Նոր գրքեր: Հասարակական-քաղաքական գիտություններ: Ինֆորմացիոն ցանկ=Новые книги: Обшественно-политические науки: Информационный указател (1987, թիվ 1)

Педагогика

Աշխատությունը նվիրված է պատանի լողորդների հատուկ ֆիզիկական և շարժողական պատրաստականության գնահատման, մարզական ցուցանիշների վերլուծության և լողի արագության կանխատեսման գիտամեթոդական հիմնախնդիրներին։ Հետազոտության կենտրոնում երիտասարդ մարզիկների պատրաստվածության այն առանձնահատկություններն են, որոնք անմիջականորեն կապված են ջրային միջավայրում շարժումների արդյունավետության, տեխնիկական հմտությունների և մրցակցային արդյունքների ձևավորման հետ։ Քննվում են ուժային, արագային, դիմացկունության և կոորդինացիոն ընդունակությունները, ինչպես նաև լողի տեխնիկայի տարբեր բաղադրիչների նշանակությունը մարզական արդյունքի ձևավորման գործընթացում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում պատանի մարզիկների տարիքային զարգացման առանձնահատկություններին, քանի որ ֆիզիկական և ֆունկցիոնալ հնարավորությունները դեռևս գտնվում են բնական աճի ու ձևավորման փուլում, և դրանց գնահատումը պահանջում է տարիքին համապատասխան մոտեցում։ Հատուկ պատրաստականության ուսումնասիրությունը կարող է ներառել մարզական գործունեությունը բնութագրող տարբեր ցուցանիշների համեմատական վերլուծություն՝ հնարավորություն տալով գնահատել մարզիկի անհատական առաջընթացը և պատրաստվածության տարբեր բաղադրիչների փոխկապակցվածությունը։ Լողի արագության կանխատեսումը դիտարկվում է որպես վիճակագրական և մանկավարժական գնահատման խնդիր, որի դեպքում ուսումնասիրվում է տարբեր չափելի ցուցանիշների և մրցակցային արդյունքների միջև կապը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում այն գործոնների բացահայտումը, որոնք կարող են առավել տեղեկատվական լինել հետագա մարզական արդյունքների գնահատման համար՝ միաժամանակ հաշվի առնելով աճի, զարգացման և մարզական փորձի անհատական տարբերությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել մանկավարժական դիտարկումներ, տարիքին համապատասխան ֆիզիկական պատրաստվածության գնահատումներ, մրցակցային արդյունքների ուսումնասիրություն և վիճակագրական վերլուծության մեթոդներ։ Ստացված տվյալները հնարավորություն են տալիս կատարելագործել մարզիկների պատրաստվածության վերահսկման համակարգը և ավելի հիմնավորված գնահատել նրանց զարգացման դինամիկան՝ առանց կանխատեսումները դիտարկելու որպես անփոփոխ արդյունք։ Աշխատանքը կարևորում է պատանի մարզիկների առողջ զարգացման, անհատական առանձնահատկությունների և անվտանգ մարզական գործընթացի հաշվառումը։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է սպորտային մանկավարժության, լողի տեսության, տարիքային ֆիզիոլոգիայի և մարզական չափումների մոտեցումները՝ պատանի լողորդների պատրաստվածության գնահատման և մարզական արդյունքների կանխատեսման գիտական հիմքերը զարգացնելու նպատակով։

