Նոր գրքեր օտար լեզուներով: Ինֆորմացիոն ցանկ =Новые книги на иностранных языках= New books in foreign languages (1976, թիվ 7)

Психология

Այս ուսումնասիրությունը վերլուծում է գործունեության արդյունավետությանը նպաստող անձնային գործոնների և դրդապատճառների փոխպայմանավորվածության առանձնահատկությունները՝ ՀՀ զինված ուժերի սպայահրամանատարական կազմի օրինակով՝ ընդգծելով մասնագիտական պատրաստվածության, անձնային որակների և մոտիվացիոն համակարգերի համադրական ազդեցությունը ծառայողական գործունեության վրա։ Նշվում է, որ սպայահրամանատարական գործունեության արդյունավետությունը պայմանավորված է ոչ միայն մասնագիտական գիտելիքներով և մարտավարական հմտություններով, այլև այնպիսի անձնային հատկանիշներով, ինչպիսիք են պատասխանատվության բարձր զգացումը, ինքնակարգավորումը, դիմակայունությունը սթրեսային իրավիճակներում, նպատակասլացությունը և առաջնորդական կարողությունները։ Վերլուծվում է, որ դրդապատճառային համակարգը ներառում է ինչպես ներքին մոտիվացիան՝ ծառայության նկատմամբ պարտքի զգացում, ինքնաիրացման ձգտում և արժեքային կողմնորոշումներ, այնպես էլ արտաքին գործոններ՝ սոցիալական ճանաչում, կարգավիճակ և կազմակերպչական խրախուսում, որոնք փոխազդելով ձևավորում են վարքային կայունություն և արդյունավետություն։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ բարձր սթրեսային և պատասխանատվության պայմաններում անձնային կայունությունն ու մոտիվացիոն կայունությունը փոխադարձաբար ուժեղացնում են միմյանց՝ ապահովելով որոշումների արագություն և ճշգրտություն։ Նշվում է նաև, որ ոչ բավարար զարգացած անձնային ռեսուրսները կամ թույլ ներքին մոտիվացիան կարող են նվազեցնել մասնագիտական արդյունավետությունը նույնիսկ բարձր պատրաստվածության պայմաններում։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ցույց է տալիս, որ սպայահրամանատարական կազմի գործունեության արդյունավետությունը բազմագործոնային համակարգ է, որտեղ անձնային որակներն ու դրդապատճառները գործում են սերտ փոխկապակցվածության մեջ՝ ձևավորելով ծառայողական հաջողության հիմքը։

Экономика

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է արդյունաբերական կերարտադրության ոլորտի տնտեսական արդյունավետության բարձրացման հիմնախնդիրներին և զարգացման ռազմավարական ուղիներին Հայաստան-ի օրինակով։ Աշխատությունում վերլուծվում են կերային արտադրության կազմակերպման կառուցվածքը, արտադրական ծախսերի ձևավորման գործոնները, ռեսուրսների օգտագործման արդյունավետությունը և շուկայի պահանջարկի տատանումների ազդեցությունը ոլորտի շահութաբերության վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում արտադրական տեխնոլոգիաների արդիականացմանը, էներգախնայող լուծումների կիրառմանը, հումքային բազայի արդյունավետ օգտագործմանը և լոգիստիկ շղթաների օպտիմալացմանը։ Քննարկվում են նաև պետական աջակցության մեխանիզմները, ներդրումային միջավայրի բարելավման հնարավորությունները և գյուղատնտեսական արտադրության հետ ինտեգրման ձևերը, որոնք կարող են նպաստել ոլորտի կայուն զարգացմանը։ Աշխատությունը առաջարկում է համալիր մոտեցումներ՝ ուղղված արտադրողականության բարձրացմանը, ինքնարժեքի նվազեցմանը և մրցունակության ամրապնդմանը ներքին և արտաքին շուկաներում։

