբերում է դեպի Հնդկաստան երկաթուղային ճանապարհի կառուցման և դրա իրականացման հետ կապված հարցերին։ XIX դարում երկաթուղային հաղորդակցությունը մեծ ազդեցություն ունեցավ համաշխարհային առևտրի, տնտեսական հարաբերությունների, մարդկանց տեղաշարժի և պետությունների միջև կապերի զարգացման վրա։ Հնդկաստանը, որպես կարևոր տնտեսական և ռազմավարական տարածաշրջան, առանձնահատուկ նշանակություն ուներ Եվրոպան Ասիայի հետ կապող ճանապարհների նախագծման գործում։ Դեպի Հնդկաստան երկաթուղային ուղու գաղափարը կապված էր ոչ միայն տրանսպորտային հնարավորությունների ընդլայնման, այլև միջազգային առևտրի արագացման, հաղորդակցության ուղիների կրճատման և տարբեր աշխարհագրական տարածքների տնտեսական ու քաղաքական փոխկապակցվածության ամրապնդման հետ։ Գրքույկի թեման հնարավորություն է տալիս դիտարկելու ժամանակաշրջանի ճանապարհաշինական ծրագրերը, երկաթուղային նախագծերի տնտեսական հիմնավորումները և Արևելք-Արևմուտք հաղորդակցության զարգացման հեռանկարները։ Այն նաև արտացոլում է XIX դարի տեխնիկական առաջընթացի նկատմամբ հետաքրքրությունն ու երկաթուղու՝ որպես արդիականացման կարևոր միջոցի ընկալումը։ Նյութը կարող է հետաքրքրել տրանսպորտի պատմությամբ, տնտեսական աշխարհագրությամբ, երկաթուղային հաղորդակցության զարգացմամբ և XIX դարի միջազգային տնտեսական հարաբերություններով զբաղվող ընթերցողներին։

Ստեղծագործության վերնագիրն ընդգծում է Կիլիկիայի հետ կապված պատմական ցավի, կորստի և հիշողության թեմաները։ Կիլիկիան հայ ժողովրդի պատմության մեջ առանձնահատուկ տեղ ունի՝ որպես միջնադարյան հայկական պետականության, մշակութային կյանքի և ազգային ինքնության կարևոր կենտրոն։ Այդ պատմական ժառանգության հետ կապված կսկիծը գրականության մեջ հաճախ արտահայտվում է հայրենի բնաշխարհի կորստի, պատմական անցքերի հետևանքների, գաղթի, տեղահանության և հայրենիքի հետ հոգևոր կապի պահպանման մոտիվներով։ Նման թեմատիկ ուղղվածությամբ ստեղծագործությունը կարող է դիտարկվել ոչ միայն որպես գեղարվեստական խոսք, այլև որպես ազգային հիշողության արտահայտություն, որտեղ անձնական ապրումները միահյուսվում են հավաքական պատմական փորձին։ Կիլիկիայի հիշատակումը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու հայկական անցյալի նշանակությանը, պատմական հայրենիքի ընկալմանը և սերունդների միջև փոխանցվող մշակութային հիշողությանը։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ գրականության պատմության, Կիլիկիայի պատմական ժառանգության, սփյուռքահայ գրականության և ազգային ինքնության թեմաներով զբաղվող ընթերցողների համար։ Այն նաև արժեքավոր է որպես հայկական գրական մշակույթում պատմական ցավի և հայրենիքի հիշողության գեղարվեստական արտահայտությունների ուսումնասիրության նյութ։

Ստեղծագործության վերնագիրը հուշում է սուլթանական միջավայրի և արևելյան հասարակական կյանքի հետ առնչվող գրական պատումի մասին։ Սուլթանի կերպարը արևելյան գրական ավանդույթում հաճախ հանդես է գալիս որպես իշխանության, հասարակական կարգերի, պալատական հարաբերությունների և մարդկային ճակատագրերի հետ կապված խորհրդանշական կերպար։ Նման թեմատիկ միջավայրում կարող են բացահայտվել իշխանության և անհատի փոխհարաբերությունները, հասարակական անհավասարությունը, մարդկային ձգտումները, պատիվը, հավատարմությունը և անձնական ընտրության հետևանքները։ Ստեղծագործության վերնագրում պահպանված անձնանունը կամ դիմելաձևը կարևոր դեր ունի պատումի ինքնատիպության և մշակութային միջավայրի ընկալման համար։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև արևմտահայ գրական ժառանգության ուսումնասիրության տեսանկյունից՝ որպես հայերեն գրավոր մշակույթի և ընթերցանության պատմական միջավայրի մաս։ Այն կարող է օգտակար լինել հայ գրականության պատմությամբ, արևմտահայ գրականությամբ, արևելյան թեմատիկայով և հայ գրքի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Ժողովածուն