Национальная библиография Узбекистана на современном этапе

Биология

Աշխատությունը նվիրված է ԲՏԲ-ի և լեպիդոցիդի ազդեցության ուսումնասիրությանը անտառապատված տիպիկ սևահողերի միկրոֆլորայի և ֆերմենտային ակտիվության վրա՝ նպատակ ունենալով գնահատել կենսաբանական բույսերի պաշտպանության միջոցների կիրառման հետևանքով հողի կենսաբանական հատկությունների հնարավոր փոփոխությունները։ Հետազոտության կենտրոնում հողը դիտարկվում է ոչ միայն որպես բույսերի աճի միջավայր, այլև որպես բարդ կենդանի համակարգ, որի բերրիությունն ու էկոլոգիական կայունությունը մեծապես պայմանավորված են միկրոօրգանիզմների գործունեությամբ և ֆերմենտային գործընթացների ինտենսիվությամբ։ Աշխատությունում ուսումնասիրվում է տիպիկ սևահողերի միկրոֆլորայի կազմը, քանակական փոփոխությունները և կենսաբանական ակտիվությունը՝ տարբեր պայմաններում ԲՏԲ-ի և լեպիդոցիդի կիրառությունից հետո։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հարցին, թե ինչպես են այդ կենսաբանական պատրաստուկները ազդում հողում բնակվող միկրոօրգանիզմների խմբերի վրա և արդյոք դրանց օգտագործումը հանգեցնում է մանրէաբանական համայնքի էական փոփոխությունների։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է նաև հողի ֆերմենտային ակտիվության գնահատումը, քանի որ ֆերմենտները մասնակցում են օրգանական նյութերի քայքայմանը, սննդատարրերի շրջանառությանը և հողի կենսաքիմիական գործընթացների իրականացմանը։ Կարող են ուսումնասիրվել տարբեր ֆերմենտների ակտիվության փոփոխությունները՝ որպես հողի կենսաբանական վիճակի և կենսաքիմիական գործընթացների ինտենսիվության ցուցանիշներ։ Հետազոտության ընթացքում հնարավոր է համեմատել մշակված և չմշակված հողային նմուշների ցուցանիշները՝ բացահայտելու համար կիրառվող պատրաստուկների ազդեցության ուղղությունն ու աստիճանը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի նաև ազդեցության ժամանակային դինամիկայի ուսումնասիրությունը, քանի որ կենսաբանական պատրաստուկների կիրառման հետևանքները կարող են փոփոխվել ժամանակի ընթացքում՝ կախված հողի խոնավությունից, ջերմաստիճանից, օրգանական նյութերի պարունակությունից և միկրոօրգանիզմների կենսագործունեության պայմաններից։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու բույսերի կենսաբանական պաշտպանության միջոցների էկոլոգիական անվտանգությունը հողային էկոհամակարգի նկատմամբ։ Եթե կիրառվող պատրաստուկները արդյունավետ են վնասատուների դեմ պայքարում և միաժամանակ էականորեն չեն խախտում հողի օգտակար միկրոֆլորայի գործունեությունը, դրանք կարող են դիտարկվել որպես գյուղատնտեսական արտադրության էկոլոգիապես ավելի ընդունելի միջոցներ։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նշանակություն ունենալ նաև անտառապատ տարածքների հողերի պահպանության և կենսաբանական ակտիվության գնահատման համար, քանի որ նման հողերում միկրոօրգանիզմների և ֆերմենտների գործունեությունը կապված է օրգանական նյութերի շրջանառության, սննդատարրերի վերափոխման և հողի բերրիության պահպանման հետ։ Աշխատության շրջանակում կարող են վերլուծվել նաև հողի ֆիզիկաքիմիական հատկությունները և դրանց կապը միկրոֆլորայի ու ֆերմենտային ակտիվության փոփոխությունների հետ։ Այդպիսի համալիր մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու կիրառվող պատրաստուկների ազդեցության մեխանիզմների և հողի կենսաբանական վիճակի վրա դրանց հնարավոր հետևանքների մասին։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել հողագետներին, մանրէաբաններին, ագրոնոմներին, բույսերի պաշտպանության մասնագետներին, էկոլոգներին, անտառային տնտեսության ոլորտի մասնագետներին, ինչպես նաև ագրարային և կենսաբանական գիտությունների ուսանողներին ու հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը նպատակ ունի պարզելու ԲՏԲ-ի և լեպիդոցիդի կիրառման ազդեցությունը տիպիկ սևահողերի միկրոֆլորայի և ֆերմենտային գործընթացների վրա՝ գնահատելով դրանց ազդեցության բնույթը, ինտենսիվությունը և հնարավոր էկոլոգիական նշանակությունը, ինչպես նաև կենսաբանական բույսերի պաշտպանության միջոցների կիրառման համապատասխանությունը հողի կենսաբանական հավասարակշռության պահպանման պահանջներին։

