Որատիոս Փլակկիոս, Կուինտոս

Литература

Աշխատությունը հին հռոմեական գրականության և գեղագիտական մտքի կարևորագույն երկերից մեկի՝ հռոմեացի նշանավոր բանաստեղծ Քվինտոս Հորացիոս Փլակկոսի քերթողական արվեստին նվիրված ստեղծագործության հայերեն ներկայացումն է։ Այն պատկանում է դասական պոետիկայի և գրական տեսության այն երկերի շարքին, որոնք ձևավորել են եվրոպական գրականագիտական մտածողության հիմնարար սկզբունքները և դարեր շարունակ ազդեցություն ունեցել բանաստեղծության, դրամատուրգիայի ու գեղարվեստական ստեղծագործության ընկալման վրա։ Ստեղծագործության հիմնական թեման պոեզիայի բնույթն է, բանաստեղծական երկի ստեղծման սկզբունքները, գրական ստեղծագործության կառուցվածքը, գեղարվեստական ամբողջականությունը և արվեստի հասարակական ու դաստիարակչական նշանակությունը։ Հորացիոսը քերթողական արվեստը դիտարկում է որպես գիտելիքի, տաղանդի, աշխատանքի, փորձի և գեղարվեստական ճաշակի համադրություն՝ կարևորելով ստեղծագործության բովանդակության ու ձևի ներդաշնակությունը։ Աշխատության գաղափարական առանցքը գեղարվեստական երկի կատարելության ձգտումն է, որի համար անհրաժեշտ են չափի զգացում, մտքի հստակություն, լեզվական ճշգրտություն, կառուցվածքային ներդաշնակություն և ստեղծագործական հետևողականություն։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն սկզբունքին, որ գրական ստեղծագործությունը պետք է ունենա ներքին ամբողջականություն, իսկ նրա առանձին բաղադրիչները պետք է փոխկապակցված լինեն և ծառայեն ընդհանուր գեղարվեստական մտահղացմանը։ Հորացիոսը կարևորում է նաև ստեղծագործության հավաստիությունն ու բնականությունը՝ ընդգծելով, որ գրական կերպարները, գործողությունները և խոսքը պետք է համապատասխանեն իրենց բնույթին, իրավիճակին ու տրամաբանական զարգացումներին։ Աշխատության կարևոր գաղափարներից է գրականության երկակի առաքելությունը՝ հաճելի լինելու և օգտակարություն բերելու սկզբունքը։ Այս մոտեցմամբ բանաստեղծությունը միաժամանակ դիտարկվում է որպես գեղագիտական հաճույքի աղբյուր և որպես մարդու մտավոր ու բարոյական դաստիարակության միջոց։ Գրական երկը պետք է ոչ միայն գրավի ընթերցողի ուշադրությունը, այլև նպաստի նրա ճաշակի զարգացմանը, գիտելիքի հարստացմանը և մարդկային արժեքների ճանաչմանը։ Կարևորվում է նաև գրողի պատասխանատվությունը սեփական ստեղծագործության նկատմամբ, քանի որ իսկական գեղարվեստական արդյունքը պահանջում է մշտական աշխատանք, ինքնաքննադատություն, լեզվի խոր իմացություն և կատարելագործման ձգտում։ Հորացիոսը անդրադառնում է գրական ստեղծագործության ժանրային առանձնահատկություններին, բանաստեղծական խոսքի համապատասխանությանը թեմային, կերպարների բնութագրման սկզբունքներին, դրամատիկական երկի կառուցվածքին և ստեղծագործական չափանիշներին։ Նրա դիտարկումներում կարևոր տեղ ունեն նաև գրական քննադատության, ընթերցողական ճաշակի և գրական հեղինակության հարցերը։ Ընդգծվում է, որ ստեղծագործության գնահատումը պետք է հիմնված լինի գիտելիքի, փորձի և մասնագիտական դատողության վրա, իսկ գրողը պետք է պատրաստ լինի ընդունելու հիմնավորված քննադատությունը։ Գրականագիտական առումով աշխատությունն առանձնանում է խրատական, տեսական և գեղագիտական դատողությունների համադրությամբ։ Դրա շարադրանքը ներկայացնում է պոետիկան ոչ միայն որպես բանաստեղծական ձևերի ու կանոնների ամբողջություն, այլև որպես ստեղծագործական մտածողության, գրական ճաշակի և արվեստի փիլիսոփայության համակարգ։ Պատմական նշանակությունը պայմանավորված է հին հունական գեղագիտական ավանդույթների և հռոմեական գրական փորձի ընդհանրացմամբ։ Հորացիոսի ձևակերպած սկզբունքները մեծ ազդեցություն են ունեցել Վերածննդի, կլասիցիզմի և եվրոպական նոր գրականության զարգացման վրա՝ դառնալով գրական տեսության և գեղարվեստական քննադատության կարևոր հենակետերից մեկը։ Նրա գաղափարները երկար ժամանակ կիրառվել են գրական կրթության մեջ՝ որպես բանաստեղծական ստեղծագործության, դրամատուրգիայի և գրական ճաշակի ուսուցման հիմնարար նյութ։ Հայ մշակութային միջավայրում այս երկի ներկայացումը կարևոր նշանակություն ունի դասական ժառանգության յուրացման և եվրոպական գրականագիտական մտքի տարածման տեսանկյունից։ Սուրբ Ղազարի Մխիթարյան միաբանությունը մեծ դեր է ունեցել հայ իրականության մեջ անտիկ գրականության, դասական լեզուների և գեղագիտական մտածողության ուսումնասիրության ու տարածման գործում։ Հին հռոմեական գրականության նման երկերի հայերեն հրատարակությունը նպաստել է հայ ընթերցողի ծանոթությանը համաշխարհային գրականության հիմնարար արժեքներին, ինչպես նաև հայ գրականագիտական ու մանկավարժական մտքի հարստացմանը։ Աշխատությունը արժեքավոր է դասական պոետիկայի պատմության, հռոմեական գրականության, գեղագիտության, գրական քննադատության և հայ թարգմանական մշակույթի ուսումնասիրության համար։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում գրականագետների, բանասերների, թարգմանիչների, մանկավարժների, գրողների, դասական գրականությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների և հայ հին տպագիր գրքի հետազոտողների համար։ Ընթերցողական արժեքը պայմանավորված է գեղարվեստական ստեղծագործության հիմնարար սկզբունքներին ծանոթանալու, գրական ճաշակը զարգացնելու, պոեզիայի հասարակական ու գեղագիտական նշանակությունը հասկանալու և անտիկ աշխարհի գրական մտքի ժառանգությանը հաղորդակից դառնալու հնարավորությամբ։ Այս երկը կարևոր տեղ ունի ինչպես համաշխարհային պոետիկայի պատմության, այնպես էլ հայերեն դասական գրականագիտական ժառանգության մեջ՝ ներկայացնելով գրական արվեստի այն սկզբունքները, որոնց արդիականությունը պահպանվում է նաև ժամանակակից գրականության և գեղարվեստական քննադատության ուսումնասիրության մեջ։