ներկայացնում է հայ ժողովրդի բանավոր ստեղծագործության հարուստ ավանդույթը՝ պահպանելով սերունդների ընթացքում ձևավորված պատումներն ու դրանցում արտահայտված ազգային մտածողությունը։ Հեքիաթները ժողովրդական մշակույթի կարևոր բաղադրիչ են, քանի որ դրանց միջոցով փոխանցվել են կյանքի փորձը, բարոյական սկզբունքները, կենցաղային պատկերացումները, հավատալիքներն ու հասարակական հարաբերությունների մասին պատկերացումները։ Դրանց գեղարվեստական աշխարհում իրականությունն ու երևակայությունը հաճախ միահյուսվում են․ սովորական կյանքի իրավիճակները կարող են վերածվել փորձությունների, իսկ հերոսները՝ իրենց խելքի, համարձակության, համբերության կամ հնարամտության շնորհիվ հաղթահարել դժվարությունները։ Պատումներում արտացոլվում են բարու և չարի, արդարության և անարդարության, ազնվության ու խաբեության հակադրությունները, ինչպես նաև մարդկային բնավորության տարբեր գծեր։ Հեքիաթներին բնորոշ պատկերավոր լեզուն, կենդանի խոսքը, կրկնությունները, չափազանցությունները և ավանդական սյուժետային կառուցվածքները ձևավորում են դրանց յուրահատուկ գեղարվեստական ոճը։ Դրանք նաև արժեքավոր աղբյուր են ժողովրդական կենցաղի, սովորույթների, աշխարհայացքի և մշակութային հիշողության ուսումնասիրության համար։ Ժողովածուն նպաստում է հայկական բանահյուսության պահպանմանն ու գիտական ուսումնասիրմանը՝ հետաքրքրություն ներկայացնելով բանագետների, ազգագրագետների, գրականագետների, ուսանողների և ժողովրդական հեքիաթների ընթերցողների համար։

Ժողովածուն հայ ժողովրդական բանահյուսության բազմաշերտ ժառանգության հերթական հատորն է, որն արտացոլում է ժողովրդի ստեղծագործական երևակայությունը, կենսափորձը, բարոյական պատկերացումներն ու աշխարհընկալումը։ Հեքիաթները բանավոր ավանդույթի միջոցով պահպանված պատմություններ են, որոնցում միահյուսվում են իրական կյանքի դրվագները, ժողովրդական իմաստությունը, երևակայական իրադարձություններն ու խորհրդանշական կերպարները։ Դրանց սյուժեներում հաճախ հանդիպում են բարու և չարի պայքարը, արդարության վերականգնումը, դժվարությունների հաղթահարումը, խելքի ու հնարամտության դերը, մարդկային հարաբերությունների բարդությունները և հասարակական կյանքի տարբեր կողմերը։ Հեքիաթային պատումները առանձնանում են պատկերավոր լեզվով, կենդանի երկխոսություններով, կրկնվող արտահայտություններով, ավանդական սյուժետային կառուցվածքներով և կերպարների բնորոշ համակարգով։ Դրանք կարևոր տեղեկություններ են պարունակում ժողովրդի կենցաղի, սովորույթների, արժեքների, հավատալիքների ու մշակութային հիշողության մասին։ Հեքիաթների միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել նաև բանավոր ստեղծագործության փոխանցման, փոփոխության և պահպանման առանձնահատկությունները։ Ժողովածուն արժեքավոր նյութ է հայ բանահյուսության հետազոտման, ժողովրդական գրականության գեղարվեստական առանձնահատկությունների բացահայտման և ազգային մշակութային ժառանգության պահպանման համար։ Այն կարող է հետաքրքրել բանագետներին, ազգագրագետներին, գրականագետներին, ուսանողներին և ժողովրդական ստեղծագործությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Ժողովածուն հայ ժողովրդի բանավոր ստեղծագործական ժառանգության հերթական հատորն է, որն ընթերցողին ներկայացնում է ժողովրդական հեքիաթների գեղարվեստական և գաղափարական բազմազանությունը։ Հեքիաթները դարերի ընթացքում ձևավորված բանավոր ավանդույթի կարևոր մասն են․ դրանց միջոցով պահպանվել ու փոխանցվել են ժողովրդի կենսափորձը, աշխարհընկալումը, բարոյական պատկերացումները, կենցաղային սովորույթներն ու մշակութային հիշողությունը։ Հեքիաթային պատումներում հաճախ արտացոլվում են բարու և չարի, արդարության և անարդարության, ազնվության ու խաբեության, խելքի և ուժի հակադրությունները, ինչպես նաև մարդու՝ դժվարությունները հաղթահարելու և իր նպատակին