Նոր գրքեր: Հասարակական-քաղաքական գիտություններ: Ինֆորմացիոն ցանկ=Новые книги: Обшественно-политические науки: Информационный указател (1986, թիվ 2)

История

Ա. Ա. Մարտիրոսյանի աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի տարածքի պատմական զարգացման և հնագիտական մշակույթի ուսումնասիրությանը բրոնզի դարաշրջանում ու վաղ երկաթի դարում։ Այս ժամանակաշրջանները կարևոր փուլ են Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն պատմության մեջ, քանի որ դրանց ընթացքում տեղի են ունեցել հասարակական, տնտեսական և մշակութային նշանակալի փոփոխություններ, զարգացել են մետաղագործությունը, արհեստները, բնակավայրային համակարգերը և նյութական մշակույթի տարբեր ձևերը։ Աշխատությունը ներկայացնում է հնագիտական հետազոտությունների շրջանակում ուսումնասիրվող հնավայրերի, բնակավայրերի, դամբարանների և գտածոների նշանակությունը՝ դրանց միջոցով բացահայտելու հին բնակչության կենսակերպը, արտադրական գործունեությունը և հասարակական հարաբերությունները։ Բրոնզի դարաշրջանի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու մետաղի մշակման տեխնոլոգիաների տարածմանը, գործիքների ու զենքերի պատրաստման կատարելագործմանը, խեցեգործության և այլ արհեստների զարգացմանը, ինչպես նաև փոխանակման ու մշակութային կապերի ընդլայնմանը։ Վաղ երկաթի դարը բնութագրվում է երկաթի կիրառության աստիճանական տարածմամբ և նյութական մշակույթի փոփոխություններով, որոնք կարևոր ազդեցություն են ունեցել տնտեսության ու հասարակական կյանքի հետագա զարգացման վրա։ Հնագիտական նյութերի համադրական ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս բացահայտել տարբեր մշակութային խմբերի առանձնահատկությունները, ժամանակագրական հաջորդականությունը և Հայկական լեռնաշխարհի կապերը հարակից տարածքների հետ։ Գիրքը կարևոր նշանակություն ունի Հայաստանի հնագույն պատմության գիտական ուսումնասիրության համար՝ ներկայացնելով հնագիտական տվյալների հիման վրա անցյալի վերակազմության մեթոդներն ու արդյունքները։ Այն կարող է օգտակար լինել հնագետներին, պատմաբաններին, մշակութաբաններին, հին աշխարհի պատմությամբ զբաղվող մասնագետներին և Հայկական լեռնաշխարհի նախապատմական մշակույթներով հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Աշխատությունը նաև արժեքավոր գիտական աղբյուր է Հայաստանի բրոնզի և վաղ երկաթի դարերի նյութական ժառանգության, տեխնոլոգիական զարգացումների և մշակութային գործընթացների ուսումնասիրության համար։

Право

Գրքում ուսումնասիրվում են Հայաստանի Հանրապետության մաքսային հսկողության իրավական հիմքերը, ներկայացվում են օրենքները, ենթաօրենսդրական ակտերը և միջազգային պայմանագրերը, որոնք կարգավորում են ապրանքների և անձանց մուտքն ու ելքը երկրի տարածք, վերլուծվում են մաքսային իշխանությունների լիազորությունները, վերահսկողական մեխանիզմները, իրավապահ գործառույթները և դրանց սահմանափակումները, դիտարկվում են մաքսային հսկողության գործընթացում կիրառվող ընթացակարգերը, հարկային և ապրանքային վերահսկողության հարցերը, ինչպես նաև իրավախախտումների պատասխանատվությունը, ընդգծվում է իրավակարգավորման ամբողջականությունը՝ ապահովելու մաքսային համակարգի արդյունավետություն և տնտեսական անվտանգություն, ներկայացվում են ինչպես տեսական, այնպես էլ գործնական մոտեցումներ՝ իրավական արձանագրությունների և դատական գործերի վերլուծության միջոցով, նշվում է պետական քաղաքականության և միջազգային ստանդարտների ազդեցությունը, գիրքը նախատեսված է իրավաբանների, մաքսային պաշտոնյաների, տնտեսագետների և այլ մասնագետների համար, ովքեր հետաքրքրված են մաքսային իրավունքի, վերահսկողության և պետական կառավարման հիմնարար սկզբունքներով։

