Շահփար, Սարեհ Աքբարի

История

Աշխատությունը նվիրված է լարեստանցիների ավանդական ընտանեկան կենցաղի, ծիսական համակարգի և ժողովրդական հավատալիքների ազգագրական ուսումնասիրությանը՝ դրանք դիտարկելով համայնքի պատմամշակութային զարգացման և հասարակական հարաբերությունների համատեքստում։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է մարդու կյանքի կարևոր փուլերն ուղեկցող ընտանեկան սովորույթների և ծեսերի վրա՝ բացահայտելով դրանց կառուցվածքը, խորհրդանշական նշանակությունը և սերնդեսերունդ փոխանցման առանձնահատկությունները։ Քննության են առնվում ամուսնության և ընտանիքի կազմավորման հետ կապված ավանդույթները, խնամախոսության, նշանադրության, հարսանեկան արարողությունների և նորաստեղծ ընտանիքի սոցիալական ընդունման ձևերը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում ընտանիքի անդամների փոխհարաբերություններին, տարիքային և սեռային դերաբաշխմանը, ազգակցական կապերին, ավագների հեղինակությանը և ընտանեկան արժեքների պահպանման մեխանիզմներին։ Ուսումնասիրվում են նաև ծննդի և երեխայի հետ կապված ծիսական գործողությունները, անվանակոչության սովորույթները, երեխայի առողջության ու բարեկեցության վերաբերյալ պատկերացումները և ընտանիքի ու համայնքի մասնակցությունը կյանքի նոր փուլի խորհրդանշական հաստատմանը։ Ժողովրդական հավատալիքների շրջանակում ներկայացվում են բնության, մարդու կյանքի, բարեկեցության, հաջողության և առօրյա երևույթների վերաբերյալ ավանդական պատկերացումները, ինչպես նաև դրանց հետ կապված արգելքները, նախանշանները և պաշտպանական նշանակություն ունեցող սովորույթները։ Կարևորվում է քրիստոնեական պատկերացումների և ավելի հին ժողովրդական հավատալիքների փոխազդեցությունը, որի արդյունքում ընտանեկան ծիսակարգում կարող էին միաժամանակ պահպանվել տարբեր պատմական ժամանակաշրջաններից եկող մշակութային տարրեր։ Ծեսերը դիտարկվում են ոչ միայն որպես առանձին արարողություններ, այլև որպես համայնքի սոցիալական կապերի ամրապնդման, ընդհանուր արժեքների փոխանցման և խմբային ինքնության պահպանման միջոցներ։ Առանձին նշանակություն է տրվում բանավոր ավանդույթին՝ պատմություններին, ասացվածքներին, օրհնանքներին, ծիսական խոսքերին և այլ բանահյուսական նյութերին, որոնք լրացուցիչ տեղեկություններ են հաղորդում տվյալ համայնքի աշխարհընկալման և արժեքային համակարգի մասին։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պարզել, թե ընտանիքի ներսում ինչպես են պահպանվել և փոխանցվել վարքականոնները, բարոյական պատկերացումները և ավանդական գիտելիքները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև հասարակական և տնտեսական փոփոխությունների ազդեցությանը ընտանեկան սովորույթների վրա՝ դիտարկելով, թե ժամանակի ընթացքում որ ծիսական տարրերն են պահպանվել, վերափոխվել կամ աստիճանաբար դուրս եկել առօրյա գործածությունից։ Ազգագրական նյութի համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտել ինչպես լարեստանցիներին բնորոշ տեղային առանձնահատկությունները, այնպես էլ դրանց ընդհանրությունները տարածաշրջանի այլ ժողովուրդների և համայնքների ընտանեկան մշակույթի հետ։ Աշխատության կարևորությունը պայմանավորված է նաև ոչ նյութական մշակութային ժառանգության պահպանման տեսանկյունից, քանի որ ընտանեկան ծեսերն ու ժողովրդական հավատալիքները հասարակության պատմական հիշողության և մշակութային ինքնության կարևոր բաղադրիչներ են։ Նյութը կարող է օգտակար լինել ազգագրության, բանահյուսության, մշակութային մարդաբանության, կրոնագիտության, ընտանիքի պատմության և ժողովրդական մշակույթի ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։