Սարգսյան, Արտաշես Լիպարիտի

Лингвистика

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է գրական արևելահայերենի և արևմտահայերենի շարահյուսական համակարգերի զուգադրական ուսումնասիրությանը՝ երկու գրական տարբերակների կառուցվածքային ընդհանրությունների, տարբերությունների և զարգացման առանձնահատկությունների բացահայտման նպատակով։ Աշխատության շրջանակում համակողմանիորեն քննվում են երկու տարբերակների շարահյուսական կառուցվածքները, նախադասության անդամների փոխհարաբերությունները, բառերի և բառակապակցությունների կապակցման եղանակները, ինչպես նաև պարզ և բարդ նախադասությունների կառուցման առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում շարահյուսական նորմերին, նախադասության կառուցվածքային տիպերին և այն լեզվական միջոցներին, որոնց միջոցով արևելահայերենն ու արևմտահայերենը արտահայտում են տարբեր իմաստային ու քերականական հարաբերություններ։ Ուսումնասիրության մեջ համեմատվում են համաձայնության, կառավարման և առդրության դրսևորումները, շարադասության առանձնահատկությունները, նախադասության հիմնական և երկրորդական անդամների կառուցվածքային ու գործառական տարբերությունները։ Քննության են առնվում նաև բարդ նախադասությունների տեսակները, ստորադասական և համադասական կապերի արտահայտման ձևերը, ինչպես նաև հարաբերական և շաղկապական միջոցների կիրառությունը երկու գրական տարբերակներում։ Աշխատությունը կարևորում է ոչ միայն ձևական տարբերությունների արձանագրումը, այլև դրանց լեզվաբանական մեկնաբանությունը՝ հաշվի առնելով պատմական զարգացման, լեզվական փոխազդեցությունների և յուրաքանչյուր տարբերակի գրական ու մշակութային միջավայրի առանձնահատկությունները։ Զուգադրական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու երկու համակարգերի ընդհանուր հայերենական հիմքը և միաժամանակ ցույց տալու այն կառուցվածքային առանձնահատկությունները, որոնցով դրանք տարբերակվում են միմյանցից։ Ուսումնասիրությունը կարող է նշանակություն ունենալ հայերենի երկու գրական տարբերակների փոխհարաբերության, դրանց շարահյուսական համակարգերի զարգացման և ժամանակակից գործածության ավելի խորքային ըմբռնման համար։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայագետների, լեզվաբանների, հայոց լեզվի և գրականության ուսուցիչների, խմբագիրների, թարգմանիչների, բանասերների, ուսանողների, ասպիրանտների և հայերենի արևելահայ ու արևմտահայ գրական տարբերակների ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող հետազոտողների համար։