հասնելու ձգտումը։ Ժողովրդական հեքիաթներին բնորոշ են երևակայական կերպարները, հրաշապատում իրադարձությունները, խորհրդանշական պատկերները, սյուժետային կրկնությունները և կենդանի, պատկերավոր խոսքը։ Դրանք միաժամանակ արտահայտում են ժողովրդի գեղարվեստական մտածողությունը և հասարակական կյանքի մասին պատկերացումները՝ պահպանելով տարբեր ժամանակաշրջանների մշակութային շերտեր։ Հեքիաթների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու բանավոր խոսքի առանձնահատկությունները, ավանդական սյուժեների տարածումն ու փոփոխությունը, ինչպես նաև հայկական բանահյուսության կապերը համամարդկային հեքիաթային ավանդույթի հետ։ Ժողովածուն կարևոր նշանակություն ունի ազգային բանահյուսական ժառանգության պահպանման, հետազոտման և սերունդներին փոխանցման համար։

Ժողովածուն անդրադառնում է Հայաստանում ընթացող էթնոմշակութային գործընթացներին՝ դիտարկելով հասարակության, մշակութային միջավայրի և ազգային ինքնության փոխազդեցության տարբեր դրսևորումները։ Ներկայացված գիտական զեկուցումների հիմնադրույթները հնարավորություն են տալիս ծանոթանալու այն հարցադրումներին ու հետազոտական մոտեցումներին, որոնց միջոցով ուսումնասիրվում են մշակութային փոփոխությունները, ավանդույթների շարունակականությունը, նոր կենսակերպերի ձևավորումը և հասարակական կյանքի վերափոխումները։ Էթնոմշակութային գործընթացները ներառում են լեզվի, սովորույթների, ծեսերի, ընտանեկան ու համայնքային հարաբերությունների, ազգային ինքնագիտակցության և մշակութային արժեքների պահպանման ու փոփոխման խնդիրները։ Դրանց ուսումնասիրությունը կարևոր է հասկանալու համար, թե ինչպես են պատմական իրադարձությունները, սոցիալական պայմանները և ժամանակակից ազդեցությունները ներգործում հասարակության մշակութային ինքնության վրա։ Գիտական նստաշրջանի նյութերը ներկայացնում են թեմայի տարբեր կողմերը՝ ստեղծելով միջգիտակարգային քննարկման հնարավորություն ազգագրության, մշակութաբանության, սոցիոլոգիայի և պատմության ոլորտների համար։ Ժողովածուն արժեքավոր է նաև որպես իր ժամանակաշրջանի գիտական հետաքրքրությունների և Հայաստանի հասարակական-մշակութային կյանքի ուսումնասիրության աղբյուր։ Այն կարող է օգտակար լինել հետազոտողներին, ուսանողներին և ազգային մշակույթի զարգացման ու արդի փոփոխությունների հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Ժողովածուն նվիրված է Հայաստանի հնագույն մշակույթի ուսումնասիրությանը և հնագետ, գիտնական Էմմա Խանզադյանի գիտական վաստակի արժևորմանը։ Այն միավորում է գիտաժողովի շրջանակում ներկայացված հետազոտական նյութեր, որոնք առնչվում են Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն բնակչության կյանքին, նյութական մշակույթին, պատմական զարգացմանը և հնագիտական ժառանգությանը։ Հնագույն մշակույթի ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի Հայաստանի վաղ շրջանի պատմության վերակազմության համար, քանի որ հնագիտական գտածոները, բնակավայրերի հետքերը, թաղման կառույցները, կենցաղային առարկաներն ու արվեստի նմուշները տեղեկություններ են հաղորդում անցյալի հասարակությունների տնտեսական գործունեության, սոցիալական հարաբերությունների, հավատալիքների և գեղարվեստական պատկերացումների մասին։ Ժողովածուի գիտական նյութերը հնարավորություն են տալիս դիտարկելու հնագիտական հետազոտությունների տարբեր ուղղություններ և դրանց նշանակությունը հայկական մշակույթի պատմության բացահայտման գործում։ Էմմա Խանզադյանի հոբելյանին նվիրված լինելը ժողովածուին հաղորդում է նաև գիտապատմական արժեք՝ ընդգծելով հնագիտության զարգացման, գիտական ավանդույթների շարունակականության և հետազոտողների ներդրման կարևորությունը։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել հնագետներին, պատմաբաններին, մշակութաբաններին, ուսանողներին և Հայաստանի հնագույն անցյալով հետաքրքրվող ընթերցողներին։