Խաչատրյան, Հայկ Լևոնի

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է բնական մենաշնորհների կառավարման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության տնտեսության և առանձին ոլորտների նյութերի հիման վրա։ Հետազոտության հիմքում ընկած է այնպիսի շուկաների արդյունավետ կազմակերպման և կարգավորման խնդիրը, որտեղ տեխնոլոգիական ու տնտեսական առանձնահատկությունների պատճառով մրցակցային միջավայրի ձևավորումը սահմանափակ է, իսկ մեկ կամ փոքր թվով խոշոր կազմակերպությունների գործունեությունը կարող է ավելի արդյունավետ լինել, քան բազմաթիվ փոքր արտադրողների առկայությունը։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են բնական մենաշնորհների տնտեսական էությունը, դրանց առաջացման պատճառները, շուկայական դիրքի առանձնահատկությունները և հասարակության ու պետության համար դրանց գործունեությունից բխող տնտեսական հետևանքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բնական մենաշնորհների պետական կարգավորման անհրաժեշտությանը, քանի որ նման ոլորտներում ծառայությունների գների, որակի, հասանելիության և ներդրումային քաղաքականության նկատմամբ վերահսկողությունը կարևոր նշանակություն ունի սպառողների և տնտեսության շահերի պաշտպանության համար։ Հայաստանի պայմաններում ուսումնասիրության շրջանակում կարող են դիտարկվել էներգետիկայի, ջրամատակարարման, կապի, տրանսպորտային ենթակառուցվածքների և այլ այնպիսի ոլորտների կառավարման առանձնահատկությունները, որտեղ առկա են բնական մենաշնորհային բնույթի հարաբերություններ։ Վերլուծվում են կարգավորման տարբեր մեխանիզմներ, այդ թվում՝ սակագների սահմանման, գործունեության վերահսկման, ծախսերի հիմնավորվածության գնահատման, ներդրումների խթանման և ծառայությունների որակի վերահսկման մոտեցումները։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է բնական մենաշնորհների և մրցակցային շուկաների փոխհարաբերության ուսումնասիրությունը, ինչպես նաև այն մեխանիզմների բացահայտումը, որոնց միջոցով հնարավոր է սահմանափակել մենաշնորհային դիրքի չարաշահման ռիսկերը՝ միաժամանակ պահպանելով տնտեսապես արդյունավետ արտադրության և ծառայությունների մատուցման հնարավորությունը։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև պետական կարգավորման և ձեռնարկությունների տնտեսական շահերի միջև հավասարակշռության խնդրին, քանի որ չափազանց խիստ վերահսկողությունը կարող է նվազեցնել ներդրումային ակտիվությունը, իսկ անբավարար կարգավորումը՝ հանգեցնել սպառողների շահերի վնասման։ Հայաստանի նյութերի կիրառումը հնարավորություն է տալիս տեսական դրույթները կապել հանրապետության տնտեսական կառուցվածքի, շուկայական բարեփոխումների և պետական կառավարման գործնական խնդիրների հետ։ Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են հիմք հանդիսանալ բնական մենաշնորհների կառավարման արդյունավետության բարձրացման, կարգավորող քաղաքականության կատարելագործման և ոլորտների զարգացման համար ավելի հավասարակշռված տնտեսական մեխանիզմների մշակման նպատակով։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել տնտեսագետներին, պետական կառավարման և տնտեսական կարգավորման մասնագետներին, մրցակցային քաղաքականության հետազոտողներին, ոլորտային կարգավորող մարմինների ներկայացուցիչներին, ինչպես նաև տնտեսագիտության և կառավարման համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին ու դասախոսներին։

Химия

Նյութագիտության և բարձրաջերմաստիճանային քիմիական գործընթացների բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է սիլիցիում–ածխածին–ազոտ, բոր–ածխածին–ազոտ և բոր–ալյումին–ազոտ համակարգերում ակտիվացված այրման և կառուցվածքագոյացման օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում ինքնատարածվող բարձրաջերմաստիճանային սինթեզի ֆիզիկաքիմիական հիմքերը, ելանյութերի փոխազդեցության առանձնահատկությունները և մեխանիկական ու այլ ակտիվացման եղանակների ազդեցությունը այրման գործընթացների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ռեակցիոն խառնուրդների բաղադրությանը, մասնիկների չափերին, ազոտային միջավայրի պայմաններին և ակտիվացման աստիճանին, որոնք կարող են ազդել այրման ճակատի տարածման արագության, ջերմաստիճանի և քիմիական փոխակերպումների ամբողջականության վրա։ Վերլուծվում են սինթեզի ընթացքում ընթացող ֆազային փոխակերպումները, նիտրիդների և այլ կերամիկական միացությունների առաջացման մեխանիզմները, ինչպես նաև ստացվող նյութերի միկրոկառուցվածքի ձևավորման առանձնահատկությունները։ Քննարկվում են նաև այրման գործընթացների կայունության, ռեակցիաների կինետիկայի, ջերմային ռեժիմների և վերջնական արտադրանքի ֆիզիկամեխանիկական հատկությունների փոխկապակցվածության հարցերը։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են ռենտգենաֆազային վերլուծության, միկրոկառուցվածքային հետազոտությունների և ջերմային չափումների կիրառման հնարավորությունները՝ սինթեզի գործընթացների արդյունավետությունը գնահատելու նպատակով։ Անդրադարձ է կատարվում բարձր ջերմակայունությամբ, կարծրությամբ և շահագործական կայունությամբ օժտված կերամիկական ու կոմպոզիտային նյութերի ստացման տեխնոլոգիական հեռանկարներին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել նյութագիտության, անօրգանական քիմիայի, բարձրաջերմաստիճանային սինթեզի և տեխնիկական կերամիկայի ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։