Windischmann, Friedrich, 1811-1861

Лингвистика

Աշխատությունը նվիրված է հայերենի ծագման, պատմական զարգացման և հնդեվրոպական լեզվաընտանիքում նրա զբաղեցրած դիրքի ուսումնասիրությանը՝ պատմահամեմատական լեզվաբանության տեսանկյունից։ Քննարկվում են հայերենի և հնդեվրոպական այլ լեզուների միջև գոյություն ունեցող ծագումնաբանական ընդհանրությունները, հնչյունական համապատասխանությունները, բառապաշարային զուգահեռները և քերականական կառուցվածքի առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայերենի լեզվական հիմքերի բացահայտմանը, նրա պատմական ձևավորման գործընթացին և հնդեվրոպական նախալեզվի հետ հնարավոր կապերի վերլուծությանը։ Դիտարկվում են հին հայերենի հնչյունական համակարգը, բառարմատների ծագումնաբանությունը, բառափոխության օրինաչափությունները և ձևաբանական կառուցվածքի պատմական առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարևորվում են հայերենի համեմատությունները սանսկրիտի, հին պարսկերենի, հունարենի և հնդեվրոպական այլ լեզուների հետ՝ լեզվական ընդհանրությունների և տարբերությունների բացահայտման նպատակով։ Անդրադարձ է կատարվում պատմահամեմատական մեթոդի կիրառմանը, հնչյունական փոփոխությունների մեկնաբանությանը և լեզուների ծագումնաբանական կապերի հաստատման գիտական սկզբունքներին։ Աշխատությունը կարող է արտացոլել այն ժամանակաշրջանի լեզվաբանական պատկերացումները, երբ հնդեվրոպական լեզուների դասակարգման համար կիրառվում էր նաև «արիական» եզրույթը։ Այդ հասկացության պատմական գործածությունը դիտարկվում է լեզվաբանական գիտության զարգացման համատեքստում՝ հաշվի առնելով, որ ժամանակակից լեզվաբանության մեջ հայերենը ճանաչվում է որպես հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի ինքնուրույն ճյուղ, իսկ «արիական» եզրույթն ունի առավել սահմանափակ և պատմականորեն պայմանավորված կիրառություն։ Կարևորվում են հայերենի ինքնուրույն լեզվական առանձնահատկությունների ձևավորման, այլ լեզուների հետ պատմական շփումների և լեզվական փոխազդեցությունների ուսումնասիրման հարցերը։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայերենի պատմության, հնդեվրոպական լեզվաբանության և լեզվաբանական տեսությունների զարգացման ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել հայագետների, լեզվաբանների, բանասերների, պատմահամեմատական լեզվաբանության հետազոտողների և լեզվագիտության պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։