Другие предметы

Հրատարակությունը 1866 թվականի համար նախատեսված օրացույց է, որը համադրում է քրիստոնեական և հայկական թվականությունների համակարգերը։ Այն հնարավորություն է տալիս կողմնորոշվելու տարվա օրերի, ամսաթվերի և երկու տոմարների միջև համապատասխանությունների հարցում՝ պահպանելով հայկական ավանդական թվականության կիրառման մշակույթը։ Օրացույցները կարևոր գործնական նշանակություն են ունեցել 19-րդ դարի հայ հասարակական կյանքում՝ ծառայելով առօրյա ժամանակացույցի կազմմանը, եկեղեցական տոների ու հիշատակի օրերի որոշմանը և տարբեր իրադարձությունների ժամանակագրական հաշվառմանը։ Հայոց ՌՅԺԵ թվականության հիշատակումը ցույց է տալիս հայկական տոմարի և քրիստոնեական ժամանակագրության զուգահեռ կիրառությունը։ Նման հրատարակությունները հաճախ միավորել են ժամանակի հաշվարկման, տոնացուցային ավանդույթների և հասարակական կյանքի կազմակերպման համար անհրաժեշտ տեղեկությունները՝ դառնալով լայն կիրառություն ունեցող տեղեկատու նյութեր։ Գիրքը արժեքավոր է հայ տոմարագիտության, օրացուցային մշակույթի և 19-րդ դարի հայ տպագրական ժառանգության ուսումնասիրության համար։ Այն նաև արտացոլում է Կոստանդնուպոլսի հայ տպագրական միջավայրում օրացույցների հրատարակման ավանդույթը և հայկական ժամանակագրական համակարգի պահպանման կարևորությունը։

