Готовые материалы

1889 թվականին Թիֆլիսում՝ Մովսես Վարդանյանի տպարանում հրատարակված այս՝ 37 էջից բաղկացած գիրքը կրոնի ուսուցման համար նախատեսված համառոտ դասագիրք է։ Վերնագիրը և հրատարակության փոքր ծավալը թույլ են տալիս ենթադրել, որ այն նախատեսված է եղել սովորողներին կրոնական հիմնական գիտելիքներին ծանոթացնելու և ուսումնական նյութը մատչելի ձևով ներկայացնելու համար։ XIX դարի հայ կրթական համակարգում կրոնի դասավանդումը կարևոր տեղ էր զբաղեցնում՝ նպաստելով քրիստոնեական ավանդույթների, եկեղեցական պատմության և բարոյական արժեքների փոխանցմանը նոր սերնդին։ Այդ ժամանակաշրջանի նմանատիպ դասագրքերում կարող էին ներկայացվել քրիստոնեական հավատքի հիմնական դրույթները, Աստվածաշնչյան պատմություններ, աղոթքներ, կրոնական տոներ, եկեղեցական սովորույթներ և բարոյական վարքի վերաբերյալ ուսուցողական նյութեր։ Հակիրճ դասագրքերը հատկապես հարմար էին դպրոցական ուսուցման համար, քանի որ հնարավորություն էին տալիս հիմնական գաղափարները ներկայացնել սահմանափակ ծավալով և դրանք դարձնել ավելի հեշտ յուրացվող։ Սակայն այս գրքի կոնկրետ բովանդակությունը, դավանաբանական ուղղվածությունը, նախատեսված տարիքային խումբը և դասերի կառուցվածքը հնարավոր չէ որոշել միայն վերնագրի ու մատենագիտական տվյալների հիման վրա։ Թիֆլիսը XIX դարում հայալեզու տպագրության և կրթական կյանքի նշանակալի կենտրոններից էր, որտեղ հրատարակվում էին դպրոցական դասագրքեր, կրոնական ձեռնարկներ և գիտելիքների տարածմանն ուղղված այլ գրքեր։ Հրատարակությունն արժեքավոր է հայ կրթության պատմության, կրոնական ուսուցման մեթոդների և XIX դարի վերջի հայկական տպագրական մշակույթի ուսումնասիրության տեսանկյունից։

1890 թվականին Թիֆլիսում՝ «Արոր» տպարանում, Տ. Նազարյանի տպագրությամբ լույս տեսած այս՝ 65 էջից բաղկացած գիրքը նախատեսված է եղել կրոնի ուսուցման համար։ Վերնագիրը ցույց է տալիս, որ հրատարակությունը դասագրքային բնույթ ունի և նպատակ է հետապնդում սովորողներին համակարգված կերպով ծանոթացնել կրոնական գիտելիքներին ու հավատքի հիմնական սկզբունքներին։ XIX դարի հայ կրթական միջավայրում կրոնական ուսուցումը կարևոր տեղ էր զբաղեցնում, քանի որ եկեղեցին և քրիստոնեական ավանդույթները նշանակալի դեր ունեին ոչ միայն հոգևոր, այլև կրթական, մշակութային և հասարակական կյանքում։ Այդ ժամանակաշրջանի կրոնի դասագրքերը կարող էին ներառել Աստվածաշնչի պատմությունների, քրիստոնեական հավատքի հիմունքների, բարոյական վարքականոնների, աղոթքի, եկեղեցական ավանդույթների և կրոնական տոների վերաբերյալ նյութեր։ Դասագրքային ձևաչափը ենթադրում է, որ տեղեկությունները կարող էին ներկայացվել ուսուցման համար հարմար հերթականությամբ՝ սովորողների գիտելիքների աստիճանական ձևավորման նպատակով։ Այնուամենայնիվ, գրքի վերնագիրը չի հստակեցնում՝ այն նախատեսված է հայ առաքելական եկեղեցու դպրոցների՞, այլ քրիստոնեական դավանանքի հետևորդների՞, թե՞ ավելի ընդհանուր կրթական միջավայրի համար։ Հետևաբար, կոնկրետ դավանաբանական ուղղվածությունը, դասերի կառուցվածքը և ընդգրկված թեմաները հնարավոր չէ հաստատել առանց բնագրի ուսումնասիրության։ Թիֆլիսը XIX դարում հայալեզու կրթության, հրատարակչության և հասարակական կյանքի կարևոր կենտրոններից էր, որտեղ լույս էին տեսնում դպրոցական ձեռնարկներ և կրթական տարբեր ուղղությունների գրքեր։ Այս հրատարակությունը կարող է օգտակար աղբյուր լինել ժամանակաշրջանի կրոնական կրթության, դպրոցական դասագրքերի կազմման սկզբունքների և հայալեզու տպագրական ժառանգության ուսումնասիրության համար։