Պատրաստի նյութեր

Աշխատությունը նվիրված է հայոց հարսանեկան ծեսի կառուցվածքային և խորհրդանշական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ կենտրոնանալով ծիսակարգում պահպանվող ինվարիանտների և ժամանակի ընթացքում տեղի ունեցող փոխակերպումների վրա։ Հետազոտության շրջանակում հարսանիքը դիտարկվում է որպես բազմաշերտ մշակութային համակարգ, որտեղ միավորվում են ծիսական գործողությունները, բանավոր խոսքը, երաժշտությունը, պարերը, խորհրդանիշները, արգելքներն ու սովորույթները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն տարրերին, որոնք տարբեր ժամանակաշրջաններում և տարածաշրջաններում պահպանել են իրենց հիմնական գործառույթը կամ իմաստային հիմքը՝ միաժամանակ ենթարկվելով ձևական փոփոխությունների։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է հարսանեկան ծեսի փուլերի վերլուծությունը՝ նախահարսանեկան արարողություններից մինչև հարսանիքի հիմնական գործողություններն ու հետհարսանեկան սովորույթները։ Ծիսական տարբեր տարրերի համեմատության միջոցով բացահայտվում են դրանց խորհրդանշական նշանակությունները, սոցիալական գործառույթները և կապը ընտանիքի, ազգակցական հարաբերությունների ու համայնքային կյանքի հետ։ Փոխակերպումների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես են հասարակական փոփոխությունները, քաղաքային մշակույթը, ժամանակակից կենսակերպը և նոր արժեքային համակարգերը ազդել ավանդական հարսանեկան ծեսի վրա։ Միևնույն ժամանակ, պահպանվող ինվարիանտների ուսումնասիրությունը բացահայտում է այն մշակութային հիմքը, որի շնորհիվ հարսանիքը շարունակում է պահպանել իր ինքնատիպ ազգային առանձնահատկությունները։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել ազգագրագետներին, բանագետներին, մշակութաբաններին, պատմաբաններին և հայ ավանդական մշակույթի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետներին՝ հնարավորություն տալով ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու հայոց հարսանեկան ծեսի կայուն և փոփոխվող բաղադրիչների մասին։

Աշխատությունը նվիրված է կենսապոլիմերների կոնֆորմացիոն անցումների ուսումնասիրությանը՝ դրանց տարածական և ժամանակային մասշտաբների տեսանկյունից։ Հետազոտության կենտրոնում կենսապոլիմերների կառուցվածքային վիճակների փոփոխությունն է, որը կարող է պայմանավորված լինել արտաքին միջավայրի, ջերմաստիճանի, լուծույթի հատկությունների, փոխազդեցությունների և այլ ֆիզիկաքիմիական գործոնների ազդեցությամբ։ Ուսումնասիրության շրջանակում քննարկվում են այն մեխանիզմները, որոնց միջոցով կենսապոլիմերային համակարգերը անցնում են տարբեր կոնֆորմացիոն վիճակների, ինչպես նաև այդ գործընթացների արագությունը, կառուցվածքային փոփոխությունների բնույթը և դրանց փոխկապակցվածությունը։ Տարածական մասշտաբների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել մոլեկուլային կառուցվածքի տարբեր մակարդակներում տեղի ունեցող փոփոխությունները՝ առանձին հատվածների շարժումներից մինչև ամբողջական մակրոմոլեկուլային կառուցվածքի վերակազմավորում։ Ժամանակային մասշտաբների ուսումնասիրությունը, իր հերթին, անդրադառնում է արագ և դանդաղ դինամիկ գործընթացներին ու դրանցում առկա միջանկյալ վիճակներին։ Աշխատանքում կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել կենսապոլիմերների կառուցվածքային դինամիկայի և ֆունկցիոնալ հատկությունների կապի ուսումնասիրությունը, քանի որ կոնֆորմացիոն փոփոխությունները հաճախ անմիջականորեն կապված են կենսաբանական ակտիվության և մոլեկուլային փոխազդեցությունների հետ։ Հետազոտությունը միավորում է կենսաֆիզիկական, ֆիզիկաքիմիական և մոլեկուլային մոտեցումներ՝ հնարավորություն տալով ավելի խորությամբ հասկանալու բարդ մակրոմոլեկուլային համակարգերի դինամիկ վարքը։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել կենսաֆիզիկայի, կենսաքիմիայի, մոլեկուլային կենսաբանության և ֆիզիկական քիմիայի մասնագետներին, ինչպես նաև կենսապոլիմերների կառուցվածքադինամիկ գործընթացներն ուսումնասիրող հետազոտողներին ու ուսանողներին։

Աշխատությունը նվիրված է Սիրիայի ճգնաժամի ազդեցության ուսումնասիրությանը Մերձավոր Արևելքում քրդական հարցի զարգացման և դրա կարգավորման հնարավորությունների վրա։ Հետազոտության շրջանակում քրդական հարցը դիտարկվում է որպես տարածաշրջանային և միջազգային քաղաքականության բազմաշերտ խնդիր, որի վրա միաժամանակ ազդում են պետական շահերը, էթնոքաղաքական գործընթացները, անվտանգության մարտահրավերները և տարբեր ուժային կենտրոնների փոխհարաբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Սիրիայի ներքաղաքական ճգնաժամի ընթացքում քրդաբնակ տարածքներում տեղի ունեցած քաղաքական և հասարակական փոփոխություններին, քրդական ուժերի դիրքերի ամրապնդմանը և նրանց ձգտումներին՝ ձևավորելու ավելի ինքնուրույն կառավարման մեխանիզմներ։ Ուսումնասիրությունը ներկայացնում է նաև Սիրիայի ճգնաժամի ազդեցությունը Իրաքի, Թուրքիայի և Իրանի հետ կապված քրդական հարցի դրսևորումների վրա՝ ցույց տալով, թե ինչպես են մեկ երկրում տեղի ունեցող իրադարձությունները վերածվում ամբողջ տարածաշրջանին առնչվող անվտանգության և քաղաքականության խնդրի։ Աշխատանքում կարևոր տեղ է զբաղեցնում արտաքին դերակատարների քաղաքականության վերլուծությունը, մասնավորապես՝ տարածաշրջանային և միջազգային ուժերի շահերի բախումը, համագործակցության ձևերը և դրանց ազդեցությունը քրդական կազմակերպությունների ու քաղաքական գործընթացների վրա։ Հետազոտությունը անդրադառնում է նաև տարածքային ամբողջականության, ինքնավարության, քաղաքական ներկայացվածության և անվտանգության փոխհարաբերություններին՝ փորձելով գնահատել քրդական հարցի հետագա զարգացման հնարավոր ուղղությունները։ Սիրիական ճգնաժամը ներկայացվում է ոչ միայն որպես քրդական հարցի սրման գործոն, այլև որպես նոր քաղաքական հնարավորություններ ստեղծող միջավայր, որտեղ փոխվում են ուժերի հարաբերակցությունը, բանակցային դիրքերը և տարածաշրջանային քաղաքական օրակարգը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել քաղաքագետներին, միջազգային հարաբերությունների մասնագետներին, պատմաբաններին, տարածաշրջանային ուսումնասիրությունների ոլորտի հետազոտողներին և Մերձավոր Արևելքի ժամանակակից քաղաքական գործընթացներով հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Աշխատությունը նվիրված է Միր Մալասի տարածքում պահպանված ժայռապատկերների