Политология

Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է Հովսեփ Էմինի՝ Հայաստանի ազատագրության վերաբերյալ քաղաքական և գաղափարական հայեցակարգի ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով նրա պատկերացումները Հայաստանի քաղաքական ապագայի, ազգային ազատագրության, զինված պայքարի, արտաքին ուժերի աջակցության և հայ ժողովրդի ինքնակազմակերպման վերաբերյալ։ Հովսեփ Էմինը XVIII դարի հայ ազգային-ազատագրական մտքի նշանավոր ներկայացուցիչներից էր, որի գործունեությունը ձևավորվեց այն ժամանակաշրջանում, երբ Հայաստանը գտնվում էր Օսմանյան կայսրության և Պարսկաստանի տիրապետության ներքո, իսկ հայ քաղաքական ու մտավոր շրջանակներում աստիճանաբար ուժեղանում էր ազգային պետականության վերականգնման գաղափարը։ Նրա հայեցակարգը կարևոր փուլ է ներկայացնում հայ ազատագրական գաղափարների զարգացման պատմության մեջ, քանի որ Էմինը փորձում էր ազգային ազատագրության գաղափարը վերածել գործնական քաղաքական և ռազմական ծրագրի։ Ուսումնասիրության առանցքային խնդիրներից է Էմինի աշխարհայացքի և նրա ազատագրական ծրագրի ձևավորման նախադրյալների բացահայտումը։ Նա կրթություն և ռազմական պատրաստություն է ստացել Եվրոպայում, ծանոթացել ժամանակի քաղաքական ու ռազմական մտածողությանը և ձգտել այդ փորձը կիրառել Հայաստանի ազատագրության նպատակով։ Նրա համոզմամբ՝ միայն բարոյական կոչերը կամ արտաքին օգնության սպասումը բավարար չէին․ անհրաժեշտ էր պատրաստել հայ ժողովրդին կազմակերպված պայքարի, ստեղծել ռազմական ուժ և ապահովել այնպիսի քաղաքական պայմաններ, որոնք հնարավորություն կտային վերականգնելու հայկական պետականությունը։ Էմինի հայեցակարգում կարևոր տեղ ուներ զինված պայքարի գաղափարը։ Նա կարծում էր, որ ազատագրությունը հնարավոր չէ իրականացնել առանց ռազմական պատրաստվածության և գործողությունների։ Այդ պատճառով նրա գործունեության մեջ մեծ նշանակություն էին ստանում ռազմական գիտելիքը, զինվորական կարգապահությունը, կազմակերպված ուժի ստեղծումը և տեղական բնակչության ներգրավումը։ Այս մոտեցումը տարբերվում էր այն պատկերացումներից, որոնց համաձայն հայերի ազատագրությունը հիմնականում պետք է իրականացվեր որևէ արտաքին տերության միջամտության կամ հովանավորության միջոցով։ Միաժամանակ Էմինը չէր մերժում արտաքին աջակցության անհրաժեշտությունը։ Նրա ծրագրում կարևոր դեր էին խաղում եվրոպական պետությունների և Ռուսաստանի հետ կապերի հաստատումը, քանի որ XVIII դարի քաղաքական պայմաններում փոքր և բաժանված ուժերով Հայաստանի ազատագրության իրականացումը չափազանց բարդ էր։ Նա ձգտում էր գտնել այնպիսի արտաքին դաշնակիցներ, որոնք կարող էին ռազմական և քաղաքական աջակցություն տրամադրել հայ ազատագրական շարժմանը։ Այդուհանդերձ, նրա մոտեցման առանձնահատկությունն այն էր, որ արտաքին օգնությունը պետք է զուգակցվեր հայերի սեփական ուժերի կազմակերպման հետ։ Էմինի քաղաքական հայեցակարգի կարևոր բաղադրիչ էր հայ ժողովրդի ներքին միավորման գաղափարը։ Հայաստանի ազատագրությունը նրա պատկերացմամբ պահանջում էր հաղթահարել ներքին մասնատվածությունը, համախմբել տարբեր հասարակական խմբերին և ձևավորել միասնական ազգային նպատակ։ Այդ նպատակով նա կարևորում էր հայ հոգևորականության, աշխարհիկ իշխանավորների և ժողովրդի համագործակցությունը։ Նրա գործունեությունը ցույց է տալիս, որ ազատագրական ծրագիրը նրա համար միայն ռազմական խնդիր չէր, այլև հասարակական կազմակերպման և ազգային համախմբման խնդիր։ Էմինի ծրագրերում առանձնահատուկ նշանակություն ուներ Արցախի և Սյունիքի հայկական ուժերի ներուժը։ XVIII դարի հայկական ազատագրական շարժումների շրջանակում այդ շրջանները կարևոր դեր ունեին, քանի որ այստեղ պահպանվել էին տեղական զինված ուժերի և ինքնակազմակերպման որոշ հնարավորություններ։ Էմինը փորձել է կապ հաստատել հայկական իշխանական և հոգևոր շրջանակների հետ և նրանց միջոցով ստեղծել ազատագրական պայքարի համար անհրաժեշտ հենարան։ Այս գործունեությունը վկայում է այն մասին, որ նրա գաղափարները կապված էին ոչ միայն տեսական պատկերացումների, այլև գործնական քաղաքական քայլերի հետ։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է Էմինի հարաբերությունների դիտարկումը ժամանակի հայ քաղաքական և հոգևոր գործիչների հետ։ Նրա գործունեությունը կապված էր հատկապես Մովսես Բաղրամյանի և այլ ազգային գործիչների գաղափարական միջավայրի հետ։ XVIII դարի երկրորդ կեսին ձևավորվող հայ ազատագրական մտքի մեջ Էմինի գաղափարները զուգակցվում էին այլ գործիչների ծրագրերի հետ՝ ստեղծելով Հայաստանի ազատագրության ավելի ամբողջական քաղաքական պատկեր։ Այս գործընթացում կարևոր էր նաև հայկական գաղթավայրերի և հատկապես Հնդկաստանի հայկական համայնքի դերը, որտեղ ձևավորվում էին ազգային-քաղաքական նոր գաղափարներ և տարածվում ազատագրական ծրագրեր։ Էմինի հայեցակարգի ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև նրա գաղափարների և եվրոպական լուսավորական մտածողության կապը հասկանալու համար։ Նրա պատկերացումներում ազատագրությունը միայն օտար տիրապետությունից ազատվելը չէր․ այն ենթադրում էր հասարակության վերակազմավորում, կրթության զարգացում, ռազմական կարողությունների ամրապնդում և ազգային պետության ստեղծում։ Այս առումով նրա քաղաքական մտածողությունը միավորում էր ազգային-ազատագրական և լուսավորական տարրեր։ Էմինի գործունեության մեջ կարևոր դեր էր խաղում կրթության և գիտելիքի նշանակության գիտակցումը։ Նա համոզված էր, որ ազգային առաջընթացի համար անհրաժեշտ է կրթված և կազմակերպված հասարակություն, իսկ ռազմական ու քաղաքական պայքարը պետք է հիմնված լինի գիտելիքի և ժամանակակից փորձի վրա։ Նրա հայեցակարգի այս կողմը հետագայում կարևոր նշանակություն ստացավ հայ ազգային-քաղաքական մտքի զարգացման համար։ Միաժամանակ ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ Էմինի ծրագրերը բախվում էին լուրջ խոչընդոտների։ XVIII դարի Հայաստանի քաղաքական մասնատվածությունը, միասնական պետական կենտրոնի բացակայությունը, հայ իշխանական ուժերի սահմանափակ հնարավորությունները, արտաքին քաղաքական բարդությունները և բավարար նյութական ու ռազմական ռեսուրսների պակասը դժվարացնում էին նրա ծրագրերի իրականացումը։ Էմինի մի շարք նախաձեռնություններ չհանգեցրին նախատեսված ռազմական կամ քաղաքական արդյունքին, սակայն դրանց պատմական նշանակությունը պետք է գնահատել ոչ միայն անմիջական հաջողության, այլև հայ քաղաքական մտքի հետագա զարգացման վրա ունեցած ազդեցության տեսանկյունից։ Էմինի հայեցակարգի պատմական նշանակությունն այն է, որ այն հայ ազատագրական գաղափարը տեղափոխեց ավելի կազմակերպված և գործնական քաղաքական ծրագրավորման հարթություն։ Նրա գործունեությունը նախապատրաստեց այն գաղափարական միջավայրը, որի շրջանակում հետագայում զարգացան Հայաստանի ազատագրության վերաբերյալ նոր ծրագրեր և ազգային-քաղաքական կազմակերպման գաղափարներ։ Նրա անունը կապվում է այն ժամանակաշրջանի հետ, երբ հայկական ազատագրական միտքը սկսեց ավելի հստակորեն ձևակերպել ազգային պետականության վերականգնման, զինված ուժի ստեղծման և միջազգային դաշնակիցների որոնման անհրաժեշտությունը։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս Հովսեփ Էմինի գործունեությունը դիտարկել ոչ միայն որպես XVIII դարի առանձին քաղաքական նախաձեռնությունների պատմություն, այլև որպես հայ ազգային-ազատագրական մտքի զարգացման կարևոր փուլ։ Նրա հայեցակարգում միավորվում են ազգային անկախության ձգտումը, ռազմական կազմակերպվածության գաղափարը, արտաքին քաղաքական դաշնակցությունների որոնումը, ներքին համախմբման անհրաժեշտությունը և կրթության ու հասարակական առաջընթացի կարևորության գիտակցումը։ Այդ պատճառով թեման կարող է հետաքրքրել հայոց պատմությամբ, XVIII դարի հայ քաղաքական մտքով, ազգային-ազատագրական շարժումների պատմությամբ, հայկական սփյուռքի պատմությամբ և Հայաստանի պետականության վերականգնման գաղափարի ձևավորմամբ զբաղվող պատմաբաններին, քաղաքագետներին, հետազոտողներին, դասախոսներին և ուսանողներին։

