Մանուչարյան, Տիրան Նորիկի

Литература

Աշխատությունը նվիրված է 19-րդ և 20-րդ դարերում Եգիպտոսի թատերական արվեստի և դրամատուրգիայի ձևավորման, զարգացման ու գեղարվեստական առանձնահատկությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ պատմական, հասարակական, մշակութային և գրական գործընթացների փոխկապակցվածության համատեքստում։ Հետազոտության առանցքում են եգիպտական ժամանակակից թատրոնի առաջացման նախադրյալները, ազգային դրամատուրգիական ավանդույթների ձևավորումը, եվրոպական թատերարվեստի ազդեցությունը և արաբական մշակութային միջավայրում նոր գեղարվեստական ուղղությունների տարածումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում 19-րդ դարի երկրորդ կեսին Եգիպտոսում տեղի ունեցած հասարակական և մշակութային վերափոխումներին, որոնք նպաստեցին ժամանակակից թատերական հաստատությունների ստեղծմանը, բեմարվեստի մասնագիտական զարգացմանը և դրամատիկական գրականության տարածմանը։ Ուսումնասիրվում են ավանդական ժողովրդական ներկայացումների, բանավոր պատմողական արվեստի, երաժշտական և երգիծական կատարումների ու եվրոպական թատերական ձևերի փոխազդեցությունները, որոնց արդյունքում աստիճանաբար ձևավորվեցին եգիպտական ազգային թատրոնի ինքնատիպ արտահայտչամիջոցները։ Քննարկվում են արաբական մշակութային վերածննդի՝ Նահդայի ազդեցությունը թատերական կյանքի զարգացման վրա, գրական լեզվի և խոսակցական արաբերենի կիրառման առանձնահատկությունները, թարգմանական դրամատուրգիայի նշանակությունը և եվրոպական դասական ստեղծագործությունների տեղայնացման գործընթացները։ Կարևորվում է եգիպտական թատրոնի սկզբնական զարգացման փուլերում Յակուբ Սաննուի և այլ մշակութային գործիչների գործունեությունը, նրանց ներդրումը թատերական ներկայացումների կազմակերպման, հասարակական երգիծանքի զարգացման և բեմարվեստի ժողովրդականացման գործում։ Անդրադարձ է կատարվում 20-րդ դարի սկզբին թատերական խմբերի, մասնագիտական դերասանական կազմերի և մշակութային հաստատությունների ձևավորմանը, ինչպես նաև թատրոնի՝ որպես հասարակական գաղափարների արտահայտման և ազգային ինքնագիտակցության զարգացման միջոցի նշանակությանը։ Առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում Թաուֆիկ ալ-Հաքիմի և եգիպտական դրամատուրգիայի մյուս նշանավոր ներկայացուցիչների ստեղծագործական ժառանգության, նրանց գեղարվեստական սկզբունքների, դրամատիկական կառուցվածքների և գաղափարական որոնումների ուսումնասիրության հարցերը։ Հետազոտության թեմատիկ շրջանակներում դիտարկվում են պատմական, սոցիալական, քաղաքական, հոգեբանական և փիլիսոփայական դրամաների զարգացման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև կատակերգության, երգիծանքի, երաժշտական թատրոնի և փորձարարական բեմարվեստի դերը եգիպտական մշակութային կյանքում։ Կարևորվում են գաղութատիրության, ազգային անկախության համար պայքարի, հասարակական արդիականացման, սոցիալական անհավասարության, կրթության, կանանց հասարակական դիրքի և ավանդական արժեքների վերափոխման թեմաների արտացոլումները դրամատիկական ստեղծագործություններում։ Ուսումնասիրվում է թատրոնի փոխհարաբերությունը հասարակական կարծիքի, քաղաքական գաղափարախոսությունների և մշակութային ինքնության հետ՝ ընդգծելով բեմարվեստի ազդեցությունը հասարակական քննարկումների և գեղարվեստական մտածողության զարգացման վրա։ Հատուկ ուշադրության են արժանանում 20-րդ դարի երկրորդ կեսի եգիպտական դրամատուրգիայի նորարարական միտումները, ռեալիստական և խորհրդանշական արտահայտչամիջոցների կիրառումը, ազգային պատմության վերաիմաստավորումը և ժամանակակից մարդու հոգեբանական ու սոցիալական խնդիրների ներկայացումը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև թատերական ռեժիսուրայի, դերասանական արվեստի, բեմանկարչության, ներկայացումների գեղարվեստական կազմակերպման և հանդիսատեսի հետ հաղորդակցության ձևերի զարգացմանը։ Կարևորվում է Եգիպտոսի դերը արաբական աշխարհի թատերական մշակույթի զարգացման գործում, եգիպտական դրամատուրգիայի ազդեցությունը տարածաշրջանի այլ երկրների գրականության և բեմարվեստի վրա, ինչպես նաև միջազգային մշակութային փոխանակումների նշանակությունը։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս առավել խորությամբ պատկերացում կազմելու եգիպտական թատրոնի պատմական զարգացման հիմնական փուլերի, ազգային և եվրոպական գեղարվեստական ավանդույթների փոխազդեցության, դրամատուրգիական ժանրերի բազմազանության և թատերական արվեստի հասարակական գործառույթների մասին։ Հետազոտությունն ունի գրականագիտական, պատմամշակութային և արվեստաբանական նշանակություն՝ նպաստելով արաբական դրամատուրգիայի զարգացման օրինաչափությունների, եգիպտական ազգային թատրոնի ինքնատիպության և 19–20-րդ դարերի մշակութային վերափոխումների առավել խորքային ընկալմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել թատերագետների, գրականագետների, արևելագետների, արաբագետների, մշակութաբանների, պատմաբանների, արվեստաբանների, դասախոսների, ուսանողների և համաշխարհային թատրոնի ու արաբական գրականության պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։