ուսումնասիրությանը՝ դրանց հնագիտական, պատմամշակութային և գեղարվեստական նշանակության տեսանկյունից։ Հետազոտության շրջանակում ուշադրություն է դարձվում ժայռապատկերների տեղադրությանը, տարածական բաշխմանը, պատկերագրական առանձնահատկություններին և կատարման եղանակներին, ինչպես նաև դրանց ստեղծման հնարավոր ժամանակագրական ու մշակութային միջավայրին։ Ժայռերի մակերեսին պահպանված կենդանիների, մարդկանց, որսորդական տեսարանների, խորհրդանշական պատկերների և այլ նշանների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու հնագույն բնակչության կենսակերպի, զբաղմունքների, աշխարհընկալման և հոգևոր պատկերացումների մասին։ Աշխատանքում կարևոր տեղ է զբաղեցնում պատկերների համեմատական վերլուծությունը՝ դրանք դիտարկելով տարածաշրջանի այլ հնագիտական հուշարձանների և ժայռապատկերային համալիրների համատեքստում։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում նաև ժայռապատկերների պահպանվածության վիճակին, բնական և մարդածին ազդեցություններին ու դրանց փաստագրման և պահպանության խնդիրներին։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է ոչ միայն առանձին հնագիտական համալիրի ճանաչման, այլև Հայաստանի հնագույն մշակույթի, արվեստի և խորհրդանշական մտածողության զարգացման վերաբերյալ գիտելիքների ընդլայնման տեսանկյունից։ Նյութը կարող է հետաքրքրել հնագետներին, պատմաբաններին, արվեստաբաններին, մշակութաբաններին, ուսանողներին և Հայաստանի նախապատմական մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Աշխատությունը նվիրված է կարճաչափ մակարոնեղենի արտադրության տեխնոլոգիայի կատարելագործմանը՝ նոր բաղադրագրերի մշակման և չորացման օպտիմալ ռեժիմների ընտրության միջոցով։ Ուսումնասիրության հիմնական նպատակն է բացահայտել այն տեխնոլոգիական և բաղադրական գործոնները, որոնք կարող են նպաստել մակարոնեղենի որակական ցուցանիշների, արտադրական արդյունավետության և պահպանման կայունության բարելավմանը։ Աշխատանքում ուշադրություն է դարձվում հումքի ընտրությանը և դրա հատկություններին, բաղադրիչների հարաբերակցությանը, խմորի ձևավորման ու մշակման գործընթացներին, ինչպես նաև կարճաչափ արտադրատեսակների ձևավորման առանձնահատկություններին։ Առանձին կարևորություն ունի չորացման գործընթացի ուսումնասիրությունը, քանի որ ջերմաստիճանի, խոնավության, օդի շարժի և գործընթացի տևողության ճիշտ համադրությունը կարող է էապես ազդել պատրաստի արտադրանքի կառուցվածքի, խոնավության պարունակության, ամրության, եփման հատկությունների և արտաքին տեսքի վրա։ Նոր բաղադրագրերի կիրառումը դիտարկվում է նաև արտադրանքի սննդային և տեխնոլոգիական արժեքի բարձրացման տեսանկյունից՝ հաշվի առնելով բաղադրիչների փոխազդեցությունը և դրանց ազդեցությունը պատրաստի արտադրանքի հատկությունների վրա։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարող են գնահատվել մակարոնեղենի ֆիզիկաքիմիական, օրգանոլեպտիկ և տեխնոլոգիական ցուցանիշները, ինչը հնարավորություն է տալիս համեմատել տարբեր բաղադրագրեր և չորացման պայմաններ ու առանձնացնել առավել արդյունավետ համակցությունները։ Աշխատանքը համադրում է սննդի քիմիայի, սննդային տեխնոլոգիայի և արտադրական գործընթացների կառավարման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով ձևավորել ավելի արդյունավետ և վերահսկելի արտադրական տեխնոլոգիա։ Ստացված արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ մակարոնեղենի արտադրության ձեռնարկությունների համար՝ նպաստելով արտադրանքի որակի կայունացմանը, տեխնոլոգիական կորուստների նվազեցմանը և նոր տեսականու ստեղծմանը։

Աշխատությունը նվիրված է Լևոն Շանթի գեղարվեստական արձակի համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ուշադրության կենտրոնում ունենալով նրա արձակ ստեղծագործությունների գաղափարական, գեղարվեստական և ոճական առանձնահատկությունները։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են հեղինակի արձակ մտածողության ձևավորման ու զարգացման հիմնական փուլերը, ստեղծագործությունների թեմատիկ բազմազանությունը, կերպարների կառուցման սկզբունքները և մարդկային ներաշխարհի պատկերման եղանակները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հոգեբանական վերլուծությանը, քանի որ հերոսների ներքին ապրումները, հակասությունները, բարոյական ընտրությունները և հոգեբանական փոփոխությունները կարևոր դեր են կատարում հեղինակի գեղարվեստական աշխարհի ձևավորման մեջ։ Ուսումնասիրության մեջ կարող են ընդգրկվել նաև սիրո, ընտանիքի, անհատի և հասարակության հարաբերության, բարոյական պատասխանատվության, մարդկային ձգտումների ու ներքին ազատության խնդիրները, որոնք արձակում ստանում են տարբեր գեղարվեստական դրսևորումներ։ Կարևորվում է նաև բնության, միջավայրի և ժամանակաշրջանի պատկերումը, քանի որ դրանք ոչ միայն լրացնում են պատմողական միջավայրը, այլև հաճախ կապված են կերպարների հոգեբանական վիճակների և ստեղծագործությունների գաղափարական ենթատեքստի հետ։ Աշխատությունը անդրադառնում է Շանթի լեզվական և ոճական առանձնահատկություններին՝ նրա պատկերավոր խոսքին, նկարագրական միջոցներին, երկխոսությունների կառուցմանը և պատմողական եղանակներին։ Արձակը ներկայացվում է հայ գրականության զարգացման ընդհանուր համատեքստում՝ ընդգծելով հեղինակի տեղն ու նշանակությունը հայ նոր գրականության մեջ և նրա ստեղծագործական ինքնատիպությունը։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել Շանթի ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների, գրականագետների, ուսանողների և հայ գրականության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների համար՝ հնարավորություն տալով առավել ամբողջական պատկերացում կազմելու նրա արձակի գեղարվեստական կառուցվածքի, թեմատիկ հենքի և հոգեբանական խորության մասին։