История

Աշխատությունը պատմական և փաստագրական բնույթի ուսումնասիրություն է, որը նվիրված է XIX դարի 90-ական թվականներին Օսմանյան կայսրությունում հայ բնակչության դրությանը և հատկապես 1894 թվականի Սասունի իրադարձություններին։ Հեղինակներ Էմիլ Դիլոնը և Ֆրեդերիկ Գրինը ներկայացնում են ժամանակաշրջանի քաղաքական ու հասարակական պայմանները՝ անդրադառնալով հայ բնակչության նկատմամբ իշխանությունների քաղաքականությանը, տեղական վարչական համակարգի գործունեությանը, ազգային և կրոնական խտրականության խնդիրներին ու բնակչության անվտանգության վիճակին։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում Սասունում տեղի ունեցած բռնություններին և դրանց հետևանքներին՝ օգտագործելով հեղինակներին հասանելի փաստագրական նյութերն ու ժամանակակից վկայությունները։ Քննարկվում են նաև Հայկական հարցի միջազգային արձագանքը, եվրոպական տերությունների դիրքորոշումները և Օսմանյան կայսրությունում բարեփոխումների իրականացման շուրջ ձևավորված քաղաքական իրավիճակը։ Աշխատությունը բաղկացած է երկու հեղինակների նյութերից և հրատարակվել է Մոսկվայում 1896 թվականին, ինչի շնորհիվ այն միաժամանակ հանդիսանում է ուսումնասիրվող ժամանակաշրջանին մոտ ստեղծված պատմական սկզբնաղբյուր։ Հրատարակությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել XIX դարի վերջի հայ բնակչության վիճակը, Սասունի դեպքերի ժամանակակից ընկալումը և Հայկական հարցի լուսաբանումը օտարերկրյա հեղինակների կողմից։ Այն կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, հայագետների, ցեղասպանագիտության և Օսմանյան կայսրության պատմության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, դասախոսների, ուսանողների և հայ ժողովրդի նոր շրջանի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

История

Աշխատությունը նվիրված է միջնադարյան մոնղոլների պատմության ուսումնասիրությանը՝ հայերեն պատմական աղբյուրների և ժամանակակիցների վկայությունների հիման վրա։ Այն արժեքավոր է հատկապես նրանով, որ կենտրոնանում է մոնղոլական նվաճումների, Կովկասում և Առաջավոր Ասիայում նրանց հայտնվելու ու քաղաքական ազդեցության վերաբերյալ հայկական մատենագրության պահպանած տեղեկությունների համակարգման և վերլուծության վրա։ Հետազոտության հիմքում օգտագործված նյութերը ներառում են միջնադարյան հայ պատմիչների երկերից քաղված տեղեկություններ, մասնավորապես Վարդան Արևելցու, Ստեփանոս Օրբելյանի, Սմբատ Սպարապետի և Կիրակոս Գանձակեցու պատմական երկերը։ Կ. Պ. Պատկանովի կազմած երկհատորյակը հրատարակվել է 1873-1874 թվականներին. առաջին հատորում ներառված են Վարդանի, Ստեփանոս Օրբելյանի և Սմբատի աշխատություններից քաղված հատվածներ, իսկ երկրորդը նվիրված է Կիրակոս Գանձակեցու պատմությունից քաղված նյութերին։ Աշխատության մեջ հայ պատմական աղբյուրները հնարավորություն են տալիս դիտարկելու մոնղոլական արշավանքների ընթացքը, նվաճված տարածքների քաղաքական իրավիճակը, տեղական իշխանությունների և մոնղոլական իշխանության փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև բնակչության կրած սոցիալական և տնտեսական հետևանքները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունեն այն տեղեկությունները, որոնք վերաբերում են XIII դարի իրադարձություններին, մոնղոլական զորքերի առաջխաղացմանը դեպի Կովկաս և Մերձավոր Արևելք, տեղական իշխանների քաղաքական վարքագծին և նորաստեղծ իշխանական համակարգի հետ հարաբերություններին։ Հայկական աղբյուրների համադրումը թույլ է տալիս ոչ միայն վերականգնել առանձին իրադարձությունների ժամանակագրությունը, այլև ուսումնասիրել մոնղոլական տիրապետության ազդեցությունը տարածաշրջանի հասարակական, քաղաքական և մշակութային կյանքի վրա։ Կարևոր է նաև աղբյուրագիտական մոտեցումը, քանի որ տարբեր պատմիչների հաղորդած տեղեկությունները կարող են տարբերվել ծավալով, շեշտադրումներով և իրադարձությունների մեկնաբանությամբ։ Այդ պատճառով նյութի համադրական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս առավել ամբողջական պատկերացում կազմել տվյալ ժամանակաշրջանի պատմական իրադարձությունների մասին։ Հետազոտությունը արժեքավոր է նաև այն առումով, որ հայկական միջնադարյան պատմագրությունը դիտարկվում է որպես մոնղոլների պատմության կարևոր սկզբնաղբյուրային շերտ. ժամանակակից ուսումնասիրություններում նույնպես Կիրակոս Գանձակեցու, Վարդանի, Ստեփանոս Օրբելյանի և Սմբատի տեղեկությունները օգտագործվում են մոնղոլների՝ Կովկասում և Առաջավոր Ասիայում գործունեությունը վերականգնելու համար։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է նաև նրանով, որ այն նպաստում է հայ միջնադարյան պատմագրության տեղեկությունների հասանելիությանը և համակարգմանը՝ դրանք ներկայացնելով թարգմանության և բացատրական ծանոթագրությունների միջոցով։ Պատկանովի աշխատանքը կարևոր տեղ ունի մոնղոլական շրջանի ուսումնասիրության աղբյուրագիտական գրականության մեջ և հետագայում օգտագործվել է Կովկասի ու Արևմտյան Ասիայի XIII-XIV դարերի պատմությանը վերաբերող ուսումնասիրություններում։ Հետազոտությունը կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, միջնադարագետներին, արևելագետներին, մոնղոլագիտության և հայագիտության մասնագետներին, աղբյուրագետներին, ինչպես նաև Կովկասի և Մերձավոր Արևելքի միջնադարյան պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին ու համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողներին։