Литература

Աշխատությունը նվիրված է հայ ժամանակակից արձակի նշանավոր ներկայացուցիչներից մեկի ստեղծագործական աշխարհի, գեղարվեստական մտածողության և արձակագրական առանձնահատկությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Գրողի արձակը ձևավորվել է XX դարի երկրորդ կեսի հայ գրական գործընթացների համատեքստում և ընդգրկում է պատմվածքի, վիպակի ու վեպի ժանրերը՝ առանձնանալով հոգեբանական խորությամբ, ազգային կյանքի պատկերներով և անհատի ներաշխարհի նկատմամբ հետևողական հետաքրքրությամբ։ Հետազոտության կենտրոնում կարող են լինել կերպարակերտման սկզբունքները, պատմողական կառուցվածքը, ժամանակի և տարածության գեղարվեստական ընկալումը, հեղինակային խոսքի առանձնահատկությունները և ստեղծագործություններում արտահայտվող բարոյահոգեբանական խնդիրները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում մարդ-հասարակություն, անհատ-պատմություն և մարդ-հայրենիք հարաբերությունների քննությունը, որոնց միջոցով բացահայտվում են հերոսների արժեքային կողմնորոշումները, հիշողությունը, ինքնության գիտակցումը և սեփական միջավայրի նկատմամբ վերաբերմունքը։ Գրականագիտական գնահատականներում հատկապես ընդգծվում են նրա արձակի հոգեբանական ուղղվածությունը, ազգային նկարագրով կերպարները, պատմության ու ներկայի փոխկապակցումը և պատմվածքի ու վիպակի ժանրային հնարավորությունների ընդլայնումը։ Ուշադրության արժանի է նաև բնապատկերի և առարկայական միջավայրի գործառույթը, որոնք հաճախ հանդես են գալիս ոչ միայն որպես գործողությունների արտաքին միջավայր, այլև մասնակցում են հերոսների հոգեվիճակի և ստեղծագործության գաղափարական ենթաշերտերի բացահայտմանը։ Գրողի լեզուն և ոճը կարելի է ուսումնասիրել պատկերավորության, փոխաբերական համակարգի, խոսքի ներքին ռիթմի, երկխոսությունների և հոգեբանական մանրամասների կիրառության տեսանկյունից։ Նրա ստեղծագործական ժառանգության մեջ հիշատակվում են «Որոնումներ», «Ամենատաք երկիրը», «Որդան կարմիր», «Ծիրանի ծառերի տակ» և այլ արձակ գործեր, որոնք ներկայացնում են նրա գրական զարգացման տարբեր փուլերը։ Հետազոտության շրջանակում կարևոր է նաև հիշողության թեման, անցյալի ու ներկայի հարաբերակցությունը և անհատի ճակատագրի միջոցով ավելի լայն պատմական ու հասարակական իրողությունների գեղարվեստական իմաստավորումը։ Այս ամենը հնարավորություն է տալիս հեղինակի ստեղծագործությունը դիտարկել ոչ միայն առանձին թեմաների և կերպարների համակարգի շրջանակում, այլև XX դարի երկրորդ կեսի ու հետագա շրջանի հայ արձակի զարգացման ընդհանուր ընթացքի մեջ։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է գրականագիտական, տեքստաբանական և ոճաբանական մոտեցումները՝ բացահայտելով արձակագրի գեղարվեստական համակարգի թեմատիկ, կառուցվածքային, լեզվական և հոգեբանական առանձնահատկությունները։