Աշխատությունը նվիրված է հայերենի ուսուցման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը այն ուսումնական խմբերում, որտեղ ընդգրկված են տարբեր մայրենի լեզուներ և լեզվամշակութային միջավայրեր ունեցող ուսանողներ։ Հետազոտության հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացած է բազմալեզու խմբերում հայերենի արդյունավետ դասավանդման կազմակերպման, ուսանողների լեզվական տարբեր մակարդակների հաշվառման և նրանց անհատական կրթական կարիքներին համապատասխան մեթոդների ընտրության վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարևորվում են լեզվական միջավայրի, սովորողների նախնական գիտելիքների, մայրենի լեզվի ազդեցության և միջմշակութային տարբերությունների դերը հայերենի յուրացման գործընթացում։ Աշխատությունը դիտարկում է նաև այն դժվարությունները, որոնց կարող են հանդիպել այլալեզու ուսանողները հայերենի հնչյունական համակարգը, բառապաշարը, քերականական կառուցվածքները, շարահյուսական հարաբերությունները և խոսքային հմտությունները յուրացնելիս։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում դասավանդման հաղորդակցական և գործնական մոտեցումներին, որոնք հնարավորություն են տալիս լեզուն սովորեցնել ոչ միայն որպես կանոնների և տեսական գիտելիքների ամբողջություն, այլև որպես իրական հաղորդակցության միջոց։ Կարևորվում է նաև ուսուցման գործընթացում տարբերակված մոտեցման կիրառումը, որի միջոցով հնարավոր է համատեղ աշխատել տարբեր պատրաստվածություն ունեցող ուսանողների հետ՝ պահպանելով նրանց ներգրավվածությունն ու առաջընթացի հնարավորությունը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայերենի՝ որպես օտար կամ երկրորդ լեզվի դասավանդմամբ զբաղվող մասնագետների, բուհերի դասախոսների, մեթոդիստների և լեզվական կրթության կազմակերպիչների համար։ Այն հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու բազմալեզու լսարաններում հայերենի ուսուցման կազմակերպչական և մեթոդական խնդիրների մասին և ընդգծում է սովորողակենտրոն, ճկուն ու հաղորդակցական ուսուցման նշանակությունը։

Աշխատությունը նվիրված է մեծ կանթեղախոտի և անանուխային կատվադաղձի մշակման ու կենսատեխնոլոգիական առանձնահատկությունների ուսումնասիրմանը բացօթյա հիդրոպոնիկ համակարգերում։ Հետազոտության առանցքում բույսերի աճի, զարգացման և կենսաբանական ակտիվության վրա հիդրոպոնիկ միջավայրի ազդեցության գնահատումն է՝ հաշվի առնելով ջրային և սննդային ռեժիմները, արտաքին միջավայրի պայմանները, բույսերի ֆիզիոլոգիական առանձնահատկությունները և մշակման տեխնոլոգիական գործոնները։ Աշխատությունը կարող է կարևոր նշանակություն ունենալ այն տեսանկյունից, որ առանց հողի մշակության համակարգերը հնարավորություն են տալիս ավելի վերահսկելի պայմաններում կառավարել բույսերի սնուցումը և աճի գործընթացները՝ միաժամանակ արդյունավետ օգտագործելով ջրային ու տարածքային ռեսուրսները։ Մեծ կանթեղախոտի և անանուխային կատվադաղձի ուսումնասիրությունը ներառում է դրանց կենսաբանական առանձնահատկությունների, աճի դինամիկայի, բերքատվության և արժեքավոր կենսաբանական միացությունների կուտակման հետ կապված հարցեր։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բույսերի հարմարվողականությանը բացօթյա հիդրոպոնիկ պայմաններին, արտաքին գործոնների նկատմամբ արձագանքին և այն տեխնոլոգիական մոտեցումներին, որոնք կարող են նպաստել կայուն ու արդյունավետ արտադրությանը։ Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են կիրառական հետաքրքրություն ներկայացնել բուսական հումքի ստացման, դեղաբույսերի և բուրավետ բույսերի արտադրության, ինչպես նաև ժամանակակից ռեսուրսախնայող գյուղատնտեսական տեխնոլոգիաների զարգացման համար։ Աշխատանքը միավորում է բուսաբանության, բույսերի ֆիզիոլոգիայի, կենսատեխնոլոգիայի և հիդրոպոնիկ մշակության գիտական մոտեցումները՝ ներկայացնելով բույսերի աճեցման այլընտրանքային տեխնոլոգիաների հնարավորություններն ու գործնական նշանակությունը։

Այս աշխատությունը նվիրված է Անդրեյ Բելիի «Պետերբուրգ» վեպի կառուցվածքային և իմաստային կազմակերպման խորքային ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն հարցն է, թե ինչպես են վեպի տարբեր բաղադրիչները՝ սյուժեն, կերպարները, խորհրդանիշները, տարածությունը, ժամանակը, լեզվական արտահայտչամիջոցները և կոմպոզիցիոն կառուցվածքը, միավորվում մեկ ամբողջական գեղարվեստական համակարգի մեջ։ Ուսումնասիրության ընթացքում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն սկզբունքներին, որոնց միջոցով ստեղծվում է ստեղծագործության բարդ ու բազմաշերտ աշխարհը։ Վեպը դիտարկվում է ոչ միայն որպես պատմողական ստեղծագործություն, այլև որպես նշանների, խորհրդանշական պատկերների և իմաստային հակադրությունների համակարգ, որտեղ յուրաքանչյուր դետալ կարող է ունենալ միաժամանակ մի քանի գործառույթ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում կոմպոզիցիայի ուսումնասիրությունը․ ցույց է տրվում, թե ինչպես են իրադարձությունների դասավորությունը, կրկնվող մոտիվները, զուգահեռ կառուցվածքները և տարբեր սյուժետային գծերի փոխկապակցվածությունը ձևավորում ստեղծագործության ընդհանուր տրամաբանությունը։ Հատուկ նշանակություն ունի նաև կերպարների վերլուծությունը, քանի որ նրանց հարաբերությունները հաճախ արտահայտում են ավելի լայն գաղափարական և փիլիսոփայական հակադրություններ։ Հետազոտության տեսանկյունից էական են հատկապես քաղաքային տարածության, Պետերբուրգի կերպարի և նրա խորհրդանշական նշանակության հարցերը․ քաղաքը ներկայացվում է ոչ միայն որպես գործողությունների վայր, այլև որպես ինքնուրույն իմաստային ու գեղարվեստական միավոր, որը ներգործում է հերոսների հոգեբանական վիճակի և ամբողջ պատմողական կառուցվածքի վրա։ Աշխատությունը նաև հնարավորություն է տալիս հասկանալու մոդեռնիստական գեղագիտության առանձնահատկությունները, քանի որ ստեղծագործության կառուցվածքում կարևոր դեր են խաղում իրականության և պատրանքի սահմանների խախտումը, բազմիմաստ խորհրդանիշները, ներքին հոգեբանական գործընթացների արտացոլումը և տարբեր մշակութային ու փիլիսոփայական շերտերի միավորումը։ Արդյունքում ուսումնասիրությունը ներկայացնում է վեպի կառուցվածքը որպես փոխկապակցված համակարգ, որտեղ ձևն ու բովանդակությունը մշտապես փոխազդում են միմյանց հետ, իսկ սյուժետային, լեզվական և խորհրդանշական տարրերը միասին ձևավորում են ստեղծագործության ընդհանուր իմաստային տարածքը։

