Մովսիսյան, Հասմիկ Զարզանդի

Литература

Աշխատությունը նվիրված է Ներսես Շնորհալու բանաստեղծական ժառանգության գեղարվեստական և գաղափարական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ միջնադարյան հայ գրականության զարգացման համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում հեղինակի ստեղծագործական աշխարհընկալումն է, բանաստեղծական մտածողությունը, լեզվաոճական համակարգը և այն գեղարվեստական միջոցները, որոնց շնորհիվ նրա երկերը դարձել են հայ միջնադարյան գրականության կարևորագույն ձեռքբերումներից։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարող են վերլուծվել նրա հոգևոր և աշխարհիկ թեմատիկ ուղղությունները, կրոնական ու բարոյախրատական գաղափարները, մարդու ներաշխարհի, մեղքի, ապաշխարության, հավատքի, սիրո և աստվածայինի հետ մարդու հարաբերության գեղարվեստական արտահայտությունները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի բանաստեղծական ձևի և բովանդակության փոխհարաբերության ուսումնասիրությունը, քանի որ հեղինակի ստեղծագործություններում գաղափարական ասելիքը հաճախ միահյուսվում է մշակված տաղաչափական կառուցվածքի, հնչերանգային բազմազանության և երաժշտականության հետ։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև տաղերի կառուցվածքային առանձնահատկություններին, հանգավորման ու ռիթմի կիրառությանը, կրկնությունների, զուգահեռ կառույցների, հակադրությունների, դիմելաձևերի և այլ գեղարվեստական հնարների գործածությանը։ Նրա ստեղծագործական ոճի կարևոր կողմերից է խոսքի պարզության և գեղարվեստական հարստության համադրումը․ բարդ աստվածաբանական և բարոյական գաղափարները հաճախ արտահայտվում են մատչելի, պատկերավոր և հուզական լեզվով։ Հետազոտության առանձին ուղղություն կարող է լինել բնության և առօրյա կյանքի պատկերների կիրառությունը, որոնք հոգևոր բովանդակության հետ համադրվելով՝ ընդլայնում են բանաստեղծական պատկերների համակարգը։ Կարևոր է նաև ժողովրդական-բանահյուսական մտածողության և միջնադարյան գրական ավանդույթի փոխազդեցությունը, քանի որ այդ համադրությունը նպաստում է ստեղծագործությունների արտահայտչականությանը և ընթերցողի հետ անմիջական հաղորդակցությանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև հեղինակի ստեղծագործությունների լեզվական առանձնահատկությունները՝ բառապաշարի ընտրությունը, պատկերավոր արտահայտությունները, դարձվածքները, հռետորական կառույցները և գրաբարյան լեզվի գեղարվեստական հնարավորությունների օգտագործումը։ Ներսես Շնորհալու բանաստեղծական արվեստի կարևոր առանձնահատկություններից է նաև երաժշտականության նկատմամբ հատուկ զգայունությունը․ նրա բազմաթիվ ստեղծագործություններ կապված են հոգևոր երգարվեստի և ծիսական մշակույթի հետ, ինչի շնորհիվ բանաստեղծական խոսքն ու երաժշտական կառուցվածքը փոխլրացնում են միմյանց։ Աշխատությունը կարող է ընդգծել նաև հեղինակի ստեղծագործության մարդասիրական և բարոյական ուղղվածությունը՝ ցույց տալով, որ նրա պոեզիան սահմանափակված չէ միայն կրոնական քարոզչությամբ, այլ անդրադառնում է մարդու հոգեբանական ապրումներին, բարոյական ընտրությանը և հասարակական հարաբերություններին։ Նրա բանաստեղծական ժառանգությունը կարևոր է նաև հայ գրականության հետագա զարգացման տեսանկյունից, քանի որ ձևի, լեզվի, թեմատիկայի և երաժշտականության բնագավառներում ստեղծված ավանդույթները ազդեցություն են ունեցել հետագա հոգևոր ու աշխարհիկ բանաստեղծության վրա։ Հետազոտության արդյունքները կարող են հետաքրքրել հայ գրականության պատմաբաններին, միջնադարագետներին, բանասերներին, լեզվաբաններին և հայ մշակույթի պատմությամբ զբաղվող մասնագետներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ներկայացնում է Ներսես Շնորհալու բանաստեղծական արվեստը որպես թեմատիկ, գաղափարական, լեզվական, տաղաչափական և երաժշտական բաղադրիչների ամբողջություն՝ բացահայտելով նրա ստեղծագործական ինքնատիպությունը և նշանակալի ներդրումը հայ միջնադարյան գեղարվեստական մշակույթի զարգացման գործում։