Պատրաստի նյութեր

Այս տեղեկատուն ներկայացնում է Հայաստանի Հանրապետությունում վերջերս հրատարակված գրականությունը՝ որպես մատենագիտական և տեղեկատվական ուղեցույց։ Նյութում ընդգրկված են պատմության, մշակույթի, արվեստի, գիտության, հասարակական և կրթական ոլորտների նոր հրատարակությունները, ինչպես նաև ուսումնամեթոդական, հանրագիտարանային և մատենագիտական աշխատանքները։ Աշխատությունը տրամադրում է յուրաքանչյուր գրքի բնութագրիչ տվյալներ՝ հեղինակը, վերնագիր, հրատարակման տարեթիվ և հրատարակչություն, ինչպես նաև թեմատիկ ուղղվածություն, ինչը հնարավորություն է տալիս արագ կողմնորոշվել նոր գրականության մեջ և պլանավորել հետագա ուսումնասիրություններ։ Տեղեկատուն նախատեսված է գիտնականների, ուսուցիչների, մատենագետների, ուսանողների և ընթերցող հանրության լայն շրջանակի համար՝ ապահովելով համակարգված մատենագիտական տեղեկատվություն Հայաստանի հրատարակչական գործընթացների մասին։

Աշխատությունը նվիրված է անցումային հասարակության ուսումնասիրությանը՝ դիտարկելով այն որպես տրանսֆորմացիոն գործունեության համակարգ, որտեղ քաղաքական, տնտեսական, սոցիալական և մշակութային գործընթացները փոխազդում են՝ ձևավորելով հասարակական փոփոխությունների ընդհանուր դինամիկան։ Գրքում ներկայացվում են անցումային հասարակության հիմնական հատկանիշները, տիպաբանությունները, փոփոխությունների համակարգային և կառուցվածքային ուղղությունները, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը ինստիտուտների, հասարակական սուբյեկտների և անհատի վարքի վրա։ Հեղինակը վերլուծում է կառավարման մեխանիզմները, քաղաքական ու սոցիալական ինժեներիայի դերակատարությունը, ինչպես նաև նախաձեռնությունների և քաղաքական ծրագրերի տրանսֆորմացիոն արդյունավետությունը։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են մեթոդական մոտեցումներ՝ հասարակության զարգացման ռազմավարական գործընթացների գնահատման և կառավարելիության համար, ընդգծվում է համակարգային դիտարկման անհրաժեշտությունը՝ քաղաքական, տնտեսական և սոցիալական տարրերի փոխազդեցությունը հասկանալու համար։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է սոցիոլոգների, քաղաքական գիտությունների մասնագետների, պետական կառավարման և զարգացման ծրագրերի մշակողների համար՝ նպաստելով անցումային հասարակությունների դինամիկայի և փոփոխությունների համակարգային ընկալմանը։

Այս թեման վերաբերում է Տավուշի մարզի բանահյուսական ժառանգությանը՝ ընդգրկելով տարածաշրջանի ժողովրդական ստեղծագործության հիմնական շերտերը, դրանց ձևավորման առանձնահատկությունները և փոխանցման ավանդույթները։ Տավուշը, լինելով Հայաստանի հյուսիսարևելյան լեռնային և անտառային շրջաններից մեկը, ունի հարուստ ու բազմաշերտ բանավոր մշակույթ, որը ձևավորվել է պատմական, սոցիալական և բնաշխարհագրական պայմանների ազդեցությամբ։ Այստեղ պահպանվել են տարբեր ժանրերի բանահյուսական ստեղծագործություններ՝ հեքիաթներ, առակներ, ավանդազրույցներ, լեգենդներ, երգեր, պարերգեր, ինչպես նաև ծիսական և աշխատանքային երգեր, որոնք արտացոլում են տեղական բնակչության աշխարհընկալումը, հավատալիքները և կենցաղը։ Տավուշի բանահյուսության մեջ առանձնահատուկ տեղ ունեն բնության հետ կապված մոտիվները՝ անտառի, լեռների, գետերի և վայրի կենդանիների մասին պատմությունները, որոնք հաճախ համադրվում են հերոսական կամ խրատական սյուժեների հետ։ Բացի այդ, այստեղ լայն տարածում ունեն ընտանեկան և համայնքային կյանքի հետ կապված ավանդույթները, որոնց միջոցով փոխանցվել են բարոյական նորմեր և սոցիալական արժեքներ։ Բանահյուսական նյութերը հիմնականում պահպանվել են բանավոր փոխանցման միջոցով՝ սերնդեսերունդ, իսկ վերջին դարերում նաև գրի են առնվել ազգագրագետների և բանահավաքների կողմից՝ նպաստելով դրանց պահպանմանը և գիտական ուսումնասիրությանը։ Այս ժառանգությունը կարևոր է ոչ միայն տարածաշրջանային մշակույթի ուսումնասիրության, այլ նաև ամբողջ հայ ժողովրդական մշակույթի ամբողջական պատկերի ձևավորման համար, քանի որ այն պահպանում է հին մտածողության, լեզվի և ավանդական կյանքի արժեքավոր շերտերը։