Աշխատությունը նվիրված է 1991-2005 թվականներին Իրանի և Ադրբեջանի միջև ձևավորված ու զարգացած միջպետական քաղաքական և տնտեսական հարաբերությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության ժամանակաշրջանը առանձնահատուկ նշանակություն ունի, քանի որ այն սկսվում է Խորհրդային Միության փլուզումից և Ադրբեջանի անկախության վերականգնումից հետո նոր միջպետական հարաբերությունների հաստատմամբ և ավարտվում է երկու երկրների միջև հարաբերությունների հարաբերական կարգավորման փուլում։ Իրանը Ադրբեջանի անկախությունը ճանաչել է 1991 թվականի դեկտեմբերի 25-ին, իսկ դիվանագիտական հարաբերությունները պաշտոնապես հաստատվել են 1992 թվականի մարտի 12-ին։ Աշխատանքի կարևոր ուղղություններից մեկը երկկողմ քաղաքական հարաբերությունների ձևավորման նախադրյալների ուսումնասիրությունն է։ Երկու պետությունների միջև գոյություն ունեին պատմական, մշակութային, կրոնական և աշխարհագրական կապեր, սակայն անկախ Ադրբեջանի ի հայտ գալը միաժամանակ ստեղծեց Իրանի համար նոր աշխարհաքաղաքական և ներքին անվտանգության խնդիրներ։ Իրանական կողմի համար զգայուն հարց էր Ադրբեջանի ազգային ինքնության և քաղաքական գաղափարների հնարավոր ազդեցությունը Իրանի հյուսիսարևմտյան շրջանների ադրբեջանախոս բնակչության վրա։ Միևնույն ժամանակ Ադրբեջանի իշխանությունները մտահոգված էին Իրանի քաղաքական ազդեցությամբ և նրա հարաբերություններով Հայաստանի հետ։ Այս հանգամանքները սկզբնական շրջանում սահմանափակեցին երկկողմ հարաբերությունների արագ խորացումը։ Հետազոտության մեջ կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել Ղարաբաղյան հակամարտության ազդեցության վերլուծությունը։ Թեև Իրանը հանդես էր գալիս տարածաշրջանային կայունության և տարածքային ամբողջականության պահպանման օգտին և տարբեր փուլերում փորձել էր միջնորդական դեր ստանձնել, նրա հարաբերությունները Հայաստանի հետ և հակամարտության որոշ փուլերում Երևանի նկատմամբ ցուցաբերած աջակցությունը Բաքվում ընկալվում էին որպես լուրջ խոչընդոտ։ Իրանը 1992 և 2000 թվականներին փորձել է նպաստել հակամարտության կարգավորմանը, սակայն այդ միջնորդական նախաձեռնությունները վերջնական արդյունքի չեն հանգեցրել։ Քաղաքական հարաբերությունների վրա էապես ազդել են նաև երկու երկրների արտաքին քաղաքական կողմնորոշումների տարբերությունները։ Ադրբեջանը անկախության առաջին տարիներին ձգտում էր ընդլայնել կապերը Թուրքիայի, ԱՄՆ-ի և եվրոպական պետությունների հետ, մինչդեռ Իրանը փորձում էր պահպանել իր ազդեցությունն ու դիրքերը Հարավային Կովկասում և զգուշությամբ էր վերաբերվում տարածաշրջանում արևմտյան և թուրքական ազդեցության աճին։ Այս հակասությունները հատկապես արտահայտվեցին անվտանգության և ռազմավարական համագործակցության ոլորտներում։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի Կասպից ծովի իրավական կարգավիճակի և բնական պաշարների օգտագործման խնդիրը։ Կասպից ծովի հատակի բաժանման վերաբերյալ երկու երկրների դիրքորոշումները զգալիորեն տարբերվում էին, իսկ նավթային հանքավայրերի շահագործման և էներգետիկ նախագծերի շուրջ առաջացած տարաձայնությունները պարբերաբար սրում էին հարաբերությունները։ 2001 թվականին Կասպից ծովում նավթային հետախուզական աշխատանքների հետ կապված միջադեպը ցույց տվեց, որ տնտեսական շահերի և տարածքային վեճերի համադրությունը կարող էր վերածվել լուրջ անվտանգության խնդրի։ Աշխատանքի տնտեսական բաղադրիչը կարող է ընդգրկել երկկողմ առևտրի, ներդրումների, տրանսպորտային հաղորդակցության, էներգետիկ համագործակցության և սահմանամերձ տնտեսական կապերի զարգացումը։ Անկախության առաջին տարիներին Ադրբեջանի տնտեսությունը ծանր ճգնաժամ էր ապրում, իսկ արտաքին շուկաների հասանելիությունը սահմանափակ էր, ինչի պայմաններում հարևան Իրանի հետ առևտրատնտեսական կապերի զարգացումը կարևոր նշանակություն ուներ։ Իրանական շուկան և ներդրողները հետաքրքրված էին նորանկախ Ադրբեջանի տնտեսությամբ, իսկ ցամաքային հարևանությունը նպաստում էր փոխադարձ առևտրի կազմակերպմանը։ Սակայն տնտեսական հարաբերությունների զարգացումը հավասարաչափ և շարունակական չի եղել։ Տվյալների համաձայն՝ 1995 թվականին Իրանի բաժինը Ադրբեջանի ընդհանուր արտաքին առևտրաշրջանառության մեջ կազմել է մոտ 20,2%, մինչդեռ 2000 թվականին այն նվազել է մինչև 2,2%, իսկ 2005 թվականին կազմել է մոտ 2,8%։ Այս փոփոխությունները ցույց են տալիս, որ երկու երկրների տնտեսական փոխկապակցվածությունը ժամանակի ընթացքում զգալիորեն փոփոխվել է և կախված է եղել ինչպես քաղաքական հարաբերությունների վիճակից, այնպես էլ Ադրբեջանի արտաքին տնտեսական կապերի ընդլայնումից։ Էներգետիկ համագործակցությունը հետազոտության առանձնահատուկ թեմաներից է։ Ադրբեջանի նավթային պաշարների նկատմամբ միջազգային հետաքրքրության աճը փոխեց տարածաշրջանի աշխարհաքաղաքական նշանակությունը։ Իրանը ցանկանում էր ներգրավվել տարածաշրջանային էներգետիկ նախագծերում և իր տարածքը օգտագործել նավթի և գազի տարանցման համար, մինչդեռ Ադրբեջանը զարգացնում էր այլընտրանքային ուղիներ՝ հատկապես Թուրքիայի և արևմտյան շուկաների ուղղությամբ։ Բաքու-Թբիլիսի-Ջեյհան նավթամուղի նախագծում Իրանի չներգրավվելը խորացրեց տնտեսական և աշխարհաքաղաքական մրցակցության բաղադրիչը։ Տրանսպորտային և հաղորդակցական համագործակցությունը, ընդհակառակը, կարող էր ծառայել որպես հարաբերությունների կայունացման գործոն։ Երկու երկրների ընդհանուր սահմանը, Նախիջևանի առանձնահատուկ աշխարհագրական դիրքը և Իրանի տարածքով հաղորդակցության հնարավորությունները տնտեսական կապերի զարգացման համար կարևոր նշանակություն ունեին։ Այդ պատճառով երկկողմ հարաբերություններում տնտեսական շահերը հաճախ հանդես էին գալիս որպես քաղաքական լարվածությունը մեղմելու գործոն։ Հետազոտության կարևոր խնդիրներից է նաև 1990-ականների վերջից հարաբերությունների աստիճանական բարելավման գործընթացի ուսումնասիրությունը։ Բարձր մակարդակի փոխայցելությունները և քաղաքական երկխոսության ակտիվացումը վկայում էին այն մասին, որ երկու կողմերն էլ փորձում էին խուսափել հարաբերությունների ամբողջական վատթարացումից։ Ադրբեջանի նախագահ Հեյդար Ալիևի այցերը Իրան և իրանական բարձրաստիճան պաշտոնյաների շփումները Բաքվի հետ նպաստեցին երկխոսության պահպանմանը։ 2001 թվականի Կասպիցյան ճգնաժամից հետո ևս կողմերը ձգտեցին վերականգնել հարաբերությունների կայունությունը։ Հեյդար Ալիևի 2002 թվականի այցը Իրան այդ գործընթացի կարևոր փուլերից էր։ Հետագա հարաբերությունների բարելավմանը նպաստեց նաև 2004 թվականին Իրանի նախագահ Մոհամմադ Խաթամիի այցը Ադրբեջան։ Այցի ընթացքում կողմերը կարողացան առաջընթաց արձանագրել մի շարք երկկողմ հարցերում, թեև Կասպից ծովի իրավական կարգավիճակի խնդիրը մնաց չլուծված։ 2004-2005 թվականները կարելի է դիտարկել հարաբերությունների հարաբերական մերձեցման կարևոր փուլ։ 2004 թվականին բացվեց Ադրբեջանի գլխավոր հյուպատոսությունը Թավրիզում, իսկ 2005 թվականի հունվարին Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը պաշտոնական այց կատարեց