Նոր գրքեր: Հասարակական-քաղաքական գիտություններ: Ինֆորմացիոն ցանկ=Новые книги: Обшественно-политические науки: Информационный указател (1981, թիվ 11)

Экономика

Տրանսպորտը և շրջակա միջավայրը սերտորեն փոխկապակցված են, քանի որ տրանսպորտային համակարգերը հանդիսանում են տնտեսական զարգացման և մարդկանց շարժունակության կարևոր գործոն, սակայն միաժամանակ զգալի ազդեցություն ունեն բնապահպանական վիճակի վրա՝ առաջացնելով օդի աղտոտում, աղմուկ, ջերմոցային գազերի արտանետումներ և բնական տարածքների փոփոխություն։ Տրանսպորտային միջոցների, հատկապես ավտոմոբիլային և ավիացիոն տրանսպորտի կողմից արտանետվող ածխաթթու գազը և այլ վնասակար նյութերը նպաստում են կլիմայի փոփոխությանը, օդի որակի վատթարացմանը և մարդու առողջության վրա բացասական ազդեցություններին, ինչպիսիք են շնչառական հիվանդությունները և սրտանոթային խնդիրները։ Բացի այդ, ճանապարհային ենթակառուցվածքների ընդլայնումը կարող է բերել բնական միջավայրերի մասնատման, կենսաբազմազանության կրճատման և հողերի դեգրադացիայի։ Միևնույն ժամանակ ժամանակակից աշխարհում զարգանում են կայուն տրանսպորտի գաղափարները, որոնք ուղղված են շրջակա միջավայրի վրա բացասական ազդեցության նվազեցմանը՝ ներառելով էլեկտրական և հիբրիդային մեքենաների օգտագործումը, հասարակական տրանսպորտի զարգացումը, հեծանվային ենթակառուցվածքների ընդլայնումը և էներգաարդյունավետ տեխնոլոգիաների կիրառումը։ Կարևոր դեր ունի նաև քաղաքային պլանավորումը, որը նպաստում է երթևեկության հոսքերի օպտիմալացմանը և տրանսպորտային ծանրաբեռնվածության նվազեցմանը։ Շրջակա միջավայրի պահպանության տեսանկյունից անհրաժեշտ է նաև պետական կարգավորում՝ արտանետումների ստանդարտների սահմանում, կանաչ տեխնոլոգիաների խրախուսում և հասարակության էկոլոգիական գիտակցության բարձրացում։ Ընդհանուր առմամբ, տրանսպորտի զարգացումը պետք է իրականացվի կայուն զարգացման սկզբունքներին համապատասխան՝ ապահովելով տնտեսական արդյունավետություն, սոցիալական հարմարավետություն և բնապահպանական հավասարակշռություն։

Математика

Աշխատությունը նվիրված է ռեկուրսիվ կամ ռեկուրենտ հավասարումների ուսումնասիրությանը, որոնք մաթեմատիկայում և կիրառական գիտություններում օգտագործվում են հաջորդականությունների անդամների միջև կախվածությունները նկարագրելու համար։ Ուսումնասիրության կենտրոնում այն հավասարություններն են, որոնցում հաջորդականության տվյալ անդամը որոշվում է նախորդ անդամների կամ նախորդ մի քանի անդամների միջոցով։ Այսպիսի հավասարումները կարևոր գործիք են ինչպես տեսական մաթեմատիկայում, այնպես էլ ալգորիթմների, թվային մեթոդների, հավանականությունների տեսության և տարբեր մաթեմատիկական մոդելների ուսումնասիրության ժամանակ։ Աշխատության շրջանակում կարող են դիտարկվել ռեկուրենտ հավասարումների տարբեր դասեր, դրանց լուծման եղանակները և սկզբնական պայմանների դերը ստացվող հաջորդականության միարժեք որոշման հարցում։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի ռեկուրենտ կապերի վերլուծությունը, քանի որ դրանց միջոցով հնարավոր է բացահայտել հաջորդականությունների կառուցվածքը, աճի կամ նվազման օրինաչափությունները և անդամների միջև երկարաժամկետ կախվածությունները։ Ուսումնասիրությունը կարող է ներառել ինչպես պարզ գծային, այնպես էլ ավելի բարդ կառուցվածք ունեցող ռեկուրենտ հավասարումներ՝ դրանց լուծման, վերափոխման և հատկությունների հետազոտման նպատակով։ Կարևոր է նաև ռեկուրենտ հավասարումների և մաթեմատիկական ինդուկցիայի միջև կապը, քանի որ հաջորդականությունների հատկությունների ապացուցման և ընդհանուր օրինաչափությունների հիմնավորման ժամանակ այդ մեթոդները հաճախ փոխկապակցված են։ Աշխատության տեսական արդյունքները կարող են կիրառվել հաջորդականությունների և թվային կառուցվածքների ուսումնասիրության, հաշվողական խնդիրների լուծման և բարդ գործընթացների մաթեմատիկական նկարագրման մեջ։ Այն կարող է հետաքրքրել մաթեմատիկոսներին, դիսկրետ մաթեմատիկայի և մաթեմատիկական անալիզի մասնագետներին, ինչպես նաև համապատասխան ոլորտների ուսանողներին և հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ներկայացնում է ռեկուրենտ հավասարումների տեսական հիմքերի և լուծման հնարավոր մեթոդների հետազոտություն՝ նպաստելով դրանց կառուցվածքի, հատկությունների և կիրառական նշանակության ավելի խորքային ընկալմանը։