Медицина

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է կովերի մաստիտների ախտածնության որոշ հիմնահարցերի և հիվանդության կանխարգելման արդյունավետ միջոցների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում կաթնագեղձի բորբոքային հիվանդության առաջացման և զարգացման մեխանիզմներն են, դրա նպաստող գործոնները, կլինիկական և ախտաբանական դրսևորումները, ինչպես նաև անասնապահական տնտեսություններում հիվանդության տարածումը սահմանափակելու հնարավորությունները։ Մաստիտը կաթնատու անասնապահության կարևոր խնդիրներից է, քանի որ այն կարող է բացասաբար անդրադառնալ կաթնատվության, կաթի որակի, կենդանիների առողջության և տնտեսության արտադրական արդյունավետության վրա։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել հիվանդության առաջացման պատճառները՝ առանձնացնելով վարակիչ և ոչ վարակիչ գործոնների դերը։ Մասնավորապես ուշադրություն է դարձվում միկրոօրգանիզմների, կաթնագեղձի պաշտպանական մեխանիզմների, կենդանու ընդհանուր ֆիզիոլոգիական վիճակի, կերակրման պայմանների, պահվածքի, կթման տեխնոլոգիայի և շրջակա միջավայրի հիգիենիկ վիճակի փոխազդեցությանը։ Ախտածնության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես են հարուցիչները ներթափանցում կաթնագեղձ, ինչ պայմաններում են բազմանում և ինչպես է կենդանու օրգանիզմի իմունային պատասխանը ձևավորում բորբոքային գործընթացը։ Հիվանդության զարգացման վրա կարող են ազդել նաև կովի լակտացիայի փուլը, կթման հաճախականությունը, կաթնագեղձի անատոմիական առանձնահատկությունները և նախկինում ունեցած հիվանդությունները։ Աշխատանքի կարևոր ուղղություններից է մաստիտների տարբեր ձևերի և ծանրության աստիճանների տարբերակումը, քանի որ հիվանդության կլինիկական արտահայտությունները կարող են զգալիորեն տարբերվել՝ սկսած թաքնված կամ ենթակլինիկական ընթացքից մինչև արտահայտված բորբոքային վիճակներ։ Ենթակլինիկական ձևերի ժամանակ հատկապես կարևոր է ժամանակին հայտնաբերումը, քանի որ արտաքին ակնհայտ ախտանշանների բացակայության պայմաններում կարող են պահպանվել կաթի որակի և արտադրողականության վրա բացասական ազդեցությունները։ Հետազոտության կանխարգելիչ ուղղությունը ներառում է կթման հիգիենայի, կթման սարքավորումների պատշաճ շահագործման, կենդանիների պահման պայմանների բարելավման, կաթնագեղձի վնասվածքների կանխարգելման և կենդանիների առողջական վիճակի պարբերական վերահսկման հարցերը։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև հիվանդության վաղ հայտնաբերումը, որի համար կարող են կիրառվել կաթի և կաթնագեղձի վիճակի գնահատման կլինիկական, լաբորատոր և այլ ախտորոշիչ մեթոդներ։ Կանխարգելման համակարգված մոտեցումը հնարավորություն է տալիս նվազեցնել հիվանդության տարածվածությունը, սահմանափակել արտադրական կորուստները և բարելավել ստացվող կաթի անվտանգությունն ու որակը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև տնտեսության կառավարման այնպիսի միջոցառումներին, որոնք ուղղված են հիվանդության ռիսկի նվազեցմանը՝ կենդանիների ճիշտ խմբավորմանը, կթման գործընթացի կազմակերպմանը, ախտահանման միջոցների կիրառմանը և հիվանդ կամ կասկածելի կենդանիների նկատմամբ համապատասխան վերահսկողության իրականացմանը։ Թեմայի գործնական նշանակությունը մեծ է, քանի որ մաստիտների կանխարգելումը սովորաբար ավելի արդյունավետ և տնտեսապես շահավետ է, քան արդեն զարգացած հիվանդության բուժման և դրա հետևանքների վերացման փորձերը։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել անասնաբույժներին, անասնաբուժական ախտաբաններին, կաթնատու անասնապահության մասնագետներին, ֆերմերներին, կենդանիների առողջության կառավարման մասնագետներին, ինչպես նաև անասնաբուժական և գյուղատնտեսական կրթություն ստացող ուսանողներին ու հետազոտողներին։ Այն արժեքավոր է կովերի կաթնագեղձի հիվանդությունների առաջացման մեխանիզմների ըմբռնման և տնտեսություններում մաստիտների կանխարգելման համալիր միջոցառումների մշակման տեսանկյունից։

Экономика

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է արտաքին տնտեսական կապերի ձևավորման, կառավարման և ռազմավարական զարգացման հիմնախնդիրների վերլուծությանը Հայաստան-ի օրինակով։ Աշխատությունում դիտարկվում են երկրի արտաքին առևտրի կառուցվածքը, արտահանման և ներմուծման հիմնական ուղղությունները, միջազգային տնտեսական ինտեգրման գործընթացները և դրանց ազդեցությունը ազգային տնտեսության մրցունակության վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ռազմավարական կառավարման գործիքներին՝ պետական քաղաքականության պլանավորման, տնտեսական դիվանագիտության, ներդրումային հոսքերի ներգրավման և արտաքին շուկաների դիվերսիֆիկացման համատեքստում։ Քննարկվում են նաև գլոբալ տնտեսական փոփոխությունների ազդեցությունը փոքր բաց տնտեսությունների վրա, տարածաշրջանային համագործակցության հնարավորությունները և միջազգային կազմակերպությունների դերը տնտեսական զարգացման խթանման գործում։ Աշխատությունը առաջարկում է համակարգային մոտեցումներ՝ ուղղված արտաքին տնտեսական կապերի արդյունավետության բարձրացմանը, արտահանման ներուժի ընդլայնմանը և երկարաժամկետ տնտեսական կայունության ապահովմանը։