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է Օսիպ Մանդելշտամի ստեղծագործության մեջ հայկական թեմայի արտահայտություններին՝ ընդգծելով նրա ուղևորության (1930 թ.) և «Հայաստանյան ցիկլի» ազդեցությունը բանաստեղծի գեղարվեստական աշխարհայացքի ձևավորման վրա։ Դիտարկվում է, որ հայկական թեման Մանդելշտամի ստեղծագործության մեջ հանդես է գալիս որպես առանձնահատուկ մշակութային և պատմական տարածք, որտեղ բնությունը, քարային լանդշաֆտը, ճարտարապետությունը և պատմական հիշողությունը միահյուսվում են՝ ձևավորելով նոր գեղագիտական ընկալման համակարգ։ Աշխատանքում վերլուծվում է Մանդելշտամի «Արմենիա» բանաստեղծական շարքը և «Ճանապարհորդություն դեպի Հայաստան» արձակ-էսսեիստական գործը, որտեղ Հայաստանը ներկայացվում է ոչ միայն որպես իրական աշխարհագրական տարածք, այլև որպես մշակութային հիշողության և քաղաքակրթական խորքային շերտերի խորհրդանշական տարածք։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ բանաստեղծի մոտ «քարը» դառնում է կենտրոնական պատկեր, որը մարմնավորում է պատմության կուտակումը, ժամանակի շերտավորումը և մարդկային փորձի նյութականացումը, ինչն էլ ձևավորում է նրա այսպես կոչված «քարային պոետիկան»։ Նշվում է նաև, որ հայկական թեման Մանդելշտամի ստեղծագործության մեջ կապված է նրա անցման հետ ակմեիստական հստակ ձևերից դեպի ավելի բարդ, պատմականորեն ծանրաբեռնված և հիշողության վրա հիմնված պատկերային համակարգ, որտեղ լեզուն դառնում է պատմության կրող և դիմադրության ձև։ Հայաստանը նրա համար հանդես է գալիս որպես մշակութային ինտենսիվության բարձր աստիճան ունեցող տարածք, որտեղ քաղաքների, հատկապես Երևանի և հնագույն հուշարձանների պատկերները դառնում են գեղարվեստական մտածողության խթանիչներ։

Изобразительное искусство Армянской ССР աշխատությունը արվեստագիտության և մշակութաբանության ոլորտի ուսումնասիրություն է, որը ներկայացնում է Հայկական ՍՍՀ-ի կերպարվեստի զարգացման պատմությունը և հիմնական ուղղությունները, այն ընդգրկում է գեղանկարչության, քանդակագործության, գրաֆիկայի և կիրառական արվեստի ձևավորումը խորհրդային շրջանում, գիրքը վերլուծում է հայկական արվեստի դպրոցների կայացումը, նշանավոր արվեստագետների ստեղծագործական ուղին և նրանց ներդրումը ազգային ու խորհրդային մշակութային համատեքստում, միաժամանակ անդրադառնում է գեղարվեստական ոճերի փոփոխություններին, թեմատիկ ուղղություններին և արվեստի սոցիալական դերին հասարակության մեջ, ինչը այն դարձնում է կարևոր աղբյուր արվեստագիտության, մշակութային պատմության և հայկական կերպարվեստի ուսումնասիրության համար։

Психология эмоций աշխատությունը հոգեբանության հիմնարար ուղղություններից մեկին նվիրված ուսումնական և գիտական ձեռնարկ է, որը ուսումնասիրում է մարդու հույզերի ծագումը, կառուցվածքը և գործառույթները՝ բացատրելով, թե ինչպես են էմոցիաները ձևավորվում նյարդահոգեբանական գործընթացների, ճանաչողական գնահատումների և սոցիալական միջավայրի ազդեցության ներքո, գիրքը ներկայացնում է հիմնական հուզական վիճակները՝ ուրախություն, վախ, զայրույթ, տխրություն և զզվանք, ինչպես նաև դրանց դերը վարքի կարգավորման, որոշումների կայացման և միջանձնային հարաբերությունների ձևավորման մեջ, միաժամանակ անդրադառնում է հուզական ինտելեկտի գաղափարին, սթրեսի և հուզական կարգավորման մեխանիզմներին, ինչպես նաև էմոցիաների խանգարումների հոգեբանական և կենսաբանական հիմքերին, ներառելով տարբեր տեսություններ՝ էվոլյուցիոն, կոգնիտիվ և ֆիզիոլոգիական մոտեցումներ, և բազմաթիվ փորձարարական տվյալներ, որոնք օգնում են հասկանալ հույզերի դերը մարդու հոգեկան կյանքի և վարքային դրսևորումների համակարգում։