Литература

Աշխատանքը նվիրված է Սիամանթոյի պոեզիայի պատկերային համակարգի ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել նրա բանաստեղծական աշխարհի հիմնական պատկերները, խորհրդանիշները, գեղարվեստական միջոցները և դրանց փոխհարաբերությունները։ Հետազոտության կենտրոնում այն առանձնահատուկ պատկերային մտածողությունն է, որի միջոցով բանաստեղծը պատմական ողբերգությունը, ազգային ցավը, մարդկային տառապանքը, պայքարը, հույսը և ազատության ձգտումը վերածում է ուժեղ հուզական ու տեսողական պատկերների։ Սիամանթոյի ստեղծագործական համակարգում պատկերը պարզապես զարդարող գեղարվեստական միջոց չէ, այլ գաղափարի և զգացմունքի արտահայտման հիմնական ձևերից մեկը։ Նրա բանաստեղծական խոսքում հաճախ հանդիպող տեսարանները կառուցվում են ընդգծված հակադրությունների, դինամիկ գործողությունների և հզոր խորհրդանշական ընդհանրացումների միջոցով, ինչի շնորհիվ անհատական կամ պատմական իրադարձությունը ձեռք է բերում համամարդկային նշանակություն։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել Սիամանթոյի պոեզիայի հիմնական թեմատիկ պատկերային խմբերը՝ հայրենիքը, ժողովուրդը, բռնությունը, մահը, պայքարը, վրեժը, ազատությունը, հույսը և վերածնունդը։ Հատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել տառապանքի և մահվան պատկերներին, որոնք նրա ստեղծագործություններում հաճախ ներկայացվում են ոչ միայն որպես մարդկային ողբերգության նկարագրություն, այլև որպես պատմական հիշողության և ազգային ճակատագրի խորհրդանիշ։ Տառապող մարդու կերպարը կարող է վերածվել ամբողջ ժողովրդի ընդհանրացված կերպարի, իսկ առանձին ողբերգական տեսարանը՝ ազգային աղետի գեղարվեստական խորհրդանիշի։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև բնության պատկերների ուսումնասիրությունը։ Բնությունը Սիամանթոյի մոտ հաճախ հանդես է գալիս որպես մարդկային ապրումների արձագանքող միջավայր կամ գաղափարական հակադրության դաշտ։ Լույսի և խավարի, ցերեկի և գիշերվա, կյանքի և մահվան, լռության և ճիչի հակադրությունները կարող են ձևավորել բանաստեղծական աշխարհի ներքին լարվածությունը։ Նման հակադրությունները ոչ միայն նկարագրական նշանակություն ունեն, այլև արտահայտում են բարոյական և հոգեբանական արժեքների բախում։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև գույնի և լուսային պատկերների կիրառությանը։ Լույսը կարող է կապվել կյանքի, հույսի, ազատության կամ հոգևոր հաղթանակի գաղափարների հետ, մինչդեռ խավարը կարող է խորհրդանշել աղետը, բռնությունը, մահը և հուսահատությունը։ Այսպիսի պատկերների համակարգված ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու բանաստեղծի գեղարվեստական մտածողության ներքին տրամաբանությունը։ Սիամանթոյի պատկերային համակարգում կարևոր են նաև ձայնային և շարժման պատկերները։ Ճիչը, լացը, աղաղակը, լռությունը, հարվածը, քայլը կամ պայքարը հաճախ ստանում են ոչ միայն բառացի, այլև խորհրդանշական նշանակություն՝ ստեղծելով բանաստեղծական տեսարանի բարձր լարվածություն։ Դինամիկ բայերի և գործողությունների առատությունը կարող է բանաստեղծական տեքստը դարձնել տեսանելի և գրեթե բեմական՝ ընթերցողին ներգրավելով նկարագրվող իրադարձության մեջ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է փոխաբերությունների, համեմատությունների, մակդիրների, անձնավորումների և խորհրդանիշների քննությունը։ Սիամանթոյի լեզվական պատկերները հաճախ կառուցված են ուժեղ զգացմունքային հակադրությունների և ընդհանրացումների վրա, որոնց միջոցով կոնկրետ երևույթը վերածվում է գաղափարական խորհրդանիշի։ Այդպիսի գեղարվեստական միջոցների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պարզելու, թե ինչպես է բանաստեղծական լեզուն ստեղծում պատմական հիշողության և ազգային ինքնագիտակցության հատուկ տարածք։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի մարդու և ժողովրդի կերպարների փոխհարաբերությունը։ Անհատական հերոսը Սիամանթոյի պոեզիայում հաճախ ներկայացվում է որպես հավաքական ճակատագրի կրող, իսկ ժողովուրդը՝ որպես պատմական փորձության ենթարկվող, սակայն պայքարելու և վերածնվելու ներուժ ունեցող ամբողջություն։ Այս մոտեցումը նպաստում է բանաստեղծության պատկերային համակարգի ընդլայնմանը՝ անհատական ապրումը կապելով ազգային և համամարդկային գաղափարների հետ։ Աշխատանքը կարող է ուսումնասիրել նաև Սիամանթոյի բանաստեղծական պատկերների կառուցվածքային առանձնահատկությունները։ Նրա տեքստերում հաճախ կարելի է նկատել պատկերների հաջորդական կուտակում, աստիճանական ուժեղացում, կրկնություն և հակադրություն, որոնք ստեղծում են հուզական բարձր ինտենսիվություն։ Այդպիսի կառուցվածքը հատկապես կարևոր է ողբերգական և մարտական թեմաների ներկայացման ժամանակ, երբ բանաստեղծական խոսքը ձգտում է ոչ միայն նկարագրել, այլև ցնցել և բարոյական արձագանք առաջացնել ընթերցողի մեջ։ Հետազոտության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է Սիամանթոյի պոեզիայի գեղարվեստական աշխարհի ամբողջական ընկալման հնարավորությամբ։ Պատկերային համակարգի ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալ նրա բանաստեղծական լեզուն, խորհրդանշական մտածողությունը, ազգային և համամարդկային գաղափարների արտահայտման ձևերը և պատմական իրականության գեղարվեստական վերափոխման մեխանիզմները։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը Սիամանթոյի պոեզիայի պատկերային համակարգը դիտարկում է որպես փոխկապակցված գեղարվեստական ամբողջություն, որտեղ տեսողական, զգայական, խորհրդանշական և հռետորական պատկերները միավորվում են՝ ստեղծելով ուժեղ դրամատիկ ու գաղափարական լիցք ունեցող բանաստեղծական աշխարհ։

