Այվազյան, Անահիտ Վարուժանի

Литература

Աշխատությունը նվիրված է Վիգեն Խեչումյանի գրական ժառանգության մեջ հայկական միջնադարի գեղարվեստական վերակերտման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ ուշադրություն դարձնելով պատմական իրականության, հեղինակային երևակայության և ազգային մշակութային հիշողության փոխհարաբերությանը։ Հետազոտության շրջանակում քննվում է, թե ինչպես է գրողը պատմական նյութը վերածում գեղարվեստական աշխարհի՝ ներկայացնելով միջնադարյան մարդու մտածողությունը, կենցաղը, բարոյական արժեքները, հասարակական հարաբերությունները և հոգևոր միջավայրը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում պատմական փաստի և գեղարվեստական հորինվածքի հարաբերակցությանը, քանի որ ստեղծագործություններում անցյալի վերակազմությունը պայմանավորված է ոչ միայն պատմական տեղեկությունների օգտագործմամբ, այլև կերպարների հոգեբանական մշակմամբ, խորհրդանշական պատկերներով և հեղինակային մեկնաբանությամբ։ Քննվում են միջնադարյան քաղաքների, բնակավայրերի, վանքերի, արհեստանոցների և մշակութային կենտրոնների պատկերները, որոնց միջոցով ձևավորվում է ժամանակաշրջանի տարածական ու կենցաղային միջավայրը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում միջնադարյան հայ վարպետների, գրիչների, մանրանկարիչների, ճարտարապետների և ստեղծագործ աշխատանքի այլ ներկայացուցիչների կերպավորումը՝ արվեստն ու արարումը ներկայացնելով որպես պատմական հիշողության և ազգային ինքնության պահպանման միջոց։ Ուսումնասիրվում են նաև կերպարային համակարգը, պատմողական եղանակները, լեզվաոճական առանձնահատկությունները, հնաբանությունների և պատմական բառաշերտերի կիրառությունը, որոնց միջոցով հեղինակը ստեղծում է անցյալին համապատասխան գեղարվեստական մթնոլորտ։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում ժամանակի գաղափարական ընկալմանը, մարդու և պատմության հարաբերությանը, ստեղծագործ անհատի ճակատագրին, հոգևոր արժեքների պահպանմանը և պատմական փորձի փոխանցմանը հաջորդ սերունդներին։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է միջնադարի պատկերի և XX դարի ազգային ու մշակութային խնդիրների հնարավոր փոխառնչության բացահայտումը, քանի որ պատմական թեմատիկան կարող է ծառայել նաև ժամանակակից իրականության, մշակութային ինքնության և ժառանգության պահպանման հարցերի գեղարվեստական իմաստավորմանը։ Ստեղծագործությունների համադրական քննությունը հնարավորություն է տալիս առանձնացնելու կրկնվող մոտիվները, խորհրդանիշները, պատմական կերպարների կառուցման սկզբունքները և միջնադարյան աշխարհի ներկայացման հեղինակային առանձնահատկությունները։ Աշխատությունը նպաստում է գրողի պատմական արձակի գեղարվեստական համակարգի առավել ամբողջական ընկալմանը և նրա ստեղծագործության տեղը հայ պատմավիպական ու պատմական թեմատիկայով արձակի զարգացման մեջ գնահատելուն։ Այն կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել հայ գրականության պատմության, գրականագիտության, պատմական արձակի, միջնադարագիտության և մշակութային հիշողության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների, հետազոտողների ու ուսանողների համար։