Հարությունյան, Սարգիս

Литература

Աշխատությունը նվիրված է հայ ժողովրդական բանահյուսության մեջ անեծքի և օրհնանքի ժանրերի ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով դրանց ծագման, բովանդակային առանձնահատկությունների, գործառույթների և մշակութային նշանակության հիմնական կողմերը։ Անեծքն ու օրհնանքը ժողովրդական խոսքի հնագույն ու արտահայտիչ ձևերից են, որոնց միջոցով ժողովուրդն արտահայտել է իր վերաբերմունքը մարդու վարքի, հասարակական հարաբերությունների, բարոյական արժեքների, կյանքի իրադարձությունների և շրջապատող աշխարհի նկատմամբ։ Այս խոսքային ձևերը միավորում են լեզվական արտահայտչականությունը, հուզական ազդեցությունը, ավանդական պատկերացումները և ժողովրդական աշխարհայացքի տարրերը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է անեծքի ու օրհնանքի տարբերակիչ հատկանիշների բացահայտումը՝ հաշվի առնելով դրանց կառուցվածքը, բառապաշարը, պատկերավորությունը, հուզական երանգավորումը և հաղորդակցական նշանակությունը։ Անեծքը բանահյուսական միջավայրում կարող է արտահայտել զայրույթ, վիշտ, դատապարտում, անարդարության նկատմամբ բողոք կամ խախտված բարոյական կարգի վերականգնման ցանկություն, մինչդեռ օրհնանքը հիմնականում մարմնավորում է բարեմաղթանք, բարի կամք, պաշտպանություն, բարօրության ակնկալիք և դրական վերաբերմունք։ Երկու ժանրերն էլ կապված են ժողովրդական հավատալիքների, ավանդույթների, ընտանեկան ու համայնքային հարաբերությունների և սերնդեսերունդ փոխանցվող մշակութային պատկերացումների հետ։ Դրանց լեզվական ու իմաստային քննությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես են ժողովրդի կենսափորձը, արժեքային համակարգը և աշխարհի մասին պատկերացումները դրսևորվում կայունացած խոսքային բանաձևերում։ Հայ բանահյուսության այս ժանրերի ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև ժողովրդական լեզվի հարստությունը, պատկերավոր մտածողությունը, խոսքի հուզական ազդեցության միջոցները և ավանդական հաղորդակցական մշակույթը հասկանալու համար։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում բանագետների, լեզվաբանների, ազգագրագետների, մշակութաբանների և հայ ժողովրդական ավանդույթներով զբաղվող հետազոտողների համար։ Այն կարող է օգտակար լինել նաև հայերենի դարձվածային ու բանահյուսական արտահայտությունների, ժողովրդական խոսքի ժանրային համակարգի և ազգային մշակութային հիշողության ուսումնասիրության ընթացքում՝ նպաստելով բանավոր ժառանգության ճանաչմանն ու գիտական արժևորմանը։