Իրան։ Այդ ժամանակահատվածում կողմերը փորձում էին ընդլայնել տնտեսական համագործակցությունը և նվազեցնել քաղաքական տարաձայնությունների ազդեցությունը երկկողմ կապերի վրա։ Միաժամանակ հարաբերություններում պահպանվում էին հիմնարար հակասություններ։ Դրանց թվում էին Կասպից ծովի բաժանման հարցը, Ադրբեջանի կապերը ԱՄՆ-ի և ՆԱՏՕ-ի հետ, Իսրայելի հետ Բաքվի համագործակցությունը, Ղարաբաղյան հակամարտության վերաբերյալ կողմերի տարբեր դիրքորոշումները և Իրանի ներքին ադրբեջանական բնակչության խնդիրը։ Այդ գործոնների պատճառով հարաբերությունների բարելավումը լիարժեք ռազմավարական դաշինքի չվերածվեց և հիմնականում պահպանվեց զգուշավոր փոխգործակցության շրջանակում։ Հետազոտության կարևոր արդյունք կարող է լինել այն եզրահանգումը, որ 1991-2005 թվականներին իրանա-ադրբեջանական հարաբերությունները զարգացել են համագործակցության և հակասությունների զուգահեռ ազդեցության ներքո։ Տնտեսական շահերը, ընդհանուր սահմանը, մշակութային և կրոնական կապերը նպաստել են երկխոսության պահպանմանը, մինչդեռ աշխարհաքաղաքական մրցակցությունը, էներգետիկ շահերը, Ղարաբաղյան հակամարտությունը, Կասպից ծովի իրավական կարգավիճակը և արտաքին քաղաքական կողմնորոշումների տարբերությունները պարբերաբար սահմանափակել են հարաբերությունների խորացումը։ Այսպիսով, ուսումնասիրությունը կարևոր է ոչ միայն երկու պետությունների երկկողմ հարաբերությունների պատմությունը հասկանալու, այլև 1990-ականների և 2000-ականների սկզբի Հարավային Կովկասի աշխարհաքաղաքական վերափոխումները, տարածաշրջանային անվտանգության համակարգը և տնտեսական շահերի ու արտաքին քաղաքականության փոխազդեցությունը գնահատելու համար։

Աշխատանքը նվիրված է գրական ժանրերի փոխազդեցության և հատկապես էպիկական ժանրերի տարրերի դրամատիկական ժանրերի մեջ անցման ու վերափոխման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում գրական ժանրերի փոխառության, փոխակերպման և փոխներթափանցման գործընթացն է, որի ընթացքում մի ժանրին բնորոշ կառուցվածքային, թեմատիկ, կերպարային և արտահայտչական առանձնահատկությունները տեղափոխվում են մեկ այլ ժանրային համակարգ և ստանում նոր գեղարվեստական գործառույթ։ Էպիկական և դրամատիկական գրականության միջև կապը հատկապես կարևոր է, քանի որ երկուսն էլ կարող են ներկայացնել լայնածավալ պատմություններ, բախումներ, կերպարների հարաբերություններ և հասարակական խնդիրներ, սակայն դրանք իրականացնում են տարբեր գեղարվեստական միջոցներով։ Էպիկական ստեղծագործության հիմնական առանձնահատկությունը պատմողականությունն է․ իրադարձությունները ներկայացվում են պատմողի կամ հեղինակային խոսքի միջոցով, մինչդեռ դրամատիկական ստեղծագործության մեջ գործողությունը հիմնականում բացահայտվում է կերպարների խոսքի, երկխոսության, մենախոսության և բեմական գործողության միջոցով։ Այդ տարբերության պայմաններում էպիկական նյութի դրամատիկական վերափոխումը պահանջում է ոչ միայն թեմայի կամ սյուժեի տեղափոխում, այլև ամբողջական կառուցվածքային վերակազմավորում։ Աշխատանքում կարող է ուսումնասիրվել էպիկական ժանրերի սյուժեների դրամատիզացման գործընթացը։ Էպիկական պատումի լայն ժամանակային և տարածական ընդգրկումը դրամատիկական ստեղծագործության մեջ հաճախ ենթարկվում է խտացման․ բազմաթիվ իրադարձություններից ընտրվում են հիմնական հանգույցները, իսկ երկրորդական դրվագները կրճատվում կամ միավորվում են։ Այս գործընթացը փոխում է սկզբնական նյութի կառուցվածքը և ստեղծում գործողության ավելի կենտրոնացված համակարգ։ Կարևոր խնդիր է նաև պատմողի դերի փոփոխությունը։ Էպիկական ստեղծագործության մեջ պատմողը կարող է ներկայացնել կերպարների ներաշխարհը, մեկնաբանել իրադարձությունները, նկարագրել միջավայրը և ազատորեն անցնել տարբեր ժամանակային ու տարածական մակարդակների միջև։ Դրամատիկական ստեղծագործության մեջ այդ գործառույթների զգալի մասը պետք է փոխանցվի գործողությանը, երկխոսությանը, մենախոսությանը և բեմական նշումներին։ Հետևաբար էպիկական պատումի դրամատիզացման ժամանակ անհրաժեշտ է գտնել պատմողական տեղեկատվությունը գործողության վերածելու գեղարվեստական միջոցներ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է կերպարային համակարգի փոխակերպման ուսումնասիրությունը։ Էպիկական ստեղծագործության բազմաթիվ կերպարներ կարող են ունենալ մանրամասն կենսագրություններ, ներքին ապրումների նկարագրություններ և պատմողական գործառույթներ, մինչդեռ դրամատիկական ստեղծագործության մեջ կերպարը պետք է առավել անմիջականորեն բացահայտվի իր գործողությունների և խոսքի միջոցով։ Այդ պատճառով որոշ կերպարներ կարող են միավորվել, կրճատվել կամ ստանալ նոր գործառույթներ՝ դրամատիկական կոնֆլիկտի կառուցվածքին համապատասխան։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի կոնֆլիկտի խնդիրը։ Դրամատիկական ժանրի բնույթը պահանջում է գործողության և հակադրության ավելի ընդգծված կենտրոնացում։ Եթե էպիկական ստեղծագործության մեջ սյուժեն կարող է զարգանալ բազմաթիվ զուգահեռ գծերով, ապա դրամատիկական տարբերակում անհրաժեշտ է առանձնացնել հիմնական բախումը և դրա շուրջ կազմակերպել գործողությունների հաջորդականությունը։ Այդ պատճառով էպիկական նյութի փոխառությունը հաճախ ուղեկցվում է կոնֆլիկտի սրմամբ, գործողության արագացմամբ և պատճառահետևանքային կապերի ավելի խիտ կազմակերպմամբ։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև ժամանակի և տարածության փոխակերպմանը։ Էպիկական ժանրերում հեղինակն ազատորեն կարող է ընդգրկել երկար ժամանակաշրջաններ, բազմաթիվ վայրեր և պատմական իրադարձություններ, մինչդեռ դրամատիկական ստեղծագործության բեմական հնարավորությունները սահմանափակ են։ Հետևաբար դրամատիզացման ընթացքում լայն պատմական կամ առասպելական ժամանակը հաճախ վերածվում է սահմանափակ թվով տեսարանների, իսկ տարածական բազմազանությունը՝ մի քանի հիմնական բեմական միջավայրերի։ Այս փոփոխությունները կարող են ազդել նաև ստեղծագործության գաղափարական շեշտադրումների վրա։ Էպիկական նյութի դրամատիկական վերամշակումը հաճախ ենթադրում է ոչ միայն ձևի, այլև բովանդակության վերաիմաստավորում։ Նույն սյուժեն կամ կերպարը նոր ժանրում կարող է ստանալ այլ գաղափարական նշանակություն՝ պայմանավորված հեղինակի ժամանակաշրջանով, գեղագիտական սկզբունքներով և հասարակական խնդիրներով։ Այդ պատճառով ժանրային փոխառությունը պետք է դիտարկել ոչ թե որպես մեխանիկական վերարտադրություն, այլ որպես ստեղծագործական