Педагогика

Աշխատությունը նվիրված է տարրական դպրոցի ուսուցչի մանկավարժական տեխնիկայի ձևավորման տեսական և մեթոդական հիմունքների, մասնագիտական կարողությունների զարգացման և ուսուցման գործընթացում դրանց արդյունավետ կիրառման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են մանկավարժական տեխնիկայի էությունը, կառուցվածքային բաղադրիչները և նշանակությունը ուսուցչի մասնագիտական գործունեության կազմակերպման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ուսուցչի հաղորդակցական հմտությունների, խոսքի մշակույթի, հուզական ինքնակարգավորման, մանկավարժական տակտի և դասարանի կառավարման կարողությունների ձևավորմանը։ Ուսումնասիրվում են ուսուցչի խոսքի արտահայտչականությունը, ձայնի հնչերանգի, դիմախաղի, ժեստերի և ոչ խոսքային հաղորդակցության միջոցների կիրառման առանձնահատկությունները տարրական դասարաններում։ Դիտարկվում են աշակերտների տարիքային և անհատական առանձնահատկությունները հաշվի առնելու, դրական հոգեբանական մթնոլորտ ստեղծելու, սովորողների ուշադրությունը կենտրոնացնելու և ուսումնական գործունեության նկատմամբ հետաքրքրություն առաջացնելու մեթոդները։ Կարևորվում են ուսուցչի ինքնատիրապետման, մանկավարժական իրավիճակներում արագ կողմնորոշվելու, կոնֆլիկտները կառուցողական եղանակով կարգավորելու և աշակերտների հետ վստահելի հարաբերություններ հաստատելու կարողությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ներկայացվել մանկավարժական տեխնիկայի զարգացմանն ուղղված գործնական վարժություններ, դերային խաղեր, իրավիճակային առաջադրանքներ, ինքնագնահատման մեթոդներ և մասնագիտական վերապատրաստման կազմակերպման մոտեցումներ։ Անդրադարձ է կատարվում ապագա ուսուցիչների մասնագիտական պատրաստության ընթացքում մանկավարժական տեխնիկայի ձևավորման հնարավորություններին, տեսական գիտելիքների և գործնական հմտությունների փոխկապակցվածությանը, ինչպես նաև մանկավարժական պրակտիկայի նշանակությանը։ Առանձնացվում են ուսուցչի անհատական աշխատաոճի ձևավորման, ստեղծագործական մոտեցումների կիրառման և մասնագիտական ինքնակատարելագործման խնդիրները։ Կարևորվում են նաև դասավանդման արդյունավետության գնահատումը, մանկավարժական գործունեության ինքնավերլուծությունը և ուսուցչի մասնագիտական զարգացման շարունակականությունը։ Աշխատությունը նշանակություն ունի տարրական կրթության որակի բարձրացման, ուսուցիչների մասնագիտական պատրաստության կատարելագործման և մանկավարժական հաղորդակցության արդյունավետության ապահովման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել տարրական դասարանների ուսուցիչների, մանկավարժների, կրթության կազմակերպիչների, մեթոդիստների, մանկավարժական բուհերի դասախոսների և ուսանողների համար։

