Զարգարյան, Դավիթ Արայի

Математика

Աշխատությունը նվիրված է ակտիվ գալակտիկական միջուկներից արտանետվող մեծամասշտաբ ռելյատիվիստական շիթերի ճառագայթման ֆիզիկական մեխանիզմների ուսումնասիրությանը և դրանց դիտողական հատկությունների տեսական մեկնաբանությանը։ Հետազոտության առանցքում գերզանգվածային սև խոռոչների շրջակայքում ձևավորվող և գալակտիկայի սահմաններից զգալի հեռավորությունների վրա տարածվող պլազմային հոսքերն են, որոնք տիեզերքի ամենահզոր էներգետիկ երևույթներից են։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում շիթերում բարձր էներգիաներով մասնիկների արագացմանը, մագնիսական դաշտերի դերին և տարբեր հաճախականային տիրույթներում դիտվող ճառագայթման առաջացման գործընթացներին։ Քննվում է սինքրոտրոնային ճառագայթումը, որն առաջանում է ռելյատիվիստական լիցքավորված մասնիկների՝ մագնիսական դաշտում շարժման հետևանքով և կարևոր նշանակություն ունի հատկապես ռադիոալիքային ու որոշ դեպքերում ավելի բարձր էներգիական տիրույթներում դիտվող արտանետումների մեկնաբանման համար։ Դիտարկվում են նաև հակադարձ Կոմպտոնի ցրման տարբեր մեխանիզմները, որոնց դեպքում բարձր էներգիական էլեկտրոնները ֆոտոններին փոխանցում են իրենց էներգիայի մի մասը՝ ձևավորելով ավելի բարձր էներգիայի ճառագայթում։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում շիթերի սպեկտրալ էներգիայի բաշխման ուսումնասիրությունը և բազմալիքային դիտողական տվյալների համադրումը՝ ռադիո, օպտիկական, ռենտգենյան և գամմա տիրույթներում։ Վերլուծվում է, թե մասնիկների էներգետիկ բաշխումը, մագնիսական դաշտի ուժգնությունը, շիթի շարժման արագությունը և դիտման անկյունը ինչպես կարող են ազդել գրանցվող ճառագայթման ինտենսիվության ու սպեկտրային բնութագրերի վրա։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի ռելյատիվիստական Դոպլերյան ուժեղացման հաշվառումը, քանի որ դիտորդի նկատմամբ շիթի կողմնորոշումը կարող է էապես փոփոխել դրա տեսանելի հատկությունները։ Հետազոտության շրջանակում քննարկվում են նաև շիթի կառուցվածքային անհամասեռությունները, հարվածային ալիքները և մասնիկների շարունակական արագացման հնարավոր գործընթացները, որոնք կարող են նպաստել մեծ հեռավորությունների վրա բարձր էներգիական ճառագայթման պահպանմանը։ Տեսական մոդելների և աստղագիտական դիտումների համադրումը հնարավորություն է տալիս սահմանափակումներ դնել շիթերի ֆիզիկական պարամետրերի վրա և ավելի լավ հասկանալ դրանց էներգիայի փոխանցման մեխանիզմները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է բարձր էներգիաների աստղաֆիզիկայի, ռելյատիվիստական պլազմայի ֆիզիկայի և արտագալակտիկական աստղագիտության մոտեցումները՝ նպաստելով ակտիվ գալակտիկական միջուկների և դրանց հզոր շիթային համակարգերի բնույթի առավել ամբողջական ըմբռնմանը։