Բաղդասարյան, Մարիամ Ռոմանի

Право

Աշխատանքը նվիրված է առանձին դաժանությամբ կատարված սպանությունների քրեաիրավական բնութագրին և դրանց իրավական որակման ընթացքում առաջացող տեսական ու գործնական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում կյանքի դեմ ուղղված այն հանցավոր արարքներն են, որոնց կատարման եղանակը, հանգամանքները կամ տուժողին պատճառված ֆիզիկական և հոգեբանական տառապանքի բնույթը վկայում են առանձնահատուկ դաժանության մասին։ Ուսումնասիրության հիմնական նպատակն է բացահայտել այդ արարքների քրեաիրավական էությունը, սահմանել դրանց բնորոշ օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ հատկանիշները և տարբերակել դրանք սպանության այլ դրսևորումներից։ Աշխատանքում քննարկվում են հանցագործության օբյեկտը, օբյեկտիվ կողմը, սուբյեկտը և սուբյեկտիվ կողմը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով մեղավորության ձևին, հանցավոր մտադրությանը և այն հանգամանքներին, որոնք կարող են վկայել տուժողին հատուկ տառապանք պատճառելու գիտակցված ցանկության կամ այդպիսի հետևանքի գիտակցված թույլտվության մասին։ Առանձնահատուկ դաժանության գնահատումը բարդ է նրանով, որ այն միշտ չէ, որ կարող է որոշվել միայն հանցագործության արտաքին դրսևորումներով։ Անհրաժեշտ է համադրել արարքի կատարման եղանակը, տևողությունը, տուժողի վիճակը, հանցագործի վարքագիծը, դեպքին նախորդող և հաջորդող հանգամանքները, ինչպես նաև մեղավորի հոգեբանական վերաբերմունքը կատարվածի նկատմամբ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է այն հարցի ուսումնասիրությունը, թե ինչպիսի փաստական հանգամանքներ կարող են հիմք հանդիսանալ առանձնահատուկ դաժանության իրավական գնահատման համար և որոնք, ընդհակառակը, բավարար չեն այդ հատկանիշը հաստատելու համար։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև դատաբժշկական և այլ մասնագիտական ապացույցների նշանակությանը, քանի որ մարմնական վնասվածքների բնույթը, դրանց առաջացման հաջորդականությունը և տուժողի տառապանքի հնարավոր աստիճանը կարող են կարևոր դեր ունենալ իրավական գնահատման գործընթացում։ Միաժամանակ ընդգծվում է, որ իրավական որակումը չի կարող հիմնվել բացառապես վնասվածքների քանակի կամ ծանրության վրա․ անհրաժեշտ է պարզել դրանց պատճառման հանգամանքները և մեղավորի հոգեբանական վերաբերմունքը։ Առանձին բաժին կարող է նվիրվել առանձնահատուկ դաժանությամբ կատարված սպանության և հարակից հանցակազմերի սահմանազատմանը։ Այդպիսի տարբերակումը կարևոր է, քանի որ արտաքինից նման դեպքերը կարող են ունենալ ընդհանուր հատկանիշներ, սակայն իրավական հետևանքները և հանցագործության որակումը կարող են տարբեր լինել՝ կախված հանցավոր մտադրությունից, կատարման եղանակից, տուժողների թվից և այլ հանգամանքներից։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև իրավակիրառ պրակտիկայի վերլուծությունը, որի միջոցով բացահայտվում են այն դժվարությունները, որոնք առաջանում են նախաքննության և դատական քննության ընթացքում։ Հատկապես կարևոր է ապացույցների ամբողջական գնահատումը, քանի որ առանձնահատուկ դաժանության հատկանիշի հաստատումը պահանջում է ոչ միայն առանձին փաստերի արձանագրում, այլև դրանց փոխկապակցված վերլուծություն։ Աշխատանքը կարող է ուսումնասիրել նաև քրեական իրավունքի տեսության և դատական պրակտիկայի միջև առկա մոտեցումների տարբերությունները՝ առաջարկելով իրավական որակման առավել հստակ չափանիշներ։ Նման չափանիշների ձևավորումը կարևոր է իրավական որոշումների կանխատեսելիության, նույնատիպ գործերի նկատմամբ միասնական մոտեցման և անձի քրեական պատասխանատվության արդարացի սահմանման համար։ Հետազոտության արդյունքում կարող են ներկայացվել օրենսդրական և մեթոդական կատարելագործման առաջարկություններ, որոնք ուղղված կլինեն առանձնահատուկ դաժանության հասկացության առավել հստակ սահմանմանը, ապացուցման գործընթացի բարելավմանը և հարակից հանցակազմերից ճիշտ սահմանազատմանը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը համադրում է քրեաիրավական տեսության, դատական պրակտիկայի և քրեական գործերի փաստական հանգամանքների վերլուծությունը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել առանձնահատուկ դաժանությամբ կատարված սպանությունների իրավական բնութագրի առանձնահատկությունները և մշակել դրանց ճիշտ ու հիմնավորված որակման մոտեցումներ։ Թեման ունի կարևոր գործնական նշանակություն, քանի որ նման գործերի ճիշտ իրավական գնահատումը անմիջականորեն կապված է կյանքի իրավունքի պաշտպանության, քրեական պատասխանատվության արդարացի կիրառման և դատական պրակտիկայի միասնականության ապահովման հետ։