Օսիպովա, Իննա Վալերիի

Педагогика

Աշխատությունը նվիրված է տարրական դպրոցի սովորողների խոսքային կարողությունների ձևավորման և զարգացման մանկավարժական ու մեթոդական հիմքերի ուսումնասիրությանը ռուսաց լեզվի դասավանդման գործընթացում։ Հետազոտության շրջանակում խոսքային կոմպետենտությունը դիտարկվում է որպես լեզվական գիտելիքների, հաղորդակցական հմտությունների և տարբեր իրավիճակներում սեփական մտքերը հասկանալի, տրամաբանական ու նպատակահարմար արտահայտելու կարողության ամբողջություն։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում կրտսեր դպրոցական տարիքի սովորողների լեզվական զարգացման առանձնահատկություններին և այն մեթոդներին, որոնց միջոցով հնարավոր է աստիճանաբար զարգացնել բանավոր ու գրավոր խոսքը։ Քննվում են բառապաշարի հարստացման, քերականական կառուցվածքների յուրացման, ճիշտ արտասանության, կապակցված խոսքի ձևավորման, տեքստի ընկալման և ինքնուրույն խոսքային արտահայտությունների կառուցման խնդիրները։ Կարևորվում է ոչ միայն լեզվական կանոնների յուրացումը, այլև դրանց գործնական կիրառումը իրական կամ ուսումնական հաղորդակցական իրավիճակներում։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է դասավանդման այնպիսի մեթոդների ընտրությունը, որոնք խթանում են սովորողների ակտիվ մասնակցությունը, հարցեր ձևակերպելու, պատասխաններ կառուցելու, պատմելու, վերապատմելու, նկարագրելու և սեփական կարծիքը պարզ ու հաջորդական ներկայացնելու կարողությունները։ Դիտարկվում է ընթերցանության և տեքստային աշխատանքի նշանակությունը խոսքային զարգացման գործընթացում, քանի որ տարբեր բնույթի տեքստերի ընկալումը նպաստում է բառապաշարի ընդլայնմանը, լեզվական կառուցվածքների յուրացմանը և կապակցված խոսքի զարգացմանը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում երկխոսական և մենախոսական խոսքի ձևավորմանը, հաղորդակցական առաջադրանքների, դերային իրավիճակների, լեզվական խաղերի և ստեղծագործական վարժությունների կիրառմանը։ Քննվում է նաև գրավոր խոսքի աստիճանական զարգացումը՝ նախադասությունների և փոքրածավալ կապակցված տեքստերի կառուցումից մինչև սեփական մտքերի ավելի ինքնուրույն շարադրում։ Կարևորվում է սովորողների անհատական տարբերությունների, լեզվական պատրաստվածության մակարդակի և ուսուցման տեմպի հաշվառումը։ Ուսուցչի դերը դիտարկվում է որպես հաղորդակցական միջավայրի կազմակերպողի և սովորողների խոսքային գործունեությունն ուղղորդող մասնագետի դեր, որը ոչ միայն փոխանցում է լեզվական գիտելիքներ, այլև ստեղծում է դրանք կիրառելու հնարավորություններ։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև սովորողների խոսքային առաջընթացի գնահատման չափանիշներին՝ հաշվի առնելով խոսքի ճշտությունը, բառապաշարի բազմազանությունը, տրամաբանական հաջորդականությունը, կապակցվածությունը և հաղորդակցական նպատակին համապատասխանությունը։ Նման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ռուսաց լեզվի դասերը կազմակերպել որպես լեզվական և հաղորդակցական զարգացման միասնական գործընթաց։ Աշխատությունը կարող է կիրառական նշանակություն ունենալ տարրական դպրոցում ռուսաց լեզվի դասավանդման մեթոդիկայի կատարելագործման, ուսումնական առաջադրանքների մշակման և սովորողների հաղորդակցական կարողությունների հետևողական զարգացման համար։