Շիրինյան, Մանյա Սերգեյի

История

Աշխատանքը նվիրված է հին և միջնադարյան հայկական ու հունական պատմագրական աղբյուրների համեմատական ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել դրանց ձևավորման ընդհանուր սկզբունքները, պատմական իրականության ներկայացման եղանակները, հեղինակների աշխարհայացքային դիրքորոշումները և յուրաքանչյուր պատմագրական ավանդույթին բնորոշ առանձնահատկությունները։ Հետազոտության առանցքում գտնվում է հայկական և հունական պատմագրության փոխհարաբերության խնդիրը, որը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու տարբեր քաղաքակրթական միջավայրերում ձևավորված պատմական հիշողության, անցյալի մեկնաբանության և պատմական իրադարձությունների գրանցման մեթոդները։ Ուշադրություն է դարձվում պատմագրական երկերի կառուցվածքին, ժամանակագրական մոտեցումներին, բանավոր ավանդության և գրավոր աղբյուրների օգտագործմանը, առասպելական ու կրոնական պատկերացումների ազդեցությանը, ինչպես նաև քաղաքական և մշակութային իրադարձությունների մեկնաբանման առանձնահատկություններին։ Հին և միջնադարյան պատմագիրների երկերում պատմությունը հաճախ հանդես է գալիս ոչ միայն որպես անցյալի իրադարձությունների հաջորդական նկարագրություն, այլև որպես հասարակության ինքնության, արժեքների և հավաքական հիշողության ձևավորման կարևոր միջոց։ Այս տեսանկյունից հայկական և հունական աղբյուրների համեմատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես են հեղինակները ներկայացնում պետության և ժողովրդի ծագումը, պատերազմները, իշխանական տոհմերը, կրոնական փոփոխությունները, օտար ժողովուրդների հետ հարաբերությունները և սեփական մշակութային ինքնության պահպանման խնդիրները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նաև աղբյուրների հավաստիության և պատմական արժեքի գնահատումը, քանի որ պատմագիրների տեղեկությունները հաճախ միավորում են փաստական տվյալները, հեղինակային մեկնաբանությունները, բանահյուսական ավանդությունները և ժամանակաշրջանի աշխարհայացքին բնորոշ պատկերացումները։ Հայկական պատմագրության առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու ազգային պատմական հիշողության պահպանման, քրիստոնեական աշխարհայացքի ազդեցության և քաղաքական ու մշակութային ինքնության արտահայտման ձևերին, մինչդեռ հունական պատմագրական ավանդույթը ներկայացնում է պատմական քննության, պատճառահետևանքային բացատրության և քաղաքական իրադարձությունների վերլուծության հարուստ փորձառություն։ Միաժամանակ երկու ավանդույթների միջև առկա ընդհանրությունները կարող են դրսևորվել պատմական իրադարձությունների պատճառների բացահայտման ձգտման, անցյալի կարևորագույն դեմքերի և իրադարձությունների առանձնացման, ժամանակագրական շարադրանքի և հասարակության համար պատմության դաստիարակչական նշանակության ընդգծման մեջ։ Առանձնահատկությունները, սակայն, պայմանավորված են յուրաքանչյուր մշակույթի պատմական զարգացման, կրոնական միջավայրի, պետականության փորձի և գրական ավանդույթների տարբերություններով։ Հայկական և հունական աղբյուրների համադրումը հատկապես արժեքավոր է նաև այն պատճառով, որ միևնույն պատմական իրադարձությունների վերաբերյալ տարբեր ավանդույթներում պահպանված տեղեկությունները կարող են լրացնել միմյանց և նպաստել ավելի ամբողջական պատմական պատկերի վերականգնմանը։ Աշխատանքը, հետևաբար, կարևոր նշանակություն ունի ոչ միայն երկու ժողովուրդների պատմագրական ժառանգության առանձնահատկությունները հասկանալու, այլև հին և միջնադարյան պատմական մտածողության զարգացման ընդհանուր օրինաչափությունները բացահայտելու համար։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը հայկական և հունական պատմագրությունը դիտարկում է որպես միմյանց հետ համեմատելի, փոխազդող և միաժամանակ ինքնատիպ ավանդույթներ, որոնց ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալու պատմության գրության ձևավորման գործընթացը, պատմական հիշողության կառուցումը և հին ու միջնադարյան հասարակությունների կողմից սեփական անցյալի ընկալման եղանակները։