Մկրտչյան, Սառա Աշոտի

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության տնտեսական աճի ապահովման գործում լեռնամետալուրգիական արդյունաբերության դերի, նշանակության և զարգացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Թեման ընդգրկում է հանքարդյունաբերության և մետալուրգիայի փոխկապակցված ոլորտները՝ դիտարկելով դրանց ազդեցությունը երկրի արտադրական ներուժի, արտահանման, զբաղվածության, ներդրումային ակտիվության, պետական և տեղական բյուջեների եկամուտների ու ընդհանուր տնտեսական զարգացման վրա։ Աշխատանքը Սառա Աշոտի Մկրտչյանի տնտեսագիտության թեկնածուական հետազոտությունն է, որը պաշտպանվել է 2013 թվականին Հայաստանի պետական տնտեսագիտական համալսարանում՝ «Տնտեսության, նրա ոլորտների տնտեսագիտություն և կառավարում» մասնագիտությամբ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է Հայաստանի հանքահումքային ռեսուրսների օգտագործման տնտեսական արդյունավետության գնահատումը և դրանց հիման վրա ձևավորված արդյունաբերական շղթաների ուսումնասիրությունը։ Լեռնամետալուրգիական ոլորտի առանձնահատկությունն այն է, որ այն միավորում է հանքավայրերի հետախուզումը, հանքանյութի արդյունահանումը, հարստացումը, մետաղների արտադրությունը և դրանց հետ կապված սպասարկող ու ենթակառուցվածքային գործունեությունը։ Այդ ամբողջ շղթայի արդյունավետությունը կարող է էական ազդեցություն ունենալ երկրի արդյունաբերական զարգացման և տնտեսական աճի տեմպերի վրա։ Աշխատության շրջանակում կարող են վերլուծվել ոլորտի արտադրության և իրացման ծավալները, ֆինանսատնտեսական ցուցանիշները, ներդրումային գործընթացները, արտադրողականությունը, շահութաբերությունը և արտահանման ներուժը։ Հատուկ նշանակություն ունի միջազգային շուկաների և մետաղների գների ազդեցության ուսումնասիրությունը, քանի որ Հայաստանի լեռնամետալուրգիական արտադրանքի մրցունակությունը զգալիորեն պայմանավորված է համաշխարհային գների, արտաքին պահանջարկի և փոխարժեքային միջավայրի փոփոխություններով։ Հետազոտության մեջ կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել պղնձի և այլ մետաղների արտադրության ու արտահանման տնտեսական նշանակության գնահատումը։ Հեղինակի հետագա հրապարակումներն ուղղակիորեն շարունակել են այս թեմատիկան՝ անդրադառնալով լեռնամետալուրգիական ընկերությունների արտադրության և իրացման վերլուծությանը, ֆինանսատնտեսական ցուցանիշների բարելավման ուղիներին, պղնձի գների կանխատեսմանը և ոլորտի կայուն զարգացման խնդիրներին։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում ոլորտի տնտեսական արդյունավետության և կայունության խնդիրներին։ Մի կողմից՝ հանքարդյունաբերությունը կարող է ապահովել զգալի արտահանման եկամուտներ, աշխատատեղեր և տնտեսական ակտիվություն, իսկ մյուս կողմից՝ դրա զարգացումը կապված է ռեսուրսների սահմանափակության, շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության, հանքավայրերի շահագործման երկարաժամկետ հետևանքների և համաշխարհային շուկաների անկայունությունից կախվածության հետ։ Հետևաբար հետազոտությունը կարող է դիտարկել տնտեսական աճի և բնապահպանական անվտանգության հավասարակշռման անհրաժեշտությունը։ Հատուկ նշանակություն ունի լեռնամետալուրգիական ոլորտի ներդրումային քաղաքականության ուսումնասիրությունը։ Նոր հանքավայրերի հետախուզումը, գործող հանքերի տեխնիկական վերազինումը, հանքաքարի հարստացման տեխնոլոգիաների կատարելագործումը և մետաղների առավել խոր վերամշակման կազմակերպումը պահանջում են մեծածավալ ու երկարաժամկետ ներդրումներ։ Այդ պատճառով աշխատությունը կարող է անդրադառնալ ներդրումային միջավայրի բարելավմանը, ֆինանսավորման աղբյուրներին, ձեռնարկությունների ֆինանսական կայունությանը և պետական տնտեսական քաղաքականության հնարավոր ազդեցությանը։ Կարևոր խնդիր է նաև հանքահումքային ռեսուրսների ավելի բարձր ավելացված արժեքով օգտագործումը։ Հումքի արտահանմանը զուգահեռ տեղական վերամշակման և մետաղամշակման զարգացումը կարող է ընդլայնել արտադրական շղթաները, ստեղծել նոր աշխատատեղեր և մեծացնել տնտեսության ներսում ստեղծվող արժեքը։ Հեղինակի հետագա աշխատանքներում, օրինակ, ուսումնասիրվել են պղնձի հենքով մալուխի հայրենական շուկայի կայուն զարգացման հեռանկարները և պղնձի արտադրության արգասիքների իրացման մարքեթինգային-լոգիստիկ խնդիրները, ինչը ցույց է տալիս ոլորտի խորքային վերամշակման և շուկայի զարգացման ուղղությունների կարևորությունը։ Աշխատության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել նաև ոլորտի զարգացման խոչընդոտների բացահայտումը՝ տեխնոլոգիական հետամնացությունից և արտադրության բարձր ինքնարժեքից մինչև ենթակառուցվածքային, ներդրումային, բնապահպանական և շուկայական ռիսկեր։ Դրանց հաղթահարման համար կարող են առաջարկվել արտադրության արդյունավետության բարձրացման, տեխնոլոգիական արդիականացման, կառավարման կատարելագործման, ներդրումների խթանման, արտահանման շուկաների դիվերսիֆիկացման և բնապահպանական կառավարման բարելավման ուղղություններ։ Հետազոտության նշանակությունը հատկապես մեծ է Հայաստանի նման հանքահումքային ռեսուրսներ ունեցող, բայց փոքր ներքին շուկա ունեցող տնտեսության համար, որտեղ արդյունաբերական արտահանումը կարող է կարևոր դեր ունենալ տնտեսական աճի ապահովման գործում։ Միաժամանակ աշխատությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու այն ռիսկերը, որոնք առաջանում են տնտեսության՝ հանքարդյունաբերությունից չափազանց մեծ կախվածության դեպքում, և քննարկելու ոլորտի զարգացման այնպիսի մոդելներ, որոնք կապահովեն ոչ միայն կարճաժամկետ տնտեսական արդյունք, այլև երկարաժամկետ կայունություն։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել տնտեսագետներին, հանքարդյունաբերության և մետալուրգիայի մասնագետներին, ֆինանսիստներին, ներդրումային վերլուծաբաններին, պետական կառավարման և տնտեսական քաղաքականության մասնագետներին, բնապահպանական տնտեսագիտությամբ զբաղվող հետազոտողներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և արդյունաբերության տնտեսագիտությունն ուսումնասիրող ուսանողներին։