История

Հայոց պատմության հիմնահարցեր-ը պատմագիտական և վերլուծական ուղղվածությամբ աշխատություն է, որը նպատակ ունի քննարկելու հայ ժողովրդի պատմության տարբեր փուլերում առաջացած առանցքային գիտական և մեկնաբանական հարցերը՝ սկսած հնագույն ժամանակաշրջանների պետականության ձևավորման ու էթնոգենեզի խնդիրներից մինչև միջնադարյան քաղաքական համակարգերի առանձնահատկությունները, օտար տիրապետությունների ազդեցության գնահատումը և նորագույն շրջանի բարդ գործընթացների պատմական մեկնաբանումը, գրքում ուշադրության կենտրոնում են նաև վիճահարույց և բազմատեսակ մեկնաբանությունների տեղիք տվող թեմաները՝ հայկական պետականության շարունակականության հարցը, հարևան քաղաքակրթությունների հետ փոխազդեցությունները, քրիստոնեության ընդունման պատմական հետևանքները, ինչպես նաև XIX–XX դարերի ազգային-ազատագրական շարժումների և պետականության վերականգնման գործընթացների գնահատումը, աշխատությունը բնութագրվում է բազմակողմանի մոտեցմամբ, որտեղ պատմական փաստերի շարադրանքը համադրվում է տարբեր պատմագիտական դպրոցների տեսակետների քննարկման հետ՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով հասկանալ ոչ միայն իրադարձությունները, այլ նաև դրանց շուրջ ձևավորված գիտական բանավեճերը և մեկնաբանական տարբերությունները, ինչի շնորհիվ այն ծառայում է որպես հայոց պատմության խորացված ուսումնասիրության և քննադատական մտածողության զարգացման միջոց։