վերափոխման գործընթաց։ Կարևոր կարող է լինել նաև երկխոսության դերի ուսումնասիրությունը։ Էպիկական նյութի դրամատիզացման ժամանակ երկխոսությունը դառնում է ոչ միայն տեղեկատվություն փոխանցելու միջոց, այլև կերպարների հոգեբանական և գաղափարական բացահայտման հիմնական գործիք։ Երկխոսությունների միջոցով կառուցվում են հակադրությունները, զարգանում են հարաբերությունները և առաջ են մղվում սյուժետային գործողությունները։ Միաժամանակ փոխվում է լեզվական ոճը․ պատմողական նկարագրությունները կարող են փոխարինվել խոսքային գործողությամբ, իսկ հեղինակային մեկնաբանությունները՝ ենթատեքստային կամ կերպարային արտահայտություններով։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև դրամատիկական ստեղծագործության մեջ էպիկականության պահպանվող տարրերին։ Որոշ դեպքերում դրամատիկական երկը ամբողջությամբ չի հրաժարվում պատմողականությունից և կարող է օգտագործել պատմողի կերպար, պատմողական մենախոսություններ, արտաբեմային խոսք, ժամանակային լայն ընդգրկումներ կամ այլ էպիկական հնարքներ։ Այսպիսի երևույթները ցույց են տալիս, որ ժանրերի սահմանները բացարձակ չեն և գրական ստեղծագործության մեջ կարող են ձևավորվել խառը կամ սինթետիկ կառուցվածքներ։ Ժանրային փոխառության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս նաև բացահայտելու գրականության զարգացման դինամիկան։ Գրական ժանրերը պատմականորեն փոփոխվող համակարգեր են, և դրանց միջև փոխազդեցությունը հաճախ հանգեցնում է նոր ձևերի ու ժանրային տարատեսակների առաջացման։ Էպիկական և դրամատիկական սկզբունքների փոխներթափանցումը կարող է ընդլայնել ստեղծագործության արտահայտչական հնարավորությունները՝ միավորելով պատմողական լայնությունը և բեմական անմիջականությունը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը էպիկական նյութի դրամատիկական փոխառությունը դիտարկում է որպես բարդ գեղարվեստական գործընթաց, որի ընթացքում վերակազմավորվում են սյուժեն, կերպարային համակարգը, կոնֆլիկտը, ժամանակատարածական կազմակերպումը, խոսքը և հեղինակի ներկայության ձևերը։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է ժանրերի տեսության, գրական ստեղծագործության կառուցվածքի և տարբեր գրական ձևերի փոխազդեցության օրինաչափությունները հասկանալու համար և կարող է արժեքավոր լինել ինչպես տեսական գրականագիտության, այնպես էլ կոնկրետ դրամատիկական ստեղծագործությունների համեմատական վերլուծության համար։

Աշխատանքը նվիրված է պիրինի երրորդային կառուցվածքի de novo մոդելավորմանը և դրա փոխազդեցությունների դինամիկայի ուսումնասիրությանը ապոպտոզի հետ կապված սպիտակուցների հետ։ Հետազոտությունը գտնվում է կառուցվածքային կենսաինֆորմատիկայի և մոլեկուլային կենսաբանության այն ոլորտում, որտեղ համակարգչային մեթոդներով ուսումնասիրվում են սպիտակուցների տարածական կառուցվածքը, դրանց կայունությունը, կոնֆորմացիոն փոփոխությունները և այլ սպիտակուցների հետ փոխազդեցության առանձնահատկությունները։ Պիրինը մարդու իմունային համակարգի հետ կապված կարևոր սպիտակուց է, որի կառուցվածքային կազմակերպման և սպիտակուց-սպիտակուց փոխազդեցությունների ուսումնասիրությունը կարող է օգնել հասկանալու բջջային ազդանշանային գործընթացների և բորբոքային արձագանքների մոլեկուլային հիմքերը։ Աշխատանքի հիմնական խնդիրներից մեկը պիրինի երրորդային կառուցվածքի համակարգչային վերականգնումն է այն պայմաններում, երբ ամբողջական փորձարարական կառուցվածքային տվյալները կարող են սահմանափակ լինել։ De novo մոդելավորման մոտեցումը ենթադրում է սպիտակուցի տարածական կառուցվածքի կանխատեսում՝ հիմնվելով ամինաթթվային հաջորդականության, կառուցվածքային օրինաչափությունների և էներգետիկ չափանիշների վրա։ Այս գործընթացում գնահատվում են սպիտակուցային շղթայի հնարավոր կոնֆորմացիաները և ընտրվում են առավել հավանական տարածական կառուցվածքները։ Ստացված մոդելը կարող է հետագայում ենթարկվել կառուցվածքային և էներգետիկ վավերացման՝ դրա երկրաչափական և ֆիզիկաքիմիական իրատեսությունը գնահատելու համար։ Հետազոտության հաջորդ կարևոր ուղղությունը պիրինի և ապոպտոզի գործընթացներում ներգրավված սպիտակուցների փոխազդեցության ուսումնասիրությունն է։ Սպիտակուցների փոխազդեցությունը սովորաբար կախված է դրանց մակերևույթների տարածական համապատասխանությունից, լիցքավորված և հիդրոֆոբ հատվածների բաշխումից, ջրածնային կապերից և այլ ոչ կովալենտ փոխազդեցություններից։ Այդ պատճառով աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել այն հատվածները, որոնց միջոցով պիրինը ճանաչում և կապվում է գործընկեր սպիտակուցների հետ։ Հատուկ նշանակություն ունի ոչ միայն փոխազդեցության ստատիկ կառուցվածքը, այլև դրա դինամիկան։ Մոլեկուլային դինամիկայի մոդելավորումը հնարավորություն է տալիս հետևելու սպիտակուցների շարժումներին ժամանակի ընթացքում և գնահատելու, թե ինչպես են փոփոխվում դրանց կոնֆորմացիաները փոխազդեցության ընթացքում։ Այդպիսի մոտեցումը թույլ է տալիս ուսումնասիրել կապման կայունությունը, շարժունակությունը, կառուցվածքային տատանումները և փոխազդեցության մեջ ներգրավված ամինաթթվային մնացորդների վարքագիծը։ Հետազոտության մեջ կարող են կիրառվել նաև մոլեկուլային դոքինգի մեթոդներ՝ պիրինի և թիրախային սպիտակուցների հնարավոր կապման դիրքերը կանխատեսելու համար։ Դոքինգի արդյունքում ստացված մոդելների հետագա դինամիկ ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս տարբերակել առավել կայուն փոխազդեցությունները և պարզել, թե կապման ընթացքում որ կառուցվածքային փոփոխություններն են առավել նշանակալի։ Աշխատանքի կարևոր գիտական խնդիր է նաև պիրինի կառուցվածքի և նրա ֆունկցիոնալ հատկությունների փոխկապակցվածության ուսումնասիրությունը։ Սպիտակուցի նույնիսկ փոքր կոնֆորմացիոն փոփոխությունները կարող են ազդել փոխազդեցության մակերևույթների հասանելիության և այլ սպիտակուցների հետ կապվելու կարողության վրա։ Հետևաբար կառուցվածքային մոդելավորումը կարող է լրացուցիչ պատկերացում տալ այն մեխանիզմների մասին, որոնց միջոցով պիրինը մասնակցում է բջջային ազդանշանային գործընթացներին։ Հետազոտության արդյունքները կարող են օգտակար լինել նաև հիվանդությունների մոլեկուլային մեխանիզմների ուսումնասիրման համար, քանի որ պիրինի կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ խանգարումները կապված են մարդու իմունային համակարգի մի շարք պաթոլոգիական գործընթացների հետ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը համադրում է de novo սպիտակուցային մոդելավորումը, մոլեկուլային դոքինգը և մոլեկուլային դինամիկայի ուսումնասիրությունը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել պիրինի տարածական կառուցվածքի և ապոպտոզի հետ կապված սպիտակուցների հետ դրա փոխազդեցության առանձնահատկությունները։ Այդպիսի հետազոտությունը կարող է ընդլայնել պատկերացումները սպիտակուցների կառուցվածք-ֆունկցիա կապի, սպիտակուցային փոխազդեցությունների մոլեկուլային հիմքերի և բջջային կարգավորման գործընթացների վերաբերյալ։