Педагогика

Աշխատությունը նվիրված է պատմագիտական մասնագիտացման շրջանակում գերմաներենի ուսուցման համար անհրաժեշտ նվազագույն քերականական նյութի ընտրության սկզբունքների և դրա արդյունավետ յուրացումն ապահովող ուսուցման ռազմավարության մշակմանը։ Հետազոտության կենտրոնում մասնագիտական օտար լեզվի ուսուցման այն մոտեցումն է, ըստ որի քերականական համակարգը ներկայացվում է ոչ թե ամբողջական տեսական նկարագրությամբ, այլ մասնագիտական տեքստերի ընթերցման, ըմբռնման և մշակման համար առավել անհրաժեշտ կառուցվածքների նպատակային ընտրությամբ։ Պատմագիտական նյութը դիտարկվում է որպես ուսուցման բովանդակային հիմք, որը հնարավորություն է տալիս քերականական երևույթները ներկայացնել մասնագիտական բառապաշարի և իրական գիտական հաղորդակցության համատեքստում։ Քննվում են քերականական նյութի ընտրության չափանիշները՝ գործածության հաճախականությունը, մասնագիտական տեքստերում տվյալ կառուցվածքի նշանակությունը, ընկալման դժվարության աստիճանը և հաղորդակցական արժեքը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում գերմաներեն գիտական և պատմագիտական խոսքին բնորոշ բայական ձևերին, ժամանակային հարաբերությունների արտահայտմանը, կրավորական կառույցներին, բարդ նախադասություններին, որոշիչ կառուցվածքներին և տրամաբանական կապերն արտահայտող քերականական միջոցներին։ Ուսուցման ռազմավարության շրջանակում կարևորվում է քերականական գիտելիքի և մասնագիտական ընթերցանության հմտությունների փոխկապակցված զարգացումը, որպեսզի սովորողը կարողանա ճանաչել լեզվական կառուցվածքը, հասկանալ դրա գործառույթը տեքստում և ճիշտ մեկնաբանել գիտական տեղեկատվությունը։ Ուսումնասիրվում է նաև վարժությունների համակարգի կառուցման խնդիրը՝ պարզ ճանաչողական առաջադրանքներից դեպի պատմագիտական տեքստերի ինքնուրույն լեզվական և բովանդակային վերլուծություն անցնելու սկզբունքով։ Կարևորվում են մայրենի լեզվի հետ հնարավոր համադրությունները, որոնք կարող են նպաստել բարդ քերականական երևույթների գիտակցված յուրացմանը և կանխել բնորոշ լեզվական սխալները։ Հետազոտությունը մասնագիտական ուղղվածությունը դիտարկում է որպես ուսուցման արդյունավետությունը բարձրացնող գործոն, քանի որ լեզվական նյութը անմիջականորեն կապվում է սովորողի մասնագիտական հետաքրքրությունների և հետագա գիտական աշխատանքի հետ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է գերմաներենի դասավանդման մեթոդիկայի, մասնագիտական օտար լեզվի ուսուցման, քերականության և պատմագիտական տեքստի վերլուծության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով ձևավորել մասնագիտական գրականության հետ ինքնուրույն աշխատելու համար անհրաժեշտ լեզվական կարողություններ։

Литература

Այս ստեղծագործությունը ներկայացնում է Վանո Սիրադեղյանի «Կիրակի» պատմվածքը՝ ընդգծելով նրա արձակին բնորոշ հոգեբանական խորությունը, առօրյա կյանքի մանրուքների նուրբ դիտարկումը և մարդկային հարաբերությունների ենթատեքստային վերլուծությունը։ Պատմվածքում կիրակին հանդես է գալիս ոչ միայն որպես շաբաթվա հանգստյան օր, այլ նաև որպես խորհրդանշական տարածք, որտեղ բացահայտվում են մարդու ներաշխարհը, միայնության զգացումը, հիշողությունները և չասված ապրումները։ Սիրադեղյանը բնորոշ իր ոճով համադրում է պարզ առօրյա իրավիճակները և ներքին լարվածությունը՝ ստեղծելով բազմաշերտ պատմություն, որտեղ արտաքին իրադարձությունները հաճախ երկրորդական են ներքին հոգեբանական գործընթացների համեմատ։ Տեքստում առանձնահատուկ տեղ ունի լեզվական պարզությունը, խոսակցական երանգը և իրականության անկեղծ ներկայացումը, որոնք միասին ուժեղացնում են պատմվածքի ազդեցությունը։ Ստեղծագործությունը կարելի է դիտարկել որպես մարդու ներքին աշխարհի և առօրյա կյանքի փոխազդեցության նուրբ ուսումնասիրություն, որը բացահայտում է ժամանակակից մարդու հոգեբանական վիճակները։

