Տերվիշ Օղլու, Սերովբե

Религия

Կրոնական և վարքագրական բնույթի այս աշխատությունը նվիրված է սրբերի կյանքին, հոգևոր ուղուն, հավատարմության օրինակներին և քրիստոնեական ավանդության մեջ պահպանված սրբազան հիշատակներին։ Թուրքալեզու վերնագիրը՝ «Էօմրիւ Էվլիյա», համապատասխանում է «Սրբերի վարքը» կամ «Սրբերի կյանքը» իմաստին և մատնանշում է երկի հիմնական ուղղվածությունը՝ սրբերի կենսագրությունների, նրանց հոգևոր գործունեության և քրիստոնեական հավատքի պատմության հետ կապված նյութերի ներկայացումը։ Հեղինակ Սերովբե վարդապետ Տերվիշ Օղլուի աշխատությունը պատկանում է վարքագրական գրականության այն ավանդույթին, որի նպատակն է սրբերի կյանքի օրինակների միջոցով ընթերցողին ծանոթացնել քրիստոնեական հավատի սկզբունքներին, հոգևոր առաքինություններին և կրոնական ժառանգության կարևոր դրվագներին։ Վարքագրությունը քրիստոնեական գրականության հնագույն ու նշանակալի ժանրերից է, որի շրջանակում ներկայացվում են սրբերի կենսագրությունները, նրանց հավատքի դրսևորումները, հոգևոր գործունեությունը, փորձությունները և եկեղեցական հիշատակության հետ կապված պատմությունները։ Այսպիսի երկերում կենսագրական պատմությունը զուգակցվում է բարոյական ու հոգևոր մեկնաբանության հետ՝ սրբերի օրինակները ներկայացնելով որպես հավատարմության, համբերության, խոնարհության, բարեգործության և նվիրումի արտահայտություններ։ Սրբերի կյանքի մասին պատմությունները կարևոր տեղ են զբաղեցնում քրիստոնեական դաստիարակության մեջ, քանի որ հնարավորություն են տալիս կրոնական գաղափարներն ընկալելու ոչ միայն վերացական ուսմունքների, այլև մարդկային կյանքի օրինակների միջոցով։ Սրբերի վարքերը պատմական հիշողության պահպանման միջոց են նաև այն առումով, որ արտացոլում են տարբեր ժամանակաշրջանների եկեղեցական ավանդույթները, հավատացյալ համայնքների հոգևոր պատկերացումները և սրբերի հիշատակի հետ կապված ծիսական սովորույթները։ Նման ժողովածուների կարևոր առանձնահատկություններից է նյութի կապը եկեղեցական տոնացույցի և սրբերի հիշատակության օրերի հետ։ Քրիստոնեական ավանդության մեջ սրբերի հիշատակությունը կազմակերպվել է տարվա ընթացքում՝ ըստ եկեղեցական օրացույցի, ինչի շնորհիվ նրանց կյանքի պատմությունները ներառվել են ամենօրյա հոգևոր ընթերցանության և կրոնական դաստիարակության մեջ։ Սերովբե վարդապետ Տերվիշ Օղլուի աշխատությունը կապված է հատկապես հայատառ թուրքերեն կրոնական գրականության պատմության հետ։ Հայատառ թուրքերենը պատմականորեն գործածվել է օսմանյան կայսրության հայախոս և թուրքախոս միջավայրերի փոխազդեցության պայմաններում՝ ծառայելով տարբեր համայնքների ընթերցողական և հոգևոր պահանջներին։ Այդ գրականության մեջ թուրքերեն լեզուն ներկայացվել է հայկական այբուբենով, ինչի շնորհիվ այն հասանելի է եղել այն ընթերցողներին, որոնք կարողացել են կարդալ հայերեն տառերը, բայց առօրյա հաղորդակցության մեջ օգտագործել են թուրքերենը։ Այս լեզվական առանձնահատկությունը հրատարակությանը հաղորդում է լրացուցիչ պատմամշակութային արժեք՝ այն դարձնելով հայերեն տառերով տպագրված թուրքերեն գրականության և բազմալեզու կրոնական մշակույթի ուսումնասիրության կարևոր նյութ։ Վիեննայի Մխիթարյան միաբանությունը 19-րդ դարում նշանակալի դեր է ունեցել հայ տպագրության, կրթության, թարգմանական գործունեության և կրոնական գրականության տարածման գործում։ Միաբանության տպագրական գործունեության շրջանակում հրատարակվել են տարբեր լեզուներով գրքեր, որոնք ծառայել են ինչպես հայ համայնքների հոգևոր կյանքին, այնպես էլ լեզվական ու մշակութային տարբեր միջավայրերում գիտելիքի տարածմանը։ Այս աշխատությունը կարևոր է նաև վարքագրական ավանդույթի և հայատառ թուրքերեն տպագրության փոխկապակցվածությունը դիտարկելու համար, քանի որ սրբերի կյանքի մասին նյութերի հրատարակումը միաժամանակ նպաստել է քրիստոնեական ժառանգության փոխանցմանը և կրոնական ընթերցանության տարածմանը։ Երկի ընթերցողական նշանակությունը պայմանավորված է հոգևոր դաստիարակության, քրիստոնեական սրբերի հիշատակի պահպանման և եկեղեցական ավանդույթների ճանաչման հնարավորությամբ։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ եկեղեցական գրականության, սրբախոսության, կրոնական պատմագրության, հայատառ թուրքերենի և 19-րդ դարի Մխիթարյան տպագրության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների համար։ Որպես կրոնական վարքագրական աշխատություն՝ այն ներկայացնում է սրբերի կյանքի պատմությունները որպես հոգևոր հիշողության և քրիստոնեական արժեքների փոխանցման միջոց՝ միաժամանակ վկայելով հայ գրավոր մշակույթի բազմալեզու բնույթի, տպագրական ավանդույթների ընդարձակման և տարբեր լեզվական միջավայրերում կրոնական գրականության տարածման մասին։