Հրատարակությունը տեղեկատու-մատենագիտական բնույթի նյութ է, որը նվիրված է 1981 թվականի հունվար, փետրվար և մարտ ամիսներին համապատասխանող հիշարժան տարեթվերին, պատմական իրադարձություններին, նշանավոր անձանց ծննդյան կամ մահվան տարելիցներին և մշակութային նշանակություն ունեցող այլ ամսաթվերին։ Նման ժողովածուների հիմնական նպատակն է համակարգված ձևով ներկայացնել տվյալ ժամանակահատվածում նշվող կարևոր տարեթվերը՝ դրանք դարձնելով կրթական, գրադարանային, մշակութային և տեղեկատվական աշխատանքների կազմակերպման համար կիրառելի նյութ։ Հրատարակության կառուցվածքը, ըստ էության, հիմնված է օրացուցային սկզբունքի վրա․ յուրաքանչյուր ամիս դիտարկվում է որպես առանձին ժամանակային հատված, որի շրջանակում դասակարգվում են համապատասխան հիշարժան ամսաթվերը։ Նյութը կարող է ներառել Հայաստանի և հայ ժողովրդի պատմությանը, գրականությանը, արվեստին, գիտությանը, մշակույթին և հասարակական կյանքին վերաբերող տարելիցներ, ինչպես նաև համաշխարհային պատմության և մշակույթի նշանակալի իրադարձություններ։ Յուրաքանչյուր ամսաթվի հետ կապված տեղեկությունները հնարավորություն են տալիս ընթերցողին ոչ միայն հիշել տվյալ օրը, այլև պատկերացում կազմել դրա հիմքում ընկած պատմական կամ մշակութային իրադարձության մասին։ Հրատարակությունը հատկապես օգտակար կարող է լինել գրադարանավարների, ուսուցիչների, մշակույթի աշխատողների և կրթական միջոցառումներ կազմակերպողների համար, քանի որ հիշարժան տարեթվերը հաճախ օգտագործվում են ցուցահանդեսների, գրական երեկոների, թեմատիկ զրույցների, դասախոսությունների, ընթերցողների հետ հանդիպումների և այլ միջոցառումների թեմատիկ հիմք ստեղծելու նպատակով։ Նման տեղեկատուն հնարավորություն է տալիս նախապես պլանավորել միջոցառումները և դրանք կապել տարվա օրացուցային կարևոր ամսաթվերի հետ։ Մատենագիտական տեսանկյունից հրատարակությունը կարող է կարևոր լինել նաև որպես տվյալ ժամանակաշրջանի մշակութային հիշողության և տեղեկատվական քաղաքականության արտացոլում։ Ընտրված տարեթվերի և դրանց ներկայացման ձևի միջոցով հնարավոր է պատկերացում կազմել, թե որ պատմական, գրական, գիտական կամ հասարակական իրադարձություններն էին համարվում հիշարժան և ինչպիսի տեղ էին զբաղեցնում ժամանակի մշակութային-կրթական օրակարգում։ Հունվար, փետրվար և մարտ ամիսների ընդգրկումը հրատարակությունը դարձնում է տարվա առաջին եռամսյակի հիշարժան ամսաթվերի ամբողջական կողմնորոշիչ։ Այն կարող է օգտագործվել նաև գրադարանային ֆոնդերի թեմատիկ ներկայացման և համապատասխան գրականության ընտրության համար․ այսինքն՝ տվյալ ամսաթվի կամ նշանավոր անձի վերաբերյալ գրքերը, հոդվածները և այլ նյութերը կարող են առանձնացվել և ներկայացվել ընթերցողներին։ Ընդհանուր առմամբ, հրատարակությունը կարելի է դիտարկել որպես ժամանակագրական և մշակութային տեղեկատու, որի արժեքը պայմանավորված է հիշարժան ամսաթվերի համակարգված ներկայացմամբ և դրանց կիրառական նշանակությամբ։ Այն նպաստում է պատմական հիշողության պահպանմանը, մշակութային իրազեկվածության բարձրացմանը և կրթական ու գրադարանային աշխատանքների նպատակային կազմակերպմանը։

Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության տարածական պլանավորման համակարգի ուսումնասիրությանը, առկա հիմնախնդիրների բացահայտմանը և դրանց հաղթահարման հնարավոր ուղիների մշակմանը։ Հետազոտության հիմքում այն գաղափարն է, որ երկրի տարածքային զարգացումը պետք է իրականացվի ոչ թե առանձին բնակավայրերի և ոլորտների չհամակարգված զարգացման, այլ տնտեսական, սոցիալական, բնապահպանական, ենթակառուցվածքային և քաղաքաշինական գործոնների փոխկապակցված հաշվառման միջոցով։ ՀՀ օրենսդրությամբ տարածական պլանավորումը դիտարկվում է որպես այնպիսի գործընթաց, որի միջոցով սահմանվում են տարաբնակեցման համակարգերի, տարածքների համաչափ զարգացման և նպատակային օգտագործման հիմնական ուղղություններն ու պայմանները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է Հայաստանի տարածքային կառուցվածքի և զարգացման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը։ Երկրի լեռնային ռելիեֆը, բնակավայրերի անհավասար տարածական բաշխվածությունը, տնտեսական գործունեության բարձր կենտրոնացվածությունը, ենթակառուցվածքների տարածքային անհամաչափությունները և տարբեր համայնքների սոցիալ-տնտեսական զարգացման մակարդակների տարբերությունները բարդացնում են միասնական և հավասարակշռված տարածական քաղաքականության իրականացումը։ Այս պայմաններում տարածական պլանավորումը պետք է նպաստի բնակչության, տնտեսական գործունեության, արտադրական ներուժի և ենթակառուցվածքների առավել արդյունավետ տարածքային կազմակերպմանը։ Աշխատանքում կարող է ուսումնասիրվել տարածական պլանավորման փաստաթղթերի գործող համակարգը։ ՀՀ-ում այն ներառում է ազգային մակարդակի տարաբնակեցման և տարածքային կազմակերպման գլխավոր նախագծերը, մարզային և միկրոռեգիոնալ մակարդակների տարածքային հատակագծման նախագծերը, համայնքների գլխավոր հատակագծերը և քաղաքաշինական գոտիավորման նախագծերը։ Օրենսդրությունը նախատեսում է նաև պատմամշակութային և բնապահպանական տարածքների, ինչպես նաև լանդշաֆտային, ռեկրեացիոն, արտադրական, տրանսպորտային, ինժեներական և սոցիալական ենթակառուցվածքների տարածքային կազմակերպման նախագծեր։ Այդ համակարգի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու պլանավորման տարբեր մակարդակների փոխկապակցվածությունը և դրանց միջև գործառույթների բաշխման արդյունավետությունը։ Հետազոտության առանցքային խնդիրներից մեկը կարող է լինել տարածական պլանավորման փաստաթղթերի ոչ լիարժեքության կամ դրանց արդիականացման անհրաժեշտության ուսումնասիրությունը։ Համայնքի գլխավոր հատակագիծը ռազմավարական բնույթի փաստաթուղթ է, որը սահմանում է տարածական զարգացման հիմնական ուղղությունները, հողերի օգտագործման