Մինասյան, Անուշ Արամայիսի

Философия

Աշխատությունը նվիրված է միջնադարյան հայ փիլիսոփայական մտքի նշանավոր ներկայացուցիչ Հովհան Որոտնեցու մեկնողական ժառանգության ուսումնասիրությանը՝ հատկապես Արիստոտելի երկերի ընկալման, բացատրության և հայկական մտավոր միջավայրում վերաիմաստավորման տեսանկյունից։ Հետազոտության առանցքում նրա մեկնաբանական մեթոդն է, փիլիսոփայական հասկացությունների մեկնությունը և արիստոտելյան տրամաբանության ու իմացաբանական սկզբունքների յուրացումը։ Քննվում է, թե ինչպես է մեկնիչը բացատրում բարդ փիլիսոփայական դրույթները, սահմանում հիմնական հասկացությունները, պարզաբանում դրանց փոխհարաբերությունները և դրանք ներառում միջնադարյան հայկական կրթական ու գիտական ավանդույթի մեջ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում տրամաբանական կատեգորիաների, դատողության, ապացուցման, պատճառականության, էության և հատկության վերաբերյալ գաղափարների մեկնաբանությանը։ Կարևորվում է նաև մեկնության կառուցվածքը՝ բնագրի առանձին դրույթների պարզաբանումից մինչև դրանց գաղափարական նշանակության ավելի լայն բացահայտումը։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու, թե որքանով է մեկնիչը հետևում նախորդ մեկնողական ավանդույթներին և որտեղ է դրսևորում ինքնուրույն փիլիսոփայական մոտեցում։ Այդ համատեքստում դիտարկվում են անտիկ փիլիսոփայության և միջնադարյան քրիստոնեական աշխարհայացքի փոխհարաբերությունները, քանի որ Արիստոտելի գաղափարների ընկալումը տեղի էր ունենում արդեն ձևավորված աստվածաբանական և փիլիսոփայական միջավայրում։ Քննվում է նաև այն հարցը, թե ինչպես են անտիկ փիլիսոփայական հասկացությունները հարմարեցվել հայերեն գիտական լեզվին, ինչ տերմինաբանական միջոցներ են կիրառվել դրանց իմաստային ճշգրտությունը պահպանելու համար և ինչ դեր է այդ աշխատանքը կատարել հայ փիլիսոփայական բառապաշարի զարգացման գործում։ Առանձին նշանակություն ունի մեկնողական ժառանգության կրթական գործառույթը․ նման աշխատությունները ծառայել են ոչ միայն որպես փիլիսոփայական տեքստերի բացատրություններ, այլև որպես տրամաբանական մտածողության, բանավեճի և գիտելիքի համակարգված յուրացման միջոցներ։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ներկայացնելու նաև հայ միջնադարյան դպրոցներում արիստոտելյան փիլիսոփայության տարածման առանձնահատկությունները և մեկնողական գրականության դերը գիտական գիտելիքի փոխանցման գործում։ Համեմատական քննությունը կարող է բացահայտել կապերը հունական փիլիսոփայական սկզբնաղբյուրների, նախորդ մեկնիչների ավանդույթի և հայկական մեկնողական դպրոցի միջև։ Այսպիսով, աշխատանքը նպաստում է միջնադարյան հայ փիլիսոփայության պատմության, տրամաբանական մտքի զարգացման և անտիկ գիտական ժառանգության հայկական ընկալման առավել ամբողջական ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով մեկնիչին որպես տարբեր մտավոր ավանդույթների միջև գիտական ու մշակութային կապի կարևոր ներկայացուցիչ։