Ծերենց [Շիշմանյան, Հովսեփ]

Литература

Պատմական այս վեպը նվիրված է իններորդ դարի Հայաստանի քաղաքական ու հասարակական կյանքին, արաբական տիրապետության դեմ պայքարին և հայոց պետականության վերականգնման ձգտումներին։ Ստեղծագործության կենտրոնում Խութեցի Հովնանի կերպարն է՝ ժողովրդի միջից ելած առաջնորդ, որը ձգտում է համախմբել հայ ժողովրդին և կազմակերպել դիմադրություն արտաքին տիրապետության դեմ։ Հեղինակը ներկայացնում է հայրենիքի ազատության համար պայքարի դժվարությունները, ազգային ինքնուրույնության պահպանման խնդիրը և հասարակության տարբեր խավերի մասնակցությունը պատմական իրադարձություններին։ Հովնանի կերպարի միջոցով ընդգծվում են խիզախությունը, անձնազոհությունը, անշահախնդրությունը, հայրենասիրությունը և ընդհանուր նպատակի շուրջ մարդկանց միավորելու կարողությունը։ Վեպում կարևոր տեղ է զբաղեցնում ժողովրդի դերի գաղափարը՝ այն համոզմունքը, որ երկրի ազատության և անկախության գլխավոր հենարանը ոչ միայն իշխանավորներն ու ազնվականներն են, այլև սեփական հայրենիքի պաշտպանության համար պայքարող ժողովուրդը։ Հեղինակը քննադատաբար է ներկայացնում ազնվականության ներքին հակասություններն ու կենտրոնախույս ձգտումները՝ դրանց հակադրելով համազգային միասնության և ընդհանուր պատասխանատվության անհրաժեշտությունը։ Պատմական իրադարձությունները գեղարվեստականորեն վերակերտելու միջոցով ստեղծագործությունը բացահայտում է ազգային ազատագրության, պետականության, հասարակական համերաշխության և անհատի պատասխանատվության փոխկապակցվածությունը։ Անցյալի իրադարձությունները ներկայացվում են ոչ միայն որպես պատմական հիշողություն, այլև որպես ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման և հայրենիքի ապագայի մասին խորհրդածելու միջոց։ Ստեղծագործության գաղափարական առանցքը ժողովրդի ազատագրական կամքի, ազգային արժանապատվության և համախմբված պայքարի կարևորությունն է։ Հովնանի կերպարը մարմնավորում է այն առաջնորդի իդեալը, որը սեփական շահը ստորադասում է ընդհանուր բարօրությանը և իր գործունեությունը նվիրում հայրենիքի ազատության վերականգնմանը։ Վեպում արտահայտված պատմահայրենասիրական ոգին զուգակցվում է հասարակական գաղափարների հետ՝ ընդգծելով, որ քաղաքական անկախության ձեռքբերումը պահանջում է ոչ միայն արտաքին ուժերի դեմ պայքար, այլև ներքին տարաձայնությունների հաղթահարում ու միասնականության հաստատում։ Հայ ժողովրդի պատմական ճակատագրի, ազգային դիմադրության և պետականության վերականգնման թեմաները ստեղծագործությանը հաղորդում են հասարակական ու դաստիարակչական նշանակություն։ Հայ պատմավեպի զարգացման մեջ այս երկն առանձնահատուկ տեղ ունի՝ որպես պատմական անցյալը ազգային ինքնության, ազատության և ժողովրդի ստեղծագործ ուժի գաղափարների հետ կապող գրական ստեղծագործություն։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ պատմական արձակի, իններորդ դարի Հայաստանի պատմության գեղարվեստական մեկնաբանության, ազգային-ազատագրական գաղափարների և հայ գրականության մեջ հայրենասիրական թեմատիկայի ուսումնասիրության համար։