Право

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում ընդհանուր իրավասության դատարանների կազմակերպման և գործունեության իրավական ու ինստիտուցիոնալ հիմքերի ուսումնասիրությանը՝ դատական իշխանության կառուցվածքի, իրավասությունների և արդարադատության իրականացման սկզբունքների համատեքստում։ Հետազոտության առանցքում ընդհանուր իրավասության դատարանների տեղն է պետական իշխանության համակարգում, դրանց կազմավորման սկզբունքները, գործերի քննության իրավասության սահմանները և դատական ատյանների միջև գործառութային փոխհարաբերությունները։ Քննվում են դատական իշխանության անկախության, դատավորների անաչառության, օրենքի առջև հավասարության, արդար դատաքննության, դատական պաշտպանության մատչելիության և դատական ակտերի հիմնավորվածության սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում առաջին ատյանի դատարանների գործունեությանը՝ քաղաքացիական և քրեական գործերի, ինչպես նաև օրենքով դրանց վերապահված այլ հարցերի քննության տեսանկյունից՝ հաշվի առնելով, որ դատական համակարգի կառուցվածքն ու իրավասությունների բաշխումը տարբեր ժամանակաշրջաններում ենթարկվել են օրենսդրական փոփոխությունների։ Ուսումնասիրվում են նաև դատական ակտերի վերանայման մեխանիզմները, վերաքննիչ և վճռաբեկ դատական վերահսկողության նշանակությունը, ինչպես նաև տարբեր ատյանների փոխկապակցվածությունը միասնական դատական պրակտիկայի ձևավորման գործընթացում։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում դատարանների տարածքային և առարկայական իրավասության սահմանման խնդիրը, քանի որ այն անմիջականորեն կապված է գործերի արդյունավետ բաշխման և անձի՝ օրենքով սահմանված իրավասու դատարանի կողմից իր գործի քննության իրավունքի ապահովման հետ։ Անդրադարձ է կատարվում դատական կառավարման, դատարանների նյութատեխնիկական ապահովման, դատական ծառայության և գործերի արդյունավետ կազմակերպման խնդիրներին։ Դատական համակարգի արդյունավետությունը դիտարկվում է ոչ միայն գործերի քննության արագության, այլև դատական պաշտպանության որակի, ընթացակարգային երաշխիքների պահպանման և դատական իշխանության նկատմամբ հանրային վստահության տեսանկյունից։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել նաև դատաիրավական բարեփոխումները և դրանց ազդեցությունը դատարանների կառուցվածքի, մասնագիտացման ու գործունեության կազմակերպման վրա։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը ներկայացնում է ընդհանուր իրավասության դատարանների համակարգը որպես սահմանադրական պետության և մարդու իրավունքների դատական պաշտպանության կարևոր ինստիտուտ՝ համադրելով սահմանադրական իրավունքի, դատական իշխանության կազմակերպման և դատավարական իրավունքի տեսական ու կիրառական մոտեցումները։

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է եկամուտների վերաբաշխման մոդելավորման տեսական և կիրառական խնդիրներին՝ աղքատության հաղթահարման ռազմավարական ծրագրերի մշակման գործընթացում։ Գրքում ներկայացվում են եկամուտների անհավասարության չափման հիմնական ցուցանիշները, այդ թվում՝ Ջինիի գործակիցը, Լորենցի կորերը և աղքատության բազմաչափ գնահատման մեթոդները։ Հեղինակը վերլուծում է հարկաբյուջետային քաղաքականության, սոցիալական փոխանցումների և պետական աջակցության ծրագրերի ազդեցությունը եկամուտների վերաբաշխման վրա՝ կիրառելով տնտեսամաթեմատիկական մոդելներ և սցենարային հաշվարկներ։ Աշխատության մեջ քննարկվում են աղքատության կրճատման ռազմավարությունների արդյունավետության գնահատման մեթոդները, միկրո և մակրո մակարդակներում քաղաքականությունների համադրելիությունը, ինչպես նաև սոցիալական արդարության ապահովման ինստիտուցիոնալ գործիքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մոդելավորման միջոցով տարբեր քաղաքական սցենարների համեմատական վերլուծությանը և դրանց ազդեցությանը բնակչության խոցելի խմբերի վրա։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է տնտեսագետների, պետական քաղաքականության մշակողների, սոցիոլոգների և մաթեմատիկական մոդելավորման մասնագետների համար՝ նպաստելով աղքատության հաղթահարման արդյունավետ և գիտականորեն հիմնավորված ռազմավարությունների մշակմանը։

