Կարապետյան, Մկրտում

Лингвистика

Աշխատությունը նախատեսված է երեխաների սկզբնական ուսուցման և դաստիարակության համար՝ համադրելով այբբենարանի կրթական նշանակությունը բարոյական և խրատական բովանդակությամբ ընտրված օրինակների հետ։ Այն ներկայացնում է մանկավարժական այն մոտեցումը, որի համաձայն երեխայի կրթությունը չպետք է սահմանափակվի միայն տառերի ճանաչմամբ, կարդալու և գրելու նախնական հմտությունների ձեռքբերմամբ, այլ պետք է միաժամանակ նպաստի նրա մտավոր, բարոյական և հոգևոր զարգացմանը։ Այբբենարանի հիմնական նպատակը մանուկներին գրաճանաչ դարձնելն է՝ ուսուցումը կազմակերպելով մատչելի և աստիճանական ձևով, իսկ բարոյական ընտիր օրինակների ընդգրկումը սովորելու գործընթացը լրացնում է կյանքի համար անհրաժեշտ արժեքների և վարքականոնների յուրացմամբ։ Գրքում կրթական նյութը զուգակցվում է դաստիարակչական բովանդակության հետ՝ երեխային հաղորդակից դարձնելով բարության, ազնվության, ճշմարտախոսության, համեստության, աշխատասիրության, հնազանդության, կարգապահության, երախտագիտության և ուրիշների նկատմամբ հարգանքի գաղափարներին։ Այսպիսի ուսուցողական սկզբունքների միջոցով երեխան ոչ միայն սովորում է կարդալ, այլև աստիճանաբար ձևավորում է սեփական վարքագծի, պարտականությունների և շրջապատի հետ հարաբերությունների վերաբերյալ նախնական պատկերացումներ։ Աշխատության առանձնահատկություններից է կրթության և բարոյական դաստիարակության փոխկապակցված ներկայացումը, որը բնորոշ է XIX դարի մանկավարժական գրականության կարևոր ուղղություններից մեկին։ Այդ ժամանակաշրջանում այբբենարանները հաճախ կատարում էին բազմաբնույթ գործառույթ՝ ծառայելով ոչ միայն գրաճանաչության տարածմանը, այլև երեխաների աշխարհայացքի ձևավորմանը, կրոնական ու բարոյական արժեքների փոխանցմանը և ընտանեկան ու հասարակական կյանքի համար անհրաժեշտ վարքականոնների ուսուցմանը։ Բարոյական օրինակների կիրառումը մանկավարժական տեսանկյունից կարևոր միջոց էր, քանի որ վերացական գաղափարները ներկայացվում էին երեխայի համար հասկանալի և հիշվող ձևով՝ նպաստելով դրանց գիտակցված յուրացմանը։ Ստեղծագործության կրթական նշանակությունը պայմանավորված է նաև նրանով, որ այն միավորում է լեզվական գիտելիքի նախնական ուսուցումը և բնավորության ձևավորման նպատակները՝ ընդգծելով գրագիտության ու բարոյական հասունության փոխադարձ կապը։ Այն արտացոլում է հայ կրթական և մանկավարժական մտքի զարգացման այն շրջանը, երբ հայերեն դասագրքերի ու ուսումնական ձեռնարկների ստեղծումը կարևոր նշանակություն ուներ ազգային լեզվի պահպանման, կրթության տարածման և նոր սերնդի դաստիարակության համար։ Հատուկ պատմամշակութային հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև աշխատության տպագրությունը Կալկաթայում, որտեղ հայկական կրթական և հոգևոր հաստատությունները կարևոր դեր են ունեցել հայերեն գրքի հրատարակման, դպրոցական կրթության կազմակերպման և ազգային մշակութային ինքնության պահպանման գործում։ Այս տեսանկյունից գիրքը վկայում է ոչ միայն մանկական ուսուցման մեթոդների, այլև հայրենիքից դուրս հայկական կրթական միջավայրի գործունեության մասին։ Այն արժեքավոր է հայ հին տպագիր դասագրքերի, այբբենարանների պատմության, մանկավարժության, մանկական գրականության և հայ համայնքների կրթամշակութային կյանքի ուսումնասիրության համար։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել մանկավարժներին, հայագետներին, կրթության պատմությամբ զբաղվող մասնագետներին, գրադարանագետներին և բոլոր նրանց, ովքեր ուսումնասիրում են հայերեն գրաճանաչության ուսուցման ավանդույթները, մանկական դաստիարակության պատմական ձևերը և XIX դարի հայկական տպագրական ժառանգությունը։