Եղիազարյան Վանո

Литература

Աշխատությունը նվիրված է Կովկասյան Աղվանքի պատմության, մշակութային ժառանգության, եկեղեցական ավանդույթների և պատմական աշխարհագրության վերաբերյալ գիտական բանավեճերի քննությանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով հայագիտական ուսումնասիրություններում վիճարկվող պատմագիտական մեկնաբանություններին։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այն տեսակետների և պնդումների վերլուծության վրա, որոնք վերաբերում են տարածաշրջանի հին և միջնադարյան պատմությանը, հայկական մշակութային ժառանգության պատկանելությանը, պատմական բնակչության կազմին, եկեղեցական կառույցներին, ձեռագրական ավանդույթներին և նյութական մշակույթի հուշարձաններին։ Քննության են առնվում պատմական սկզբնաղբյուրների օգտագործման և մեկնաբանման խնդիրները՝ ցույց տալով, թե աղբյուրների ընտրությունը, թարգմանությունը, ժամանակագրական տվյալների ներկայացումը կամ պատմական հասկացությունների տարբեր մեկնաբանությունները ինչպես կարող են հանգեցնել հակադիր պատմագիտական եզրակացությունների։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում հայկական միջնադարյան մատենագրությանը, վիմագրական նյութերին, ձեռագրերին, եկեղեցական փաստաթղթերին, հնագիտական տվյալներին և պատմական քարտեզագրությանը՝ որպես տարածաշրջանի անցյալի վերականգնման համար կարևոր աղբյուրների։ Ներկայացվում են հայագետների կողմից առաջադրված հակափաստարկները և գիտական քննադատության մեթոդները, որոնց միջոցով փորձ է արվում ստուգել վիճահարույց պնդումների աղբյուրագիտական հիմնավորվածությունը և համապատասխանությունը պատմական փաստերին։ Կարևորվում է Կովկասյան Աղվանքի և միջնադարյան հայկական պետական ու եկեղեցական կազմավորումների փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությունը, ինչպես նաև տարբեր պատմական ժամանակաշրջանների վարչական և աշխարհագրական սահմանների ճիշտ տարբերակումը։ Անդրադարձ է կատարվում պատմական տեղանունների, էթնանունների և քաղաքական հասկացությունների կիրառման առանձնահատկություններին, քանի որ դրանց ժամանակակից նշանակությունների մեխանիկական տեղափոխումը հին և միջնադարյան իրողությունների վրա կարող է առաջացնել պատմագիտական հակասություններ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նաև մշակութային ժառանգության վերաբերյալ տեսակետների համեմատությունը՝ ճարտարապետական հուշարձանների, արձանագրությունների, եկեղեցական կառույցների և ձեռագրական նյութերի ծագումն ու պատմական միջավայրը գնահատելու նպատակով։ Գիտական բանավեճերը դիտարկվում են ավելի լայն պատմաքաղաքական և գաղափարական համատեքստում՝ ընդգծելով պատմության ուսումնասիրության ընթացքում աղբյուրագիտական քննադատության, փաստերի համադրման և գիտական մեթոդաբանության պահպանման անհրաժեշտությունը։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել նաև այն մասին, թե ինչպես է հայագիտությունը արձագանքել տարածաշրջանի պատմության վերաբերյալ վիճահարույց տեսություններին և ինչպիսի փաստարկային ու աղբյուրագիտական միջոցներ են կիրառվել դրանց քննադատական գնահատման համար։ Նյութը կարող է օգտակար լինել հայագետների, պատմաբանների, կովկասագետների, աղբյուրագետների, հնագետների, մշակութային ժառանգության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների, դասախոսների և ուսանողների համար՝ միաժամանակ նպաստելով Հարավային Կովկասի պատմության շուրջ ձևավորված պատմագիտական բանավեճերի առավել համակարգված ընկալմանը։