История

Իրան-ի սոցիալ-տնտեսական և քաղաքական զարգացումները 1954–1979 թվականներին խորապես պայմանավորված էին նավթային ռեսուրսների վերահսկմամբ, արտահանման եկամուտների աճով և պետության արագացված արդիականացման քաղաքականությամբ, որը ձևավորվեց հատկապես 1953 թվականի պետական հեղաշրջումից հետո և նավթային հատվածի վերակառուցման գործընթացում։ Այդ ժամանակաշրջանում նավթը դարձավ երկրի հիմնական տնտեսական հենասյունը՝ ապահովելով պետական բյուջեի մեծ մասը և թույլ տալով իրականացնել լայնածավալ արդյունաբերականացման և ենթակառուցվածքային ծրագրեր, որոնք նախաձեռնվում էին շահական վարչակարգի կողմից՝ Մոհամմադ Ռեզա Փահլավի-ի ղեկավարությամբ։ 1954 թվականի նավթային կոնսորցիումի համաձայնագրից հետո արևմտյան ընկերությունները պահպանեցին զգալի ազդեցություն արդյունահանման և արտահանման ոլորտներում, սակայն պետությունը աստիճանաբար մեծացրեց իր վերահսկողությունը, ինչը հատկապես ընդգծվեց 1970-ականներին նավթային եկամուտների կտրուկ աճի ժամանակ։ «Սպիտակ հեղափոխություն» կոչվող բարեփոխումների ծրագիրը նպատակ ուներ արդիականացնել գյուղատնտեսությունը, ընդլայնել կրթությունը և թուլացնել ավանդական ֆեոդալական հարաբերությունները, սակայն միաժամանակ խորացրեց սոցիալական անհավասարությունը և արագացրեց ուրբանիզացիան, ինչը ստեղծեց նոր սոցիալական լարվածություններ։ Նավթային հարստության կենտրոնացումը պետության և էլիտայի ձեռքում հանգեցրեց տնտեսական կախվածության կառուցվածքի ձևավորմանը, որտեղ ոչ նավթային ոլորտները զարգանում էին անհամաչափ, իսկ գյուղական բնակչության մի մասը տեղափոխվում էր քաղաքներ՝ առաջացնելով սոցիալական անհամապատասխանություններ։ Քաղաքական տեսանկյունից շահական իշխանությունը գնալով ավելի ավտորիտար բնույթ ստացավ՝ հենվելով անվտանգության ծառայությունների վրա և սահմանափակելով ընդդիմադիր շարժումները, ինչը, զուգորդվելով սոցիալական անհավասարության և մշակութային հակասությունների հետ, դարձավ 1979 թվականի իրանական հեղափոխության նախադրյալներից մեկը։ Ընդհանուր առմամբ, այս փուլը բնութագրվում է որպես նավթային եկամուտներով խթանված արագ արդիականացման և խորացող սոցիալական-քաղաքական ճգնաժամերի համադրություն, որը ձևավորեց ժամանակակից Իրանի պատմական շրջադարձը։

Религия

«Մի քանի մտերմական խորհրդածություններ կաթողիկե ուղղափառ հայոց տառապանքների մասին» աշխատությունը, ըստ վերնագրի, անդրադառնում է կաթողիկե դավանանքին պատկանող հայերի դժվարություններին և նրանց կրոնական ու հասարակական դրությանը։ Վերնագրում օգտագործված «մտերմական խորհրդածություններ» արտահայտությունը հուշում է, որ գիրքը կարող է ունենալ խոհական, մեկնաբանական կամ դիմումի բնույթ՝ ընթերցողին ներկայացնելով հեղինակային դիտարկումներ և մտահոգություններ։ Աշխատությունը կարող էր քննարկել հայ կաթողիկե համայնքի առջև ծառացած կրոնական, հասարակական կամ կազմակերպական խնդիրները, համայնքի անդամների փորձառությունները, եկեղեցական պատկանելության հարցերը և տարբեր կրոնական խմբերի միջև հարաբերությունները։ Հնարավոր է, որ հեղինակը փորձել է ներկայացնել համայնքի դժվարությունները, արտահայտել համակրանք կամ պաշտպանել որոշակի դիրքորոշում՝ հիմնավորելով այն կրոնական և բարոյական փաստարկներով։ Այդ պատճառով հրատարակությունը կարող է կարևոր լինել ոչ միայն որպես կրոնական գրականության նմուշ, այլև որպես 19-րդ դարի հայ համայնքային կյանքի, դավանաբանական տարաձայնությունների և հասարակական մտքի պատմության ուսումնասիրության աղբյուր։ Այն կարող է օգնել հասկանալու, թե ինչպես էին տվյալ ժամանակաշրջանում ձևակերպվում հայ կաթողիկե համայնքի խնդիրների վերաբերյալ տեսակետները և ինչպես էին դրանք ներկայացվում հայերեն տպագիր գրականության միջոցով։ Միաժամանակ, վերնագրի հիման վրա հնարավոր չէ հաստատել գրքում նկարագրված կոնկրետ իրադարձությունները, հիշատակված անձանց, հեղինակի դիրքորոշման մանրամասները կամ «տառապանքներ» բառով նկատի առնված հանգամանքները։ Այդ հարցերը պարզելու համար անհրաժեշտ է ուսումնասիրել հրատարակության ամբողջական տեքստը։