Педагогика

Աշխատությունը նվիրված է ֆրանսերենի մասնագիտական դասընթացում սովորողների խոսութային իրազեկության ձևավորման և զարգացման տեսական ու մեթոդական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում օտար լեզվի ուսուցման հաղորդակցական ուղղվածությունը, մասնագիտական միջավայրում լեզվական գիտելիքների կիրառման առանձնահատկությունները և տարբեր հաղորդակցական իրավիճակներում արդյունավետ խոսք կառուցելու կարողությունների զարգացումը։ Վերլուծվում են մասնագիտական բառապաշարի յուրացման, համապատասխան լեզվական կառույցների ընտրության, բանավոր և գրավոր խոսքի կազմակերպման, տեքստերի ընկալման ու ստեղծման մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում խոսույթի կառուցվածքային, իմաստային և գործաբանական առանձնահատկությունների ընկալմանը, հաղորդակցական նպատակի ճիշտ որոշմանը և մասնագիտական համատեքստին համապատասխան լեզվական միջոցների կիրառմանը։ Դիտարկվում են երկխոսության, մասնագիտական քննարկումների, զեկուցումների, ներկայացումների, գործնական հաղորդակցության և մասնագիտական տեքստերի հետ աշխատանքի միջոցով խոսութային կարողությունների զարգացման հնարավորությունները։ Քննարկվում է ուսումնական նյութերի և առաջադրանքների ընտրության նշանակությունը՝ սովորողների լեզվական գիտելիքները իրական կամ մոդելավորված մասնագիտական իրավիճակներում կիրառելու հմտություններ ձևավորելու համար։ Կարևորվում են նաև ինքնուրույն աշխատանքի, հաղորդակցական վարժությունների, տեքստային վերլուծության և ինտերակտիվ ուսուցման մեթոդների կիրառումը։ Անդրադարձ է կատարվում սովորողների մասնագիտական պահանջների հաշվառմանը, լեզվական կարողությունների գնահատմանը և ուսուցման արդյունավետության բարձրացման մեթոդական միջոցներին։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել ֆրանսերենի դասավանդման մեթոդիկայով, մասնագիտական նպատակներով օտար լեզուների ուսուցմամբ, կիրառական լեզվաբանությամբ և հաղորդակցական իրազեկության ձևավորմամբ զբաղվող դասախոսների, հետազոտողների և ուսանողների համար։

Технология

Այս աշխատությունը վերաբերում է հարթ և աստիճանավոր լիսեռների հոգնածային դիմադրության հավանական գնահատման խնդիրներին՝ ընդգծելով մեքենաշինության, նյութերի դիմադրության և հավանականական հաշվարկների փոխկապակցվածությունը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է մշակել մեթոդաբանություն, որը թույլ է տալիս գնահատել լիսեռների ծառայողական կայունությունը փոփոխական բեռնվածությունների պայմաններում՝ հաշվի առնելով նյութի հատկությունների ցրումը, արտադրական թերությունները և աշխատանքի իրական շահագործման պայմանները։ Ուսումնասիրվում են հոգնածային քայքայման հիմնական մեխանիզմները՝ ճաքերի առաջացում, դրանց տարածում և կրիտիկական փուլում կոտրվածք, ինչպես նաև լարվածությունների կենտրոնացման ազդեցությունը հատկապես աստիճանավոր լիսեռների հատվածներում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հավանականական մոտեցումների կիրառմանը՝ նյութի ամրության և բեռնվածությունների պատահական բնույթի հաշվառմամբ, ինչը հնարավորություն է տալիս անցնել դետերմինիստական գնահատումներից դեպի ռիսկի վրա հիմնված նախագծման մեթոդներ։ Աշխատությունը նաև դիտարկում է տարբեր հաշվարկային մոդելներ՝ Վեյբուլի բաշխում, հոգնածային կորերի վիճակագրական վերլուծություն և սահմանային վիճակների մեթոդներ, որոնք կիրառվում են լիսեռների ծառայության ժամկետի կանխատեսման համար։ Միաժամանակ վերլուծվում է ստացված արդյունքների կիրառելիությունը մեքենաշինական կոնստրուկցիաների հուսալիության բարձրացման և նախագծման օպտիմալացման գործընթացներում։ Այսպիսով, ուսումնասիրությունը կարևոր ներդրում է մեքենաշինության և կառուցվածքային հուսալիության ոլորտում՝ նպաստելով լիսեռային համակարգերի ավելի ճշգրիտ և անվտանգ նախագծման մեթոդների զարգացմանը։