Психология

Աշխատությունը նվիրված է պատերազմից հետո սահմանամերձ բնակավայրերի բնակչության հոգեբանական վիճակի, հետվնասվածքային ապրումների և հոգեկան առողջության վրա ռազմական իրադարձությունների ազդեցության առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության Տավուշի մարզի օրինակով։ Քննարկվում են պատերազմական գործողությունների, անվտանգության շարունակական սպառնալիքների, սոցիալական անորոշության և առօրյա կենսապայմանների փոփոխության հետևանքով առաջացող հոգեբանական դժվարությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հետվնասվածքային սթրեսային դրսևորումներին, տագնապայնությանը, վախի զգացմանը, հուզական լարվածությանը, քնի խանգարումներին և հոգեբանական հարմարվողականության խնդիրներին։ Ուսումնասիրվում են սահմանամերձ բնակչության տարբեր տարիքային և սոցիալական խմբերի հոգեբանական արձագանքների առանձնահատկությունները, ինչպես նաև անհատական փորձառության, ընտանեկան միջավայրի և համայնքային հարաբերությունների ազդեցությունը հոգեվիճակների ձևավորման վրա։ Դիտարկվում են պատերազմի անմիջական և երկարաժամկետ հոգեբանական հետևանքները, անվտանգության ընկալման փոփոխությունները, սոցիալական վստահության, ապագայի նկատմամբ սպասումների և կյանքի որակի հետ կապված հիմնախնդիրները։ Կարևորվում են հոգեբանական դիմակայունության, սթրեսի հաղթահարման անհատական և հասարակական մեխանիզմների, սոցիալական աջակցության և համայնքային համախմբվածության նշանակությունը հետպատերազմյան հարմարվողականության գործընթացում։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել հոգեբանական հարցաթերթիկներ, հարցազրույցներ, դիտարկումներ և հոգեախտորոշիչ մեթոդներ՝ բնակչության հոգեվիճակների առանձնահատկությունները բացահայտելու և դրանց վրա ազդող գործոնները գնահատելու նպատակով։ Անդրադարձ է կատարվում հոգեբանական աջակցության կազմակերպման, հետվնասվածքային դժվարությունների վաղ հայտնաբերման, հոգեկան առողջության ծառայությունների հասանելիության և համայնքային աջակցության ծրագրերի զարգացման հնարավորություններին։ Առանձնացվում են սահմանամերձ բնակավայրերի սոցիալ-հոգեբանական առանձնահատկությունների հաշվառման, խոցելի խմբերի կարիքների գնահատման և երկարաժամկետ վերականգնողական միջոցառումների մշակման խնդիրները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի հետպատերազմյան հոգեբանական հետևանքների ուսումնասիրության, սահմանամերձ համայնքների բնակչության հոգեկան առողջության պահպանման և հոգեբանական աջակցության արդյունավետ մոտեցումների մշակման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել հոգեբանների, սոցիալական աշխատողների, հոգեկան առողջության մասնագետների, համայնքային աջակցության ծրագրերի կազմակերպիչների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։