Գրքում ուսումնասիրվում են թեյի սնկի (kombucha) կուլտուրային հեղուկից առանձնացված բյուրեղային նյութերի նույնականացման գործընթացները և դրանց որոշ ֆարմակոլոգիական հատկությունները, ներկայացվում են քիմիական անալիզի և սպեկտրոսկոպիկ մեթոդների կիրառմամբ ստացված արդյունքները, որոնք թույլ են տալիս որոշել նյութերի կառուցվածքային առանձնահատկությունները և քիմիական բաղադրությունը, քննարկվում են այդ միացությունների կենսաբանական ակտիվությունը, ներառյալ հակամանրէային, հակաօքսիդանտ և հնարավոր մետաբոլիկ ազդեցությունները, վերլուծվում են դրանց ազդեցության մեխանիզմները կենսաբանական համակարգերի վրա, ինչպես նաև ուսումնասիրվում է արտադրական պայմանների ազդեցությունը բյուրեղային նյութերի ձևավորման և քանակական ելքի վրա, աշխատանքը միավորում է փորձարարական կենսաքիմիայի, բնական միացությունների քիմիայի և ֆարմակոլոգիական հետազոտությունների մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով գնահատել թեյի սնկի կողմից արտադրվող նյութերի հնարավոր կիրառական նշանակությունը բժշկության և կենսատեխնոլոգիայի ոլորտներում։

Практикум по русской орфографии աշխատությունը ուսումնական գործնական ձեռնարկ է, որը նախատեսված է ռուսերենի ուղղագրության կանոնների ամրապնդման համար և ընդգրկում է տարբեր մակարդակի վարժություններ՝ ուղղված բառերի ճիշտ գրության, ձայնավորների և բաղաձայնների ընտրության, նախածանցների ու վերջածանցների կիրառման, ինչպես նաև բարդ ուղղագրական դեպքերի յուրացմանը, այն հատուկ ուշադրություն է դարձնում հաճախ հանդիպող սխալներին և դրանց կանխարգելման մեթոդներին, գիրքը կառուցված է աստիճանաբար բարդացող առաջադրանքների համակարգով, որոնք օգնում են զարգացնել լեզվական ինտուիցիան և գրավոր խոսքի ճշգրտությունը, միաժամանակ այն ծառայում է որպես ինքնուսուցման և դասընթացների լրացուցիչ նյութ՝ ուսանողների, դպրոցականների և լեզվաբանության մեջ հետաքրքրվողների համար, նպաստելով ռուսերենի գրագիտության բարձրացմանը և ուղղագրական նորմերի կայուն յուրացմանը։

Հայ հին թարգմանական գրականություն-ը գրականագիտական և աղբյուրագիտական ուսումնասիրություն է, որը ներկայացնում է հայ միջնադարյան թարգմանական դպրոցի ձևավորումն ու զարգացումը՝ ընդգրկելով այն կարևոր փուլը, երբ հայերենը դարձավ միջազգային գիտական, աստվածաբանական և փիլիսոփայական գրականության փոխանցման հիմնական լեզուներից մեկը, աշխատությունում վերլուծվում են հունարենից, ասորերենից և այլ լեզուներից կատարված թարգմանությունները, դրանց ընտրության սկզբունքները, լեզվական առանձնահատկությունները և մշակութային ազդեցությունը, հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ թարգմանական գրականությունը ոչ միայն փոխանցել է օտար գիտելիք, այլ նաև ձևավորել է հայերեն գիտական ոճը, հարստացրել բառապաշարը և զարգացրել փիլիսոփայական ու աստվածաբանական մտածողությունը, միաժամանակ քննարկվում են թարգմանիչների դերը որպես մշակութային միջնորդների, նրանց ստեղծագործական մոտեցումները և բնագրերի հետ ունեցած հարաբերությունը, աշխատությունը ցույց է տալիս, որ հայ հին թարգմանական գրականությունը եղել է ոչ միայն փոխառության գործընթաց, այլ նաև ինքնուրույն մշակութային երևույթ, որը մեծապես նպաստել է հայ միջնադարյան մտավոր կյանքի զարգացմանը և ազգային գրական ավանդույթի ձևավորմանը։

