Ոսկեբերան, Հովհան

Религия

Քրիստոնեական հայրաբանական և մեկնողական գրականության նշանավոր երկերից մեկի այս հատորը ներկայացնում է Կոստանդնուպոլսի արքեպիսկոպոս և եկեղեցու մեծ հայր Հովհաննես Ոսկեբերանի՝ Մատթեոսի Ավետարանի մեկնությունների շարունակությունը։ Աշխատությունը նվիրված է Նոր Կտակարանի առաջին Ավետարանի աստվածաբանական, բարոյական և հոգևոր բովանդակության բացահայտմանը՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով խորությամբ ճանաչելու Հիսուս Քրիստոսի ուսուցումները, ավետարանական պատմությունների խորհուրդը և քրիստոնեական կյանքի հիմնարար սկզբունքները։ Հովհաննես Ոսկեբերանը վաղ քրիստոնեական եկեղեցու ամենանշանավոր աստվածաբաններից և քարոզիչներից է, որի մեկնողական ժառանգությունը մեծ ազդեցություն է ունեցել արևելյան քրիստոնեական աստվածաբանության, եկեղեցական քարոզչության և Սուրբ Գրքի մեկնության ավանդույթի ձևավորման վրա։ Նրա աշխատություններին բնորոշ են աստվածաշնչյան բնագրի մանրակրկիտ քննությունը, խոսքի տրամաբանական զարգացումը, բարոյական հարցադրումների խորությունը և քրիստոնեական ճշմարտությունները հավատացյալների առօրյա կյանքի հետ կապելու ձգտումը։ Այս հատորի բովանդակային առանցքը Մատթեոսի Ավետարանի տարբեր հատվածների մեկնությունն է՝ դրանց պատմական, դավանաբանական, խորհրդանշական և բարոյախոսական իմաստների բացահայտմամբ։ Մեկնության ընթացքում առանձնահատուկ նշանակություն են ստանում Քրիստոսի քարոզչության հիմնական դրույթները, Աստծո արքայության գաղափարը, հավատքի և ապաշխարության անհրաժեշտությունը, աստվածային արդարությունը, մարդու հոգևոր պատասխանատվությունը և քրիստոնեական առաքինությունների դերը։ Հեղինակը ավետարանական խոսքը դիտարկում է ոչ միայն որպես պատմական իրադարձությունների արձանագրություն, այլև որպես մշտապես գործող հոգևոր ճշմարտություն, որն ուղղված է յուրաքանչյուր մարդու ներքին վերափոխմանը։ Ոսկեբերանի մեկնողական մեթոդի կարևոր առանձնահատկություններից է ավետարանական խոսքերի անմիջական կապակցումը մարդկային վարքի, հասարակական հարաբերությունների և բարոյական ընտրության հետ։ Նա ուշադրություն է դարձնում հպարտության, ագահության, նախանձի, կեղծավորության և անարդարության քննադատությանը՝ դրանց հակադրելով խոնարհությունը, ողորմածությունը, գթասրտությունը, հավատարմությունն ու մերձավորի հանդեպ սերը։ Նրա մեկնություններում աստվածաշնչյան յուրաքանչյուր միտք դառնում է հոգևոր դաստիարակության և ինքնաքննության առիթ։ Գրական առումով աշխատությունն առանձնանում է հայրաբանական մեկնողական ժանրին բնորոշ կառուցվածքով, աստվածաբանական դատողությունների և բարոյական խրատների համադրությամբ, համոզիչ փաստարկմամբ ու կենդանի քարոզչական ոճով։ Հեղինակը հաճախ դիմում է համեմատությունների, հարցադրումների, հակադրությունների և առօրյա կյանքի օրինակների՝ բարդ աստվածաբանական գաղափարները հասկանալի դարձնելու համար։ Նրա խոսքը միաժամանակ ունի մեկնողական, ուսուցողական և հոգևոր ներգործության նպատակ՝ ընթերցողին ուղղորդելով դեպի Սուրբ Գրքի գիտակցված ընթերցում և քրիստոնեական կյանքի սկզբունքների գործնական կիրառում։ Հովհաննես Ոսկեբերանի Մատթեոսի Ավետարանի մեկնությունները կարևոր տեղ են զբաղեցնում համաքրիստոնեական աստվածաբանական ժառանգության մեջ և դարեր շարունակ ուսումնասիրվել ու կիրառվել են եկեղեցական կրթության, քարոզչության և աստվածաշնչյան մեկնության բնագավառներում։ Դրանց նշանակությունը մեծ է նաև հայ հոգևոր մշակույթի համար, քանի որ Ոսկեբերանի երկերը լայնորեն ճանաչվել և օգտագործվել են հայ եկեղեցական մատենագրության ու աստվածաբանական մտածողության մեջ։ Վենետիկի Սուրբ Ղազար միաբանության տպարանում այս աշխատության հրատարակությունը վկայում է Մխիթարյանների կարևոր ներդրման մասին՝ եկեղեցու հայրերի ժառանգությունը հայերենով հասանելի դարձնելու և հայ ընթերցողին համաքրիստոնեական աստվածաբանական մտքի արժեքներին հաղորդակից դարձնելու գործում։ Այն արժեքավոր է հայ թարգմանական գրականության, հայրաբանության, աստվածաշնչյան մեկնագիտության և Մխիթարյան միաբանության հրատարակչական գործունեության պատմության ուսումնասիրության համար։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել աստվածաբաններին, հոգևորականներին, հայագետներին, բանասերներին, եկեղեցու հայրերի ժառանգությամբ զբաղվող հետազոտողներին և բոլոր նրանց, ովքեր ցանկանում են խորությամբ ուսումնասիրել Մատթեոսի Ավետարանի մեկնողական ավանդույթը և Հովհաննես Ոսկեբերանի հոգևոր ու աստվածաբանական մտածողությունը։