Շեկյան, Լավրենտի Արամի

Математика

Աշխատությունը նվիրված է դեֆորմացվող պինդ մարմինների կոնտակտային փոխազդեցության տեսական և կիրառական ուսումնասիրությանը՝ հաշվի առնելով շփման, մաշման և ջերմային երևույթների համատեղ ազդեցությունը։ Հետազոտության առանցքում երկու կամ ավելի մարմինների հպման գոտում առաջացող մեխանիկական և ջերմային գործընթացների փոխկապակցվածությունն է, քանի որ իրական ինժեներական համակարգերում կոնտակտային բեռնվածքները հաճախ ուղեկցվում են շփմամբ, ջերմության առաջացմամբ, մակերևույթների դեֆորմացիայով և նյութերի ֆիզիկամեխանիկական հատկությունների փոփոխությամբ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում կոնտակտային լարումների և դեֆորմացիաների բաշխմանը, հպման իրական մակերեսի ձևավորմանը և արտաքին բեռնվածքների ազդեցությանը մարմինների մեխանիկական վարքի վրա։ Տրիբոլոգիական գործոնների շրջանակում դիտարկվում են շփման, մակերևութային մաշման և փոխազդող նյութերի հատկությունների նշանակությունը՝ գնահատելով դրանց ազդեցությունը կոնտակտային գոտու ընդհանուր վիճակի վրա։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում շփման հետևանքով առաջացող ջերմության ուսումնասիրությունը, քանի որ տեղային ջերմաստիճանի բարձրացումը կարող է փոփոխել նյութի առաձգական և այլ մեխանիկական բնութագրերը՝ իր հերթին ազդելով լարումների ու դեֆորմացիաների հետագա բաշխման վրա։ Այսպիսով, մեխանիկական և ջերմային խնդիրները դիտարկվում են որպես փոխկապակցված գործընթացներ, որոնց համատեղ վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս իրական աշխատանքային պայմաններին ավելի մոտ մոդելներ կառուցել։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել առաձգական և առաձգապլաստիկ մարմինների տարբեր կոնտակտային սխեմաներ, ինչպես նաև ստացիոնար և ժամանակից կախված ջերմային ռեժիմներ։ Մաթեմատիկական մոդելավորման միջոցով ուսումնասիրվում են կոնտակտային ճնշումների, շփման ուժերի, ջերմային հոսքերի և ջերմաստիճանային դաշտերի փոխազդեցությունները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում սահմանային պայմանների ընտրությանը և նյութերի ջերմաֆիզիկական ու մեխանիկական պարամետրերի ազդեցությանը ստացվող արդյունքների վրա։ Նման ուսումնասիրությունները կարևոր կիրառական նշանակություն ունեն մեքենաշինական հանգույցների, առանցքակալների, փոխանցումների, արգելակային համակարգերի և այլ մեխանիկական զույգերի աշխատանքի հուսալիության գնահատման համար։ Աշխատությունն ընդհանուր առմամբ միավորում է պինդ մարմնի մեխանիկայի, կոնտակտային մեխանիկայի, տրիբոլոգիայի և ջերմաֆիզիկայի մոտեցումները՝ նպաստելով շփման պայմաններում աշխատող կառուցվածքների ամրության, երկարակեցության և ջերմամեխանիկական վարքի առավել ճշգրիտ գնահատման մեթոդների զարգացմանը։