Աշխատությունը նվիրված է կառավարչական որոշումների ընդունման և իրագործման գործընթացների արդյունավետության բարձրացման հիմնախնդիրներին՝ Հայաստանի Հանրապետության առևտրային բանկերի գործունեության նյութերի հիման վրա։ Գրքում վերլուծվում են կառավարման որոշումների ձևավորման տեսական հիմքերը, տեղեկատվական ապահովման դերը, ինչպես նաև բանկային համակարգում որոշումների ընդունման փուլային կառուցվածքը՝ սկսած տվյալների հավաքագրումից մինչև դրանց գործնական իրականացում։ Հեղինակը ուսումնասիրում է կառավարչական որոշումների որակի վրա ազդող հիմնական գործոնները՝ ներառյալ ռիսկերի գնահատումը, ֆինանսական վերլուծությունը, կազմակերպական կառուցվածքը և ներքին վերահսկողության մեխանիզմները։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են առևտրային բանկերի օրինակով կառավարչական գործընթացների իրականացման առկա խնդիրները և դրանց բարելավման հնարավոր ուղղությունները՝ շեշտադրելով որոշումների արագության, հիմնավորվածության և արդյունավետության բարձրացումը։ Քննարկվում են նաև տեղեկատվական տեխնոլոգիաների կիրառության հնարավորությունները կառավարման գործընթացներում, ինչպես նաև միջազգային փորձի համեմատական վերլուծությունը։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է բանկային համակարգի ղեկավարների, տնտեսագետների, ֆինանսական վերլուծաբանների և կառավարման ոլորտի մասնագետների համար՝ նպաստելով կառավարչական որոշումների համակարգի կատարելագործմանը և բանկային գործունեության արդյունավետության բարձրացմանը։

Երկու արքաներն ու երկու լաբիրինթոսները-ը խոհափիլիսոփայական և ալեգորիկ բնույթի պատմվածք է, որը հաճախ վերագրվում է Խորխե Լուիս Բորխեսին և կառուցված է երկու տարբեր թագավորների ու նրանց լաբիրինթոսների հակադրության շուրջ՝ որպես իշխանության, խոնարհեցման և ճակատագրի խորհրդանշական մեկնաբանություն, ստեղծագործությունում լաբիրինթոսը հանդես է գալիս որպես բազմիմաստ պատկեր՝ միաժամանակ նշելով ինչպես մարդկային հպարտության և իշխանության բարդ կառուցվածքները, այնպես էլ ճակատագրի անխուսափելի և հաճախ անբացատրելի ընթացքը, պատմությունը համադրում է պատմական-առասպելական տարրեր և փիլիսոփայական մտորումներ՝ ընթերցողին մղելով խորհելու իշխանության սահմանների, արդարության և պատժի իմաստի մասին, տեքստը բնորոշ է Բորխեսի ստեղծագործությանը՝ իր սեղմ, խորհրդանշական և բազմաշերտ կառուցվածքով, որտեղ իրականությունն ու առասպելը միաձուլվում են մեկ գաղափարական ամբողջության մեջ։

Այս թեման վերաբերում է Հայաստանի Հանրապետության հարկային համակարգի բարելավման ռազմավարական ուղղություններին, որոնք նպատակ ունեն բարձրացնել հարկային վարչարարության արդյունավետությունը, ապահովել հարկային բեռի արդար բաշխում և խթանել տնտեսական աճը։ Հարկային համակարգի կատարելագործման հիմնական ուղղություններից մեկը հարկային օրենսդրության պարզեցումն է, որի միջոցով նվազեցվում են վարչական բարդությունները, բարձրացվում է հարկ վճարողների կողմից օրենքների ընկալելիությունը և կրճատվում է ստվերային տնտեսության ծավալը։ Կարևոր ուղղություն է նաև թվայնացումը՝ էլեկտրոնային հաշվետվությունների, ավտոմատացված վերահսկողության համակարգերի և տվյալների ինտեգրված բազաների ներդրումը, ինչը նպաստում է հարկային վարչարարության թափանցիկության և վերահսկելիության բարձրացմանը։ Բացի այդ, նշանակալի դեր ունի հարկային քաղաքականության օպտիմալացումը՝ հարկային դրույքաչափերի և արտոնությունների վերանայման միջոցով, որպեսզի ապահովվի ինչպես բյուջետային մուտքերի կայունություն, այնպես էլ ներդրումային միջավայրի բարելավում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում փոքր և միջին բիզնեսի հարկային բեռի հավասարակշռմանը, ինչպես նաև հարկային դաշտի ընդլայնմանը՝ ստվերային շրջանառությունների նվազեցման նպատակով։ Հարկային համակարգի կատարելագործման մեջ կարևոր բաղադրիչ է նաև հարկային մշակույթի զարգացումը՝ հասարակության շրջանում հարկ վճարելու գիտակցության բարձրացումը և վստահության ամրապնդումը պետական ինստիտուտների նկատմամբ։ Այս բոլոր ուղղությունները միասին նպաստում են ավելի կայուն, արդար և մրցունակ տնտեսական միջավայրի ձևավորմանը Հայաստանում։

