Գալստյան, Վահագն Արայի

Экономика

Այս աշխատությունը տնտեսագիտական ուսումնասիրություն է, որը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության տնտեսության մեջ դոլարացման երևույթի ձևավորման, տարածման և դրա ազդեցությունների վերլուծությանը։ Աշխատության հիմնական ուշադրության կենտրոնում ազգային արժույթից՝ դրամից, դեպի արտարժույթ, մասնավորապես ԱՄՆ դոլար, ֆինանսական հարաբերությունների և խնայողությունների տեղաշարժի պատճառներն ու դրա հետևանքներն են։ Ուսումնասիրությունը վերաբերում է այնպիսի կարևոր խնդիրների, ինչպիսիք են բնակչության և տնտեսավարող սուբյեկտների կողմից արտարժույթի նկատմամբ նախապատվության ձևավորումը, դրամի նկատմամբ վստահության մակարդակը, գնաճային սպասումները, ֆինանսական շուկայի առանձնահատկությունները, արտաքին տնտեսական կապերը և մակրոտնտեսական միջավայրի ազդեցությունը դոլարացման գործընթացի վրա։ Աշխատանքի թեման հատկապես կարևոր է Հայաստանի նման փոքր և բաց տնտեսության համար, որտեղ արտաքին առևտուրը, դրամական փոխանցումները, միջազգային ֆինանսական հոսքերը և արտարժութային գործառնությունները կարող են էական ազդեցություն ունենալ ներքին ֆինանսական համակարգի վրա։ Դոլարացումը դիտարկվում է ոչ միայն որպես արտարժույթի օգտագործման փաստ, այլև որպես ավելի լայն տնտեսական երևույթ, որն առնչվում է խնայողությունների, վարկավորման, գնագոյացման և ֆինանսական միջնորդության գործընթացներին։ Աշխատության մեջ առանձնահատուկ նշանակություն է ստանում դոլարացման պատճառների բացահայտումը։ Դրանց շարքում կարող են դիտարկվել ազգային արժույթի նկատմամբ վստահության փոփոխությունները, նախկինում արձանագրված բարձր գնաճային երևույթները, փոխարժեքի տատանումների նկատմամբ սպասումները, արտարժույթով եկամուտների և դրամական փոխանցումների առկայությունը, միջազգային տնտեսական կապերի ընդլայնումը, ինչպես նաև ֆինանսական համակարգում արտարժութային գործառնությունների հասանելիությունը։ Այս գործոնների համադրությունը կարող է հանգեցնել նրան, որ տնտեսական գործակալները իրենց խնայողությունների կամ ֆինանսական պարտավորությունների մի մասը պահեն արտարժույթով՝ այն ընկալելով որպես արժեքի պահպանման կամ հնարավոր արժեզրկումից պաշտպանության միջոց։ Աշխատության կարևոր բաղադրիչներից է նաև դոլարացման հետևանքների ուսումնասիրությունը։ Բարձր դոլարացումը կարող է սահմանափակել ազգային արժույթի դերը տնտեսության մեջ և բարդացնել դրամավարկային քաղաքականության իրականացումը, քանի որ Կենտրոնական բանկի կողմից կիրառվող գործիքների ազդեցությունը տնտեսության վրա կարող է ավելի թույլ կամ բարդ կանխատեսելի դառնալ։ Այն կարող է նաև մեծացնել ֆինանսական համակարգի որոշակի ռիսկերը, հատկապես այն դեպքերում, երբ տնտեսավարող սուբյեկտների եկամուտներն ու պարտավորությունները տարբեր արժույթներով են ձևավորվում։ Փոխարժեքի զգալի փոփոխության դեպքում արտարժույթով պարտավորություններ ունեցող, բայց դրամով եկամուտ ստացող վարկառուների ֆինանսական բեռը կարող է աճել։ Միաժամանակ դոլարացման բարձր մակարդակը կարող է ազդել բանկային համակարգի վարկային և ավանդային կառուցվածքի, ֆինանսական կայունության և տնտեսության մեջ դրամավարկային ազդակների փոխանցման արդյունավետության վրա։ Հեղինակի ուսումնասիրության շրջանակում կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև դոլարացման հաղթահարման կամ նվազեցման հնարավոր ուղիների հարցը։ Այստեղ առանցքային նշանակություն ունի ազգային արժույթի նկատմամբ վստահության ամրապնդումը, որը, իր հերթին, պայմանավորված է մակրոտնտեսական կայունությամբ, կանխատեսելի դրամավարկային քաղաքականությամբ, գնաճի վերահսկմամբ և ֆինանսական համակարգի նկատմամբ վստահության բարձրացմամբ։ Դոլարացման նվազեցումը չի կարող սահմանափակվել միայն վարչական սահմանափակումներով․ անհրաժեշտ է ստեղծել այնպիսի տնտեսական միջավայր, որտեղ ազգային արժույթով խնայողությունը, վարկավորումը և ներդրումը տնտեսավարող սուբյեկտների համար լինեն առավել գրավիչ և կանխատեսելի։ Այդ նպատակով կարևոր են նաև ֆինանսական շուկաների զարգացումը, դրամով երկարաժամկետ ֆինանսական գործիքների ընդլայնումը, ռիսկերի կառավարման մեխանիզմների կատարելագործումը և բնակչության ֆինանսական գրագիտության բարձրացումը։ Աշխատության արժեքն այն է, որ խնդիրը դիտարկվում է պատճառահետևանքային կապերի համատեքստում՝ փորձելով ոչ միայն արձանագրել դոլարացման առկայությունը, այլև բացահայտել դրա ձևավորման նախադրյալները և առաջարկել համապատասխան քաղաքականության ուղղություններ։ Այն կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, ֆինանսական համակարգի մասնագետների, ուսանողների, հետազոտողների և Հայաստանի մակրոտնտեսական քաղաքականությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Մատենագիտական տվյալների համաձայն՝ աշխատությունը Վարդան Գալստյանի հեղինակած տնտեսագիտական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճանի հայցման աշխատանք է՝ «Ը.00.03» մասնագիտությամբ, հրատարակված Երևանում 2005 թվականին Կառավարման և տնտեսական բարեփոխումների ինստիտուտի և ՀՀ կառավարությանն առընթեր պետական գույքի կառավարման վարչության շրջանակում․ այն ունի 30 էջ և ներառում է մատենագիտական ցանկ ու տողատակի ծանոթագրություններ։