ռեժիմները, կառուցապատման պահանջները և զարգացման առաջնահերթ, միջնաժամկետ ու հեռանկարային փուլերը։ Հետևաբար այդ փաստաթղթերի առկայությունն ու արդիականությունը կարևոր նախապայման են համայնքների զարգացման գործընթացը կանխատեսելի և համակարգված դարձնելու համար։ Առանձին հիմնախնդիր է տարածքային զարգացման անհամաչափությունը։ Հայաստանի տարածքում տնտեսական ակտիվությունը, աշխատատեղերը, բնակչության կենտրոնացումը և ծառայությունների հասանելիությունը տարբեր տարածքներում էապես տարբերվում են։ Տարածական պլանավորման արդյունավետ քաղաքականությունը պետք է ուղղված լինի այդ անհամաչափությունների մեղմմանը՝ խթանելով մարզային կենտրոնների և փոքր բնակավայրերի զարգացման ներուժը, բարելավելով տրանսպորտային հասանելիությունը և ստեղծելով տնտեսական գործունեության տարածքային նոր կենտրոններ։ Այս համատեքստում կարևոր է նաև միկրոռեգիոնալ պլանավորման կիրառումը, որը հնարավորություն է տալիս մեկից ավելի համայնքների փոխկապակցված խնդիրները դիտարկել միասնական տարածքային համակարգի շրջանակում։ ՀՀ օրենսդրությունը նախատեսում է մինչև 15,000 բնակիչ ունեցող համայնքների որոշ խմբերի համար համակցված տարածական պլանավորման փաստաթղթերի մշակման հնարավորություն, որտեղ կարող են միասնականորեն ներառվել միկրոռեգիոնալ տարածքային հատակագծման, գլխավոր հատակագծի և գոտիավորման պահանջները։ Հետազոտության մեկ այլ կարևոր ուղղություն է հողային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործումը։ Տարածական պլանավորման միջոցով անհրաժեշտ է հստակեցնել բնակելի, հասարակական, արտադրական, գյուղատնտեսական, բնապահպանական և ռեկրեացիոն նշանակության տարածքների փոխհարաբերությունները։ Հողերի ոչ նպատակային կամ չհամակարգված օգտագործումը կարող է հանգեցնել գյուղատնտեսական նշանակության հողերի կորստի, բնական լանդշաֆտների խախտման և քաղաքային տարածքների անկառավարելի ընդարձակման։ Հետևաբար տարածական պլանավորումը պետք է ապահովի հողօգտագործման և կառուցապատման փոխկապակցված կառավարում։ Մեծ նշանակություն ունի նաև տրանսպորտային և ինժեներական ենթակառուցվածքների տարածական կազմակերպումը։ Ճանապարհային ցանցի, հասարակական տրանսպորտի, ջրամատակարարման, ջրահեռացման, էներգետիկ համակարգերի և կապի ենթակառուցվածքների զարգացումը պետք է համապատասխանեցվի բնակավայրերի աճի և տնտեսական գործունեության տարածական հեռանկարներին։ Քաղաքաշինության կոմիտեի գործառույթների շրջանակում ընդգրկված են նաև տրանսպորտային և ինժեներական ենթակառուցվածքների զարգացման ծրագրերի հետ կապված քաղաքաշինական փաստաթղթերի համակարգման հարցերը, ինչը ընդգծում է այդ ոլորտների փոխկապակցվածությունը։ Աշխատանքը կարող է առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնել բնապահպանական գործոնների ինտեգրմանը տարածական պլանավորման գործընթացում։ Հայաստանի համար կարևոր խնդիրներ են բնական լանդշաֆտների պահպանումը, էրոզիոն և սողանքային գործընթացների կառավարումը, ջրային ռեսուրսների պաշտպանությունը, բնական աղետների ռիսկերի նվազեցումը և բնակավայրերի կայուն զարգացումը։ Տարածքային որոշումների ընդունման ժամանակ բնական վտանգների քարտեզագրումը և տարածքների խոցելիության գնահատումը կարող են կանխել այնպիսի կառուցապատումը, որը հետագայում կստեղծի լրացուցիչ ռիսկեր բնակչության և ենթակառուցվածքների համար։ Կարևոր հիմնախնդիր է նաև պատմամշակութային ժառանգության և ժամանակակից քաղաքաշինական զարգացման համատեղումը։ Պատմական բնակավայրերի և հուշարձանների պահպանությունը պետք է իրականացվի այնպես, որ միաժամանակ հնարավոր լինի ապահովել տարածքների ժամանակակից սոցիալ-տնտեսական զարգացումը։ Տարածական պլանավորման փաստաթղթերի համակարգում դրա համար նախատեսված են նաև բնակավայրերի պատմամշակութային հիմնավորումների և պատմության ու մշակույթի անշարժ հուշարձանների պահպանության գոտիների նախագծերը։ Հետազոտության շրջանակում կարող է ուսումնասիրվել նաև բնակչության մասնակցության խնդիրը։ Տարածական պլանավորման արդյունավետությունը մեծապես կախված է նրանից, թե որքանով են պլանավորման գործընթացներում հաշվի առնվում բնակիչների, համայնքային կառույցների, մասնավոր հատվածի և այլ շահագրգիռ կողմերի կարիքները։ Հանրային քննարկումների և թափանցիկ որոշումների միջոցով հնարավոր է նվազեցնել տարածքային զարգացման վերաբերյալ հակասությունները և բարձրացնել ընդունվող որոշումների լեգիտիմությունն ու արդյունավետությունը։ Գործնական կարևորություն ունի նաև թվային տեխնոլոգիաների կիրառումը։ Աշխատանքը կարող է առաջարկել աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգերի, թվային քարտեզագրման, տարածական տվյալների միասնական բազաների և մշտադիտարկման համակարգերի ավելի լայն կիրառում։ Դրանք հնարավորություն են տալիս համատեղ վերլուծել հողօգտագործման, բնակչության, ենթակառուցվածքների, բնապահպանական սահմանափակումների և տնտեսական գործունեության վերաբերյալ տվյալները և դրանց հիման վրա ավելի հիմնավորված տարածական որոշումներ ընդունել։ Տարածական պլանավորման փաստաթղթերի մշակման, փորձաքննության, համաձայնեցման և հաստատման ընթացակարգերը ՀՀ-ում կարգավորվում են կառավարության համապատասխան կարգավորմամբ, իսկ վերջին փոփոխություններով այդ համակարգում ներառվում են նաև համակցված տարածական պլանավորման փաստաթղթերը։ Հետազոտության արդյունքում կարող են առաջարկվել տարածական պլանավորման համակարգի կատարելագործման մի շարք ուղղություններ՝ փաստաթղթերի պարբերական թարմացում, ազգային-տարածքային-տեղական մակարդակների ավելի արդյունավետ համակարգում, միկրոռեգիոնալ պլանավորման ընդլայնում, տարածքային տվյալների թվայնացում, համայնքների մասնագիտական կարողությունների ուժեղացում, հանրային մասնակցության բարձրացում և տարածական պլանավորման կապի ամրապնդում տնտեսական ու ենթակառուցվածքային զարգացման ծրագրերի հետ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը տարածական պլանավորումը դիտարկում է որպես Հայաստանի Հանրապետության երկարաժամկետ և հավասարակշռված զարգացման կարևոր գործիք։ Դրա արդյունավետ կազմակերպումը կարող է նպաստել բնակավայրերի համաչափ զարգացմանը, հողային ռեսուրսների ռացիոնալ օգտագործմանը, ենթակառուցվածքների արդյունավետ տեղաբաշխմանը, բնապահպանական և բնական աղետների ռիսկերի նվազեցմանը, պատմամշակութային ժառանգության պահպանմանը և բնակչության համար անվտանգ ու բարենպաստ կենսամիջավայրի ձևավորմանը։