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է անեկդոտի ժանրային և կառուցվածքային յուրահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ ամերիկյան անեկդոտների նյութի հիման վրա։ Գրքում ներկայացվում են կարճ հումորային պատմությունների ժանրային սահմանումները, դրանց պատմական ձևավորման առանձնահատկությունները և մշակութային պայմանավորվածությունը։ Հեղինակը վերլուծում է անեկդոտի կառուցվածքային մոդելները՝ ներառյալ իրավիճակային կառուցվածքը, կոնֆլիկտի ստեղծման և լուծման մեխանիզմները, ինչպես նաև «հարվածային ավարտի» (punchline) դերակատարությունը։ Աշխատությունում քննարկվում են նաև լեզվական և ոճական միջոցները՝ հեգնանք, սարկազմ, խաղ բառերով, բազմիմաստություն և ենթատեքստային հումոր, որոնք ապահովում են անեկդոտի կոմիկական ազդեցությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ամերիկյան մշակութային համատեքստի ազդեցությանը անեկդոտների բովանդակության, կերպարների և սոցիալական թեմատիկայի վրա։ Գիրքը նախատեսված է գրականագետների, լեզվաբանների, մշակութաբանների, հաղորդակցաբանների և ուսանողների համար՝ առաջարկելով համակողմանի վերլուծություն անեկդոտի ժանրային և կառուցվածքային առանձնահատկությունների վերաբերյալ։

Այս ուղեցույցը նվիրված է «Հայ տպագիր գրքի ցուցահանդես (1512–1962)» նյութերի համակարգված ներկայացմանը՝ ընդգրկելով հինգ դարերի ընթացքում հայ գրատպության զարգացման հիմնական փուլերը, տպագրական կենտրոնները և արժեքավոր գրքային հուշարձանները։ Այն պատրաստվել է որպես ցուցահանդեսային ուղեցույց՝ նպատակ ունենալով ներկայացնել հայ տպագիր գրքի պատմական ուղին՝ սկսած 1512 թ․ Վենետիկում Հակոբ Մեղապարտի կողմից հայերեն առաջին տպագրություններից մինչև XX դարի կեսերի հրատարակչական հարուստ գործունեությունը։ Աշխատության մեջ առանձնացվում են հայ գրատպության կարևոր կենտրոնները՝ Վենետիկ, Կոստանդնուպոլիս, Ամստերդամ, Հռոմ, Նոր Ջուղա, Մադրաս և այլ վայրեր, որտեղ ձևավորվել և զարգացել է հայկական տպագրական մշակույթը՝ հաճախ սփյուռքի պայմաններում։ Ուղեցույցը ներկայացնում է ցուցադրված գրքերի նկարագրությունները, դրանց տպագրության տարեթվերը, բովանդակային առանձնահատկությունները և պատմամշակութային նշանակությունը՝ ընդգծելով դրանց դերը հայ մշակույթի պահպանման և տարածման գործում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հնատիպ գրքերին՝ կրոնական, պատմական, լեզվաբանական և գրական բնույթի հրատարակություններին, որոնք արտացոլում են հայ մտավոր կյանքի զարգացման տարբեր փուլերը։ Միաժամանակ ընդգծվում է, որ հայ տպագիր գիրքը ոչ միայն գիտական և մշակութային արժեք ունի, այլև ազգային ինքնության պահպանման կարևոր գործոն է եղել առանց պետականության երկարատև ժամանակաշրջաններում։ Ընդհանուր առմամբ, ուղեցույցը ներկայացնում է «Հայ տպագիր գրքի ցուցահանդեսը (1512–1962)» որպես հայ գրատպության պատմության համապարփակ հանրահռչակման փորձ, որը միավորում է հինգ դարի մշակութային ժառանգությունը մեկ ցուցադրական համակարգում։