Հակոբյան, Հերմինե Ղուկասի

Экономика

Այս աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում հարկային բեռի բաշխման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը և դրա գնահատման մեթոդների վերլուծությանը։ Աշխատության հիմնական նպատակն է բացահայտել, թե հարկային պարտավորությունների ամբողջությունը ինչպես է բաշխվում տնտեսության տարբեր հատվածների, ձեռնարկությունների, տնային տնտեսությունների և եկամտային տարբեր խմբերի միջև, ինչպես նաև գնահատել այդ բաշխման տնտեսական և սոցիալական հետևանքները։ Ուսումնասիրության շրջանակում ներկայացվում է հարկային բեռի տնտեսական էությունը, դրա ձևավորման հիմնական գործոնները և այն ցուցանիշները, որոնց միջոցով հնարավոր է գնահատել հարկերի ազդեցությունը տնտեսավարող սուբյեկտների գործունեության և բնակչության եկամուտների վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ուղղակի և անուղղակի հարկերի հարաբերակցությանը, քանի որ դրանց տնտեսական ազդեցությունն ու փաստացի կրողը կարող են տարբեր լինել։ Քննարկվում է նաև հարկային բեռի և հարկային դրույքաչափերի տարբերությունը՝ ընդգծելով, որ անվանական հարկային դրույքաչափը միշտ չէ, որ ամբողջությամբ արտացոլում է տնտեսության տարբեր մասնակիցների իրական հարկային ծանրաբեռնվածությունը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է հարկային բեռի բաշխման սոցիալական և տնտեսական ազդեցության գնահատումը։ Ուսումնասիրվում է, թե հարկային համակարգը ինչպես կարող է անդրադառնալ եկամուտների բաշխման, սպառման, ներդրումների, ձեռնարկատիրական ակտիվության և տնտեսական աճի վրա։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում փոքր և խոշոր բիզնեսի, տարբեր ոլորտների և եկամտային խմբերի հարկային ծանրաբեռնվածության տարբերություններին, ինչպես նաև հարկային արտոնությունների և բացառությունների ազդեցությանը ընդհանուր բաշխման վրա։ Աշխատությունը կարող է ներառել հարկային բեռի գնահատման քանակական մեթոդների ուսումնասիրություն՝ օգտագործելով մակրոտնտեսական և միկրոտնտեսական ցուցանիշներ, հարկային եկամուտների հարաբերակցությունը համախառն ներքին արդյունքին, հարկերի կառուցվածքը և այլ համապատասխան չափանիշներ։ Վերլուծության միջոցով հնարավոր է բացահայտել հարկային համակարգի այն առանձնահատկությունները, որոնք կարող են նպաստել բեռի անհավասար բաշխմանը կամ, հակառակը, ապահովել դրա առավել արդարացի և արդյունավետ տարածումը։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև հարկային քաղաքականության կատարելագործման տեսանկյունից, քանի որ արդյունավետ համակարգը պետք է միաժամանակ ապահովի պետական բյուջեի եկամուտների կայունությունը, տնտեսական գործունեության խթանումը և հարկման արդարության սկզբունքների պահպանումը։ Աշխատության արդյունքները կարող են հիմք հանդիսանալ Հայաստանի հարկային քաղաքականության գնահատման, հարկային բեռի օպտիմալացման և տարբեր սոցիալ-տնտեսական խմբերի միջև հարկային պարտավորությունների ավելի հավասարակշռված բաշխման վերաբերյալ առաջարկությունների մշակման համար։ Նյութը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետներին, հարկային և ֆինանսական ոլորտի մասնագետներին, պետական կառավարման մարմինների աշխատակիցներին, հետազոտողներին, դասախոսներին և տնտեսագիտություն ու հանրային ֆինանսներ ուսումնասիրող ուսանողներին։