Առաքելյան, Գրիգոր Սամվելի

Экономика

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է Կիլիկիայի հայկական թագավորության տնտեսական համակարգի ձևավորման, զարգացման և ինստիտուցիոնալ հիմքերի համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում գտնվում է այն հարցը, թե ինչպիսի տնտեսական կառույցների, իրավական նորմերի և կառավարման մեխանիզմների շնորհիվ է միջնադարյան Կիլիկյան պետությանը հաջողվել ձևավորել հարաբերականորեն կենսունակ և ճկուն տնտեսություն։ Ուսումնասիրությունը հատկապես կարևորում է արքունիքի դերը՝ որպես տնտեսական քաղաքականությունը կազմակերպող և իրականացնող առանցքային ինստիտուտի։ Արքունիքի գործառույթների շրջանակում ընդգրկվում էին հողային սեփականության կարգավորումը, հարկային և մաքսային քաղաքականությունը, արտաքին տնտեսական կապերի վերահսկումը և առևտրի խթանումը։ Աշխատանքում տնտեսական համակարգը դիտարկվում է հայկական ավանդույթների և եվրոպական տնտեսական ու քաղաքական ազդեցությունների փոխազդեցության պայմաններում։ Կիլիկիայի աշխարհագրական դիրքը՝ Արևելքն ու Արևմուտքը կապող ցամաքային և ծովային առևտրական ճանապարհների խաչմերուկում, նպաստել է միջազգային առևտրի և քաղաքային տնտեսության զարգացմանը։ Հատկապես կարևոր դեր ուներ Այասի նավահանգիստը, որը միջնադարում դարձել էր տարածաշրջանային նշանակության առևտրական կենտրոն։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել նաև գյուղատնտեսությունը, արհեստները, քաղաքային տնտեսությունը, դրամաշրջանառությունը, առևտուրը, մաքսային համակարգը և արտաքին տնտեսական հարաբերությունները։ Կիլիկյան քաղաքներում զարգացած էին բազմաթիվ արհեստներ, իսկ հայկական թագավորությունը ակտիվ առևտրական կապեր ուներ Միջերկրական ծովի և եվրոպական մի շարք երկրների ու քաղաքների հետ։ Օտարերկրյա վաճառականների համար տրամադրվող արտոնությունները, առևտրական պայմանագրերը և մաքսային քաղաքականությունը կարևոր դեր էին կատարում միջազգային առևտրի խթանման գործում։ Առանձին նշանակություն է տրվում հողատիրության և գյուղացիության սոցիալ-տնտեսական հարաբերություններին, քանի որ գյուղատնտեսական արտադրությունը կազմում էր տնտեսության նյութական հիմքերից մեկը։ Ուսումնասիրության մեջ կարող են դիտարկվել նաև պետության տնտեսական քաղաքականության և իրավական կարգավորման փոխհարաբերությունները, այդ թվում՝ տնտեսական հարաբերությունները կարգավորող իրավական նորմերի դերը։ Կիլիկյան Հայաստանի իրավական համակարգը միավորում էր հայկական իրավական ավանդույթները և տեղական ու եվրոպական միջավայրի ազդեցությունները։ Աշխատանքի ընդհանուր նպատակն է բացահայտել Կիլիկիայի հայկական թագավորության տնտեսական համակարգի ներքին կառուցվածքը, դրա հիմնական ինստիտուտների գործառույթները և պետության տնտեսական քաղաքականության առանձնահատկությունները։ Հետազոտությունը կարող է կարևոր նշանակություն ունենալ միջնադարյան Հայաստանի տնտեսական պատմության, պետական կառավարման, առևտրական հարաբերությունների և տնտեսական ինստիտուտների զարգացման ուսումնասիրության համար։