Литература

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է XVII–XVIII դարերի հայ իրականության գեղարվեստական վերարտադրությանը ժամանակակից հայ պատմավեպում՝ բացահայտելով այն եղանակները, որոնց միջոցով պատմական անցյալը վերածվում է գրական պատումի և ձեռք բերում նոր գաղափարական ու գեղագիտական նշանակություն։ Ուսումնասիրության կենտրոնում հայ ժողովրդի պատմության բարդ և հակասական մի ժամանակաշրջանն է, որը բնորոշվում էր քաղաքական անկայունությամբ, օտար տերությունների ազդեցությամբ, ազգային ինքնության պահպանման դժվարություններով, ազատագրական ձգտումներով, սոցիալական հակասություններով և մշակութային կյանքի շարունակական զարգացմամբ։ Այս պատմական միջավայրի գեղարվեստական ներկայացումը ժամանակակից հայ պատմավեպում հնարավորություն է տալիս ոչ միայն վերականգնելու անցյալի պատկերն ու մթնոլորտը, այլև այն վերաիմաստավորելու ներկայի արժեքային և գաղափարական հարցադրումների շրջանակում։ Ուսումնասիրության կարևոր խնդիրներից է պատմական փաստի և գեղարվեստական երևակայության փոխհարաբերության բացահայտումը։ Պատմավեպը չի սահմանափակվում փաստերի ճշգրիտ շարադրանքով․ պատմական իրադարձությունները դառնում են գեղարվեստական աշխարհի կառուցման հիմք, իսկ իրական անձանց և դեպքերի կողքին կարող են ստեղծվել երևակայական կերպարներ ու իրավիճակներ, որոնք հնարավորություն են տալիս ավելի խորությամբ ներկայացնելու ժամանակաշրջանի հասարակական և հոգեբանական մթնոլորտը։ Այդ եղանակով պատմությունը ձեռք է բերում մարդկային չափում, քանի որ մեծ քաղաքական իրադարձությունները ներկայացվում են անհատների ճակատագրերի, հարաբերությունների, ներքին ապրումների և բարոյական ընտրությունների միջոցով։ Ժամանակակից պատմավեպերում առանձնահատուկ նշանակություն ունի ազգային ինքնության և պատմական հիշողության թեման։ XVII–XVIII դարերի իրադարձությունների գեղարվեստական վերակերտումը հաճախ կապված է հայ ժողովրդի ինքնությունը պահպանելու, մշակութային արժեքները պաշտպանելու և ազգային ապագայի մասին մտածելու խնդիրների հետ։ Անցյալի հերոսների պայքարը, կորուստներն ու ձեռքբերումները ներկայացվում են ոչ միայն որպես պատմական իրողություններ, այլև որպես ազգային հիշողության մաս, որը կարող է ազդեցություն ունենալ հետագա սերունդների ինքնագիտակցության վրա։ Այս համատեքստում պատմավեպը հանդես է գալիս որպես անցյալի և ներկայի միջև երկխոսության յուրահատուկ ձև։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ է հատկացվում նաև ազատագրական գաղափարների գեղարվեստական արտացոլմանը։ Դարաշրջանի քաղաքական պայմանները, ազգային ազատության ձգտումները և պետականության գաղափարը պատմավեպերում հաճախ դառնում են սյուժետային հիմնական առանցքներ։ Հերոսները կանգնում են անձնական անվտանգության և ազգային պարտքի, սեփական կյանքի և ընդհանուր նպատակի միջև ընտրության առաջ։ Նրանց վարքագիծը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու հայրենասիրության, անձնազոհության, հավատարմության և պատասխանատվության գաղափարները՝ միաժամանակ ցույց տալով պատմական պայքարի մարդկային գինը։ Պատմական իրականության գեղարվեստական պատկերման կարևոր բաղադրիչ է ժամանակաշրջանի կենցաղի և մշակութային միջավայրի վերականգնումը։ Պատմավեպերում ներկայացվում են մարդկանց առօրյան, սովորույթները, հասարակական հարաբերությունները, հոգևոր և մշակութային կյանքը, քաղաքային ու գյուղական միջավայրերը, ինչպես նաև ժամանակաշրջանին բնորոշ բարքերը։ Այս մանրամասները նպաստում են պատմական հավաստիության տպավորության ստեղծմանը և ընթերցողին հնարավորություն են տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու XVII–XVIII դարերի հայ հասարակության մասին։ Միաժամանակ այդ կենցաղային ու մշակութային պատկերը հաճախ ծառայում է կերպարների բնավորության բացահայտմանը և նրանց սոցիալական միջավայրի ձևավորմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրության է արժանի պատմական անձի գեղարվեստական կերպավորումը։ Իրական պատմական գործիչը պատմավեպում վերածվում է ոչ միայն պատմության գործող անձի, այլև գրական կերպարի, որի միջոցով հեղինակը կարող է ուսումնասիրել իշխանության, պատասխանատվության, հայրենասիրության, բարոյական ընտրության և մարդկային թուլությունների խնդիրները։ Պատմական կերպարի մարդկայնացումը հնարավորություն է տալիս նրան ներկայացնել ոչ միայն որպես հերոսական կամ քաղաքական նշանակություն ունեցող անհատ, այլև որպես հակասություններով, զգացմունքներով ու ներքին պայքարով օժտված մարդ։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր է նաև ժամանակակից հայ պատմավեպի գեղարվեստական առանձնահատկությունների քննությունը։ Պատմական նյութի մատուցման ժամանակ օգտագործվում են տարբեր պատմողական եղանակներ, բազմաշերտ սյուժեներ, երկխոսություններ, հոգեբանական նկարագրություններ և պատմական ու անձնական ժամանակների զուգահեռում։ Այս միջոցներով հեղինակը կարողանում է համադրել պատմական լայն համայնապատկերը և անհատի ներքին աշխարհը՝ ստեղծելով անցյալի բազմակողմանի պատկերը։ XVII–XVIII դարերի հայ իրականության գեղարվեստական արտացոլումը կարևոր նշանակություն ունի նաև ժամանակակից պատմական գիտակցության ձևավորման տեսանկյունից։ Պատմավեպը հնարավորություն է տալիս ընթերցողին ոչ միայն ճանաչելու անցյալի իրադարձությունները, այլև դրանք զգալու կերպարների ճակատագրերի և մարդկային ապրումների միջոցով։ Այդ պատճառով պատմական գրականությունը կարող է նպաստել պատմական հիշողության պահպանմանը՝ միաժամանակ խթանելով անցյալի նկատմամբ քննադատական և բազմակողմանի վերաբերմունքը։ Այս ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ ժամանակակից հայ պատմավեպում XVII–XVIII դարերի իրականությունը վերածվում է ոչ միայն անցյալի նկարագրության, այլև ազգային ինքնության, պատմական հիշողության, ազատության, պետականության և մարդու բարոյական պատասխանատվության մասին խորհելու միջոցի։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել հայ գրականության պատմությամբ, պատմավեպի ժանրով, ազգային պատմական հիշողությամբ և ժամանակակից հայ արձակով հետաքրքրվող ընթերցողներին՝ հնարավորություն տալով հասկանալու, թե ինչպես է անցյալի բարդ պատմական իրականությունը վերաիմաստավորվում ժամանակակից գեղարվեստական մտածողության շրջանակում։

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում պետական բյուջեի ծրագրային ապահովվածության հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ անդրադառնալով ծրագրային բյուջետավորման սկզբունքներին, պետական ծախսերի պլանավորման և ֆինանսական ռեսուրսների արդյունավետ բաշխման մեխանիզմներին։ Վերլուծվում են ծրագրային բյուջեի կազմման, իրականացման և գնահատման գործընթացները, դրանց իրավական և կազմակերպական հիմքերը, ինչպես նաև պետական կառավարման համակարգում առկա մարտահրավերներն ու բարեփոխումների անհրաժեշտությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում բյուջետային ծրագրերի արդյունավետության գնահատման չափանիշներին, ֆինանսական հաշվետվողականության և թափանցիկության բարձրացման ուղիներին, ինչպես նաև պետական միջոցների նպատակային օգտագործման ապահովմանը։ Աշխատության արդյունքները կարող են օգտակար լինել հանրային ֆինանսների կառավարման կատարելագործման, ծրագրային բյուջետավորման զարգացման և պետական քաղաքականության արդյունավետության բարձրացման համար։