Տէր-Վարդանեան, Գէորգ Հմայեակի

История

Նյութը նվիրված է հայոց պատմագրական երկերի գիտական բնագրերի կազմության տեսական և գործնական խնդիրների, ինչպես նաև այդ երկերի ձեռագրական ավանդույթի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմքում ընկած է այն խնդիրը, թե ինչպես կարելի է տարբեր ձեռագրերում պահպանված, երբեմն իրարից էապես տարբերվող ընթերցումների, բացթողումների, հավելումների և լեզվական փոփոխությունների համադրման միջոցով հնարավորինս հավաստիորեն վերականգնել պատմագրական ստեղծագործության բնագրային ձևը։ Հայ միջնադարյան պատմագրության բազմաթիվ երկեր մեզ են հասել տարբեր ժամանակներում ընդօրինակված ձեռագրերով, որոնցից յուրաքանչյուրն ունի իր առանձնահատկությունները և կարող է արտացոլել ինչպես սկզբնաղբյուրի ավանդույթը, այնպես էլ հետագա գրիչների միջամտությունները։ Գիտական բնագրի կազմությունը հետևաբար պահանջում է ձեռագրերի մանրակրկիտ համեմատություն, դրանց փոխհարաբերությունների պարզում, տարբեր ընթերցումների գրանցում և առավել հիմնավորված տարբերակի ընտրություն։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է ձեռագրերի դասակարգումը և դրանց փոխկապակցվածության բացահայտումը, քանի որ տարբեր օրինակների համեմատությունը կարող է ցույց տալ, թե որ ձեռագրերն են ավելի մոտ ընդհանուր նախօրինակին և որոնք են ենթարկվել հետագա խմբագրական կամ լեզվական փոփոխությունների։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունեն գրիչների սխալները, բառերի և արտահայտությունների փոփոխությունները, կրկնությունները, բացթողումները, լուսանցքային հավելումները և այլ միջամտություններ, որոնք կարող են ազդել պատմագրական երկի բովանդակության և կառուցվածքի վրա։ Գիտական հրատարակության պատրաստման ժամանակ անհրաժեշտ է տարբերակել հեղինակային տեքստին վերագրվող հատվածները հետագա հավելումներից և հնարավոր խմբագրական փոփոխություններից։ Այս գործընթացում կարևոր դեր ունեն նաև հնագրագիտական, լեզվաբանական, աղբյուրագիտական և տեքստաբանական մեթոդները, որոնք հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրել ոչ միայն ձեռագրերի արտաքին հատկանիշները, այլև դրանց լեզուն, ուղղագրությունը, բառապաշարը և կառուցվածքային առանձնահատկությունները։ Ձեռագրական ավանդույթի ուսումնասիրությունը կարող է բացահայտել, թե ինչպես է տվյալ պատմագրական երկը փոխանցվել սերունդների միջև, ինչպիսի փոփոխություններ է կրել տարբեր ժամանակաշրջաններում և ինչ ազդեցություն են ունեցել ընդօրինակման ու խմբագրման գործընթացները։ Կարևոր է նաև ձեռագրերի ժամանակագրական և աշխարհագրական համատեքստի ուսումնասիրությունը, քանի որ դրանց ստեղծման միջավայրը կարող է լրացուցիչ տեղեկություններ տալ տեքստի փոխանցման պատմության մասին։ Նյութը կարող է անդրադառնալ նաև գիտական բնագրերի կազմության սկզբունքներին՝ բնագրային տարբերակների ընտրությանը, տարընթերցումների ներկայացմանը, ծանոթագրությունների համակարգին և խմբագրական միջամտությունների սահմաններին։ Այսպիսի աշխատանքը հատկապես կարևոր է հայ պատմագրական ժառանգության ուսումնասիրության համար, քանի որ հուսալի գիտական բնագիրը հիմք է հետագա պատմագիտական, գրականագիտական և լեզվաբանական հետազոտությունների համար։ Ընդհանուր առմամբ, թեման միավորում է տեքստաբանության, ձեռագրագիտության, աղբյուրագիտության և հայագիտության մեթոդները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել հայ պատմագրական երկերի ձեռագրական փոխանցման օրինաչափությունները և մշակել դրանց գիտական հրատարակության առավել հիմնավորված սկզբունքներ՝ պահպանելով պատմական տեքստի բնագրային արժեքն ու փոխանցման ավանդույթի առանձնահատկությունները։