Лингвистика

Աշխատությունը նվիրված է ռուսերեն խոսքում հայախոսների կողմից արտասանվող բաղաձայնների առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը և դրանցում մայրենի լեզվի ազդեցության դրսևորումների բացահայտմանը։ Հետազոտության հիմքում լեզվական ինտերֆերենցիայի երևույթն է, որը հատկապես նկատելի է այն իրավիճակներում, երբ անձը ռուսերենը կիրառում է որպես երկրորդ լեզու, սակայն նրա արտասանական համակարգի վրա շարունակում են ազդել հայերենի հնչյունաբանական և հնչյունածին առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրության առանցքային հարցերից է այն, թե ինչպես կարող է հայերենի բաղաձայնական համակարգը ներգործել ռուսերեն խոսքի հնչյունական իրականացման վրա՝ առաջացնելով ռուսերեն գրական արտասանությունից որոշակի շեղումներ։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել բաղաձայնների արտաբերման ձևերը, ձայնեղության և խլության հակադրության իրականացումը, հնչյունների դիրքային փոփոխությունները, արտասանական լարվածության տարբերությունները, ինչպես նաև այն դեպքերը, երբ հայերենի համար բնորոշ հնչյունաբանական առանձնահատկությունները փոխանցվում են ռուսերեն խոսքին։ Այսպիսի երևույթները կարևոր են ոչ միայն տեսական լեզվաբանության, այլև կիրառական տեսանկյունից, քանի որ մայրենի լեզվի ազդեցության բացահայտումը հնարավորություն է տալիս ավելի լավ հասկանալ երկրորդ լեզվի յուրացման ընթացքում առաջացող արտասանական դժվարությունները։ Հետազոտությունը կարող է օգտակար լինել ռուսերենի՝ որպես օտար կամ երկրորդ լեզվի ուսուցման մեթոդաբանության մշակման համար, քանի որ հայախոս սովորողների բնորոշ հնչյունական սխալների ճանաչումը թույլ է տալիս մշակել նպատակային վարժություններ և ուղղիչ մեթոդներ։ Աշխատությունը նաև արժեքավոր է համեմատական հնչյունաբանության տեսանկյունից, քանի որ ռուսերենի և հայերենի բաղաձայնական համակարգերի համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտել դրանց կառուցվածքային տարբերությունները և հասկանալ, թե ինչու են որոշ ռուսերեն հնչյուններ կամ հնչյունական հակադրություններ հայախոսների համար ավելի բարդ յուրացվում, քան մյուսները։ Նյութը կարող է հետաքրքրել լեզվաբաններին, հնչյունաբաններին, ռուսաց լեզվի ուսուցիչներին, թարգմանիչներին, լեզվական ինտերֆերենցիայի երևույթն ուսումնասիրող հետազոտողներին, ինչպես նաև ռուսերենը որպես երկրորդ լեզու սովորող հայախոսների կրթական գործընթացով զբաղվող մասնագետներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել հայախոսների ռուսերեն խոսքի հնչյունական առանձնահատկությունները որպես երկու լեզվական համակարգերի փոխազդեցության արդյունք և ավելի խորությամբ հասկանալ, թե ինչպես է մայրենի լեզվի հնչյունաբանական կառուցվածքը շարունակում ազդել երկրորդ լեզվի արտասանության վրա։