Чимишкиан, А.

История

Աշխատությունը նվիրված է Բաթումի և Կարսի մարզերում հողային հարաբերությունների ձևավորման, հողատիրության կառուցվածքի և ագրարային քաղաքականության պատմական խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում հողի սեփականության, օգտագործման և բաշխման այն առանձնահատկություններն են, որոնք ձևավորվել էին տարածաշրջանի քաղաքական պատկանելության փոփոխությունների, վարչական վերակազմավորումների և տարբեր իրավական համակարգերի փոխազդեցության պայմաններում։ Քննվում են պետական, մասնավոր և համայնքային հողատիրության ձևերը, գյուղացիական տնտեսությունների հողօգտագործման հնարավորությունները, հողային իրավունքների հաստատման ու գրանցման խնդիրները և դրանց կապը պետական կառավարման քաղաքականության հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն հանգամանքին, որ սահմանային այս տարածքներում հողային հարցը սերտորեն կապված էր բնակչության սոցիալական ու տնտեսական դրության, գյուղատնտեսական արտադրության կազմակերպման, բնակեցման գործընթացների և ժողովրդագրական փոփոխությունների հետ։ Տարբեր համայնքների ավանդական հողօգտագործման ձևերի և նոր վարչաիրավական կարգավորումների միջև առաջացած հակասությունները դիտարկվում են որպես ագրարային հարաբերությունների զարգացման կարևոր գործոն։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել հարկային պարտավորությունների, հողաչափության, հողային վեճերի, արոտավայրերի և վարելահողերի օգտագործման, ինչպես նաև գյուղական համայնքների տնտեսական պայմանների ուսումնասիրությունը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նախկինում գործող հողային կարգերի և հետագա վարչական համակարգի միջև իրավական շարունակականության ու փոփոխությունների վերլուծությունը, քանի որ քաղաքական իշխանության փոփոխությունը միշտ չէ, որ անմիջապես վերացնում էր տեղական սովորույթներն ու սեփականության նախկին ձևերը։ Աղբյուրագիտական տեսանկյունից կարևոր նշանակություն կարող են ունենալ վարչական փաստաթղթերը, վիճակագրական նյութերը, հողային հաշվառման տվյալները, իրավական ակտերը և տեղական կառավարման մարմինների գրագրությունը։ Դրանց համադրումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու ոչ միայն պետական քաղաքականությունը, այլև դրա գործնական ազդեցությունը գյուղական բնակչության առօրյա տնտեսական կյանքի վրա։ Հողային հարաբերությունների ուսումնասիրությունը միաժամանակ հնարավորություն է տալիս ավելի լայնորեն հասկանալու տարածաշրջանի սոցիալական կառուցվածքը, գյուղատնտեսական տնտեսությունը և պետական կառավարման առանձնահատկությունները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը կարևոր աղբյուր է Հարավային Կովկասի ագրարային պատմության համար՝ բացահայտելով հողային սեփականության, գյուղացիական հողօգտագործման, վարչական քաղաքականության և տարածաշրջանային սոցիալ-տնտեսական փոփոխությունների փոխկապակցվածությունը։