Հովհաննիսյան, Էդգար Մնացականի

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում սպառման գործընթացների քանակական ուսումնասիրությանը, դրանց վրա ազդող սոցիալ-տնտեսական գործոնների բացահայտմանը և տնտեսամաթեմատիկական մեթոդների միջոցով հետագա փոփոխությունների կանխատեսման հիմնախնդիրներին։ Հետազոտության կենտրոնում տնային տնտեսությունների և բնակչության սպառողական վարքագիծն է՝ դիտարկելով եկամուտների, գների, զբաղվածության, խնայողությունների, ժողովրդագրական կառուցվածքի և այլ տնտեսական ցուցանիշների հնարավոր ազդեցությունը սպառման ծավալի ու կառուցվածքի վրա։ Սպառումը ներկայացվում է որպես տնտեսության կարևոր բաղադրիչ, որի փոփոխությունները կապված են ինչպես բնակչության կենսամակարդակի, այնպես էլ ապրանքների և ծառայությունների նկատմամբ ամբողջական պահանջարկի ձևավորման հետ։ Քննվում են սպառման վիճակագրական տվյալների համակարգման և վերլուծության խնդիրները, տարբեր ժամանակաշրջանների ցուցանիշների համադրելիությունը և տնտեսամաթեմատիկական մոդելների կառուցման համար անհրաժեշտ տեղեկատվական բազայի ձևավորումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում սպառման և տնօրինվող եկամտի փոխկապակցվածությանը, սպառման կառուցվածքային փոփոխություններին և տարբեր գործոնների ազդեցության քանակական գնահատմանը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել ռեգրեսիոն վերլուծության, ժամանակային շարքերի, տնտեսաչափական գնահատման և կանխատեսման մեթոդներ՝ սպառողական ցուցանիշների շարժընթացը նկարագրելու և հնարավոր միտումները գնահատելու համար։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում մոդելների համապատասխանության և կանխատեսումների անորոշության գնահատումը, քանի որ սպառողական վարքագիծը կարող է փոփոխվել արտաքին տնտեսական պայմանների, գնային տատանումների և հասարակության սոցիալ-տնտեսական կառուցվածքի փոփոխությունների ազդեցությամբ։ Դիտարկվում է նաև բնակչության տարբեր խմբերի սպառման առանձնահատկությունների ուսումնասիրության անհրաժեշտությունը, քանի որ եկամուտների մակարդակի, բնակության վայրի, ընտանիքի կազմի և այլ բնութագրերի տարբերությունները կարող են պայմանավորել սպառողական ծախսերի կառուցվածքը։ Տարբեր մոդելների համեմատությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու դրանց կիրառելիությունը Հայաստանի տնտեսական պայմաններում և առանձնացնելու սպառման դինամիկան առավել արդյունավետ նկարագրող գործոնները։ Կանխատեսումը դիտարկվում է ոչ թե որպես ապագայի միանշանակ որոշում, այլ որպես առկա տվյալների և ընդունված ենթադրությունների հիման վրա հնարավոր զարգացումների քանակական գնահատման միջոց։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է մակրոտնտեսագիտության, սպառման տնտեսագիտության, տնտեսաչափության և տնտեսական կանխատեսման մոտեցումները՝ Հայաստանի սպառողական գործընթացների օրինաչափությունների ուսումնասիրման և դրանց մոդելավորման մեթոդական